░   Uygur ilinde Hulin adında bir dağ vardı. Bu dağdan Tuğlu ve Selenge adında iki ırmak çıkardı. Bir gece bu iki ırmak arasındaki bir ağacın üzerine gökten mavi bir ışık indi. İki ırmak arasında yaşayan halk bunu dikkatle takip ettiler. Mukaddes ışık, ağacın gövdesinde aylarca durdu. Ağacın gövdesi gittikçe kabarıyor; oradan güzel musıki sesleri geliyordu. Geceleri, otuz adım çevresinde bir ışık görünüyordu.

     Birgün ağacın gövdesi yarılarak içinden beş çocuk çıktı. Bu çocuklar beş ayrı odacıkta idiler. Ağızları üstünde asılı birer emzikten süt emiyorlardı. (Bunlar, ışıktan doğmuş mukaddes çocuklardı.) Halk ve âmirler onlara büyük saygı gösterdiler. Bu çocukların en büyüğünün adı Sungur Tigin, ikincisinin adı Kutur Tigin, üçüncüsü Tükel Tigin, dördüncüsü Ur Tigin, beşincinin adı Bugu Tigin’di.

     Bunların Allah tarafından gönderildiğine inanan Uygurlar, içlerinden birini hakan yapmayı düşündüler. Bugu Tigin, güzellik, zeki ve ehliyetçe ötekilerden üstün olduğundan onu ittifakla hâkan seçtiler. Büyük bir şölen yaparak tahta oturttular. (Aradan uzun zamanlar geçti.) Bir gün Uygur tahtına yeni bir hükümdar oturdu. Bu hakan, Çinlilerle yapılan savaşlara bir son vermek için, oğlu Galı Tigin’e, Kiyu- Liyen adlı bir Çin prensesi almayı tasarladı.

     Bu prenses, sarayını Hatun Dağı’nda kurdu. O çevrede Tanrı Dağı adında başka bir dağ ve onun cenubunda da Kutlu Dağ denilen büyük bir kaya vardı. Çin elçileri, bakıcılarla birlikte geldiler. Onlar kendi aralarında dediler ki: «Hatun Dağı’nın saadeti bu kayaya bağlıdır. Bu hükumeti zayıflatmak için onu yok etmeli.» Bunun üzerine Çinliler, prenseslerine karşılık, bu kayanın kendilerine verilmesini istediler.

     Yeni hakan, yurt içindeki bu taş parçasını Çinliler’e kıskanmaksızın verdi. (Halbuki bu mukaddes bir taştı; Uygur ülkesinin saadeti, bu tılsımlı taşın, Türk bütünlüğünün ve yurt severliğinin sembolü olan bu kayanın yurtta kalmasına bağlıydı. O giderse, saadet de giderdi.) Fakat bu, kolay götürülecek bir kaya değildi. Çok büyüktü. Onun için Çinliler kayanın etrafına odun yığıp ateş yaktılar. Taşı iyice kızdırdıktan sonra üzerine keskin sirke dökerek parçaladılar. Parçalarını arabalara yükleyip birer birer Çin’e götürdüler.

     Bu, büyük hâdise oldu: Vatandaki bütün kuşlar, hayvanlar, kendi dilleriyle bu kayanın gidişine ağladılar. Yedi gün sonra da Tigin öldü. Memleket felaketten kurtulamadı. Halk, rahat yüzü görmedi. Irmaklar kurudu. Göllerin suyu tükendi. Toprak çatladı, yiyecek vermez oldu. Nihayet Bugu Han’ın çocuklarından bir başkası yurda hakan seçildi. Onun zamanında memleketteki ehli, vahşi bütün hayvanların, bütün kuşların, bütün çocukların hatta bütün cansızların «Göç!. Göç!.» diye, derin üzüntüyle bağırdıkları duyuldu. Uygurlar bu manevi işârete (bu ilahi emre) uyarak toplandılar. Yurtlarını bırakıp göçmeğe başladılar. Nerede durmak istedilerse bu sesleri duydular. Nihayet Beş Balıg’ın bulunduğu yere geldiler. Orda sesler kesildi. Uygurlar da burda durup beş mahalle (beş şehir) yaptılar. Adını Beş Balıg koydular. Burada yaşayıp çoğaldılar.

Nihad Sâmi Banarlı, Resimli Türk Edebiyâtı Târihi, 1987, s: 28-29, Dokuz Oğuz–On Uygur Türkleri’nin Destânı.


Âgâhî - Seher Vakti çaldım Yârin Kapısın
Cumartesi, 08 Ağustos 2015
Seher vakti...
Ahmet Erhan - Anne
Pazartesi, 09 Mayıs 2022
Bırak kalsın...
Ali Şir Nevai - Gazel (Kiçe Kelgümdir Diban)
Salı, 07 Şubat 2017
Kiçe kelgümdir...
Anlatmaya Bağlı Edebî Metinleri İnceleme Metodu (Yöntemi)
Cumartesi, 15 Kasım 2014
     Anlatmaya...
Atoiy - Gazel (Ul sanamkim)
Pazartesi, 26 Kasım 2012
Ul sanamkim,suv...
Baki - Gazel (Kadrini Seng-i Musallada Bilip)
Pazartesi, 28 Mart 2016
Müje haylin dizer...
Gorkut Atanyň kitaby - Döwhä goja ogly Däli Domrul
Cuma, 04 Mart 2016
Oguz illerinde...
Gözde Aktürk - Yalnızız’daki Ütopik Alt Metin: Simeranya
Çarşamba, 30 Mart 2016
     Peyami...
Kayıkçı Kul Mustafa - Genç Osman Destanı
Pazartesi, 30 Aralık 2013
İbtida Bağdad'a...
Kazak Abdal - Ormanda Büyüyen Adam Azgını
Salı, 30 Aralık 2014
Ormanda büyüyen...
Kemal Tahir - Devlet Ana (Roman Özeti)
Çarşamba, 06 Mart 2013
Eserin Adı: Devlet...
Magtymguly Pyragy - Gözel sen!
Cumartesi, 08 Şubat 2020
Gün hanjary...
Mehmet Zeki Akdağ - O Günlerin Şarkıları
Cumartesi, 07 Ocak 2017
Bak bizim...
Murat Çobanoğlu - İster Benden
Perşembe, 17 Temmuz 2014
Sevdiğim yar bana...
Mustafa Nejat Sefercioğlu (Seferî) - Deli Gönlüm
Çarşamba, 18 Mayıs 2022
Daldan dala koşar...
Nabi - Gazel (Bağ-ı dehrin hem hazanın)
Salı, 18 Aralık 2012
Bâğ-ı dehrin hem...
Nodirabegim Ibrohimova - Adibning Vafoti (hikoya)
Cuma, 10 Ocak 2020
Bir marta yurak...
Oğuz Atay - Bir Bilim Adamının Romanı (Roman Özeti)
Perşembe, 06 Aralık 2018
Eserin Adı: Bir...
Oyhan Hasan Bıldırki - Kar Üstünde Kan Damlası
Pazar, 05 Şubat 2017
     ...
Peyami Safa - Yalnızız (Roman Özeti)
Salı, 31 Ocak 2017
Eserin Adı :...
Pir Sultan Abdal - Gelin Canlar Bir Olalım
Salı, 11 Haziran 2019
Gelin canlar bir...
Samipaşazade Sezai - Sergüzeşt (Roman Özeti)
Pazar, 18 Mart 2018
ESERİN ADI:...
Sherzod Ortiqov - Mumuning Yerdagi Muxlislari (Esse)
Perşembe, 23 Nisan 2020
Salom, salom! Men...
Şükufe Nihal Başar - Su
Pazar, 12 Mayıs 2019
Kalbinden kalbime...
Zahirüddin Muhammed Babür - Gazel (Yahşılık)
Perşembe, 29 Kasım 2018
Kim körübtür ey...
Қазақ қыздары
Pazartesi, 14 Aralık 2020
Көрген...
Саякбай Каралаев - Манас - 02
Pazar, 09 Aralık 2018
Манастын...