Ertede bir şal men kempir bolıptı. Olardıñ üş balası, bes eşkisi bar eken. Bir küni ülken balası basqa jerden payda käsip qıluwğa talap etip, özine tiygen eşkisin soyıp alıp, etinen kempir men şalğa bir tüyir de bermesten arqalap ketipti.
     Kele jatıp bir önerşi baydikine kezigipti. Bul bayğa öner üyrenüwge jaldanıptı. Önerşi bay
öte qattı jawız adam eken, ol jaldanğan jigitti bir sandıqqa salıp qoyıp, aştan öltiripti.
Üyinde qalğan ortanşı balası bul da öner üyrenbekke talap etip, ol da ağasınıñ ketken jolımen
ketip, önerşi bayğa kelip jaldanıptı. Önerşi bay onı da aştan öltiripti. Üşinşi ulı Tazşa
bala o da ağalarınday özine tiygen enşi eşkisin soyıp alıp, jartı etin äke-şeşesine berip,
olardan ruqsat alıp, jürip ketipti.
     Kele jatsa, bir qora qoyğa uşıraptı, bir qora qoydıñ qoyşısına surasa, bul qoylar önerşi baydiki eken. Qoyşısı bir şal eken. Ol Tazşadan suraydı: “Balam, qayda barasıñ?” – dep. Tazşa bala jawap beredi: “Öner üyrenüwge baramın”, - dep. Sonda şal turıp aytadı: “Balam, bul söziñdi eşkimge aytpa, öziñ ötirik aytpa”, - depti. Sonan soñ bul bala şaldıñ aytqanı ras eken dep oylap, önerşi bayğa barıptı. Baydıñ üyine qonıp, erteñ jüreyin dep jatqanda, önerşi bay Tazşadan suraydı: “Balam, qayda barasıñ, jolıñ bolsın”, - depti. Tazşa bala jawap beredi: “Men öziñdey er balası joqqa enşiles bala bolamın”, - dep. Sonda önerşi aytadı: “Balam, sen mağan qal, bala bol, bizdiñ aq qunan qoydı soyıp, toy qılıp, asıq jiligin etimen öziñ jep qoyarsıñ, men özim jolawşı baramın”, - deydi de, özi jolına ketedi. Tazşa bala: “Hoş, äke, jaqsı bol”, - dep üyde qaladı.
     Bul önerşi baydıñ üyinde bir qızı bar eken. Qız Tazşa balağa aytadı: “Ağa, sen asıq jilikti
öziñ jemey, keregeniñ basına ilip qoy. Sonda bir aq tazı kelip, jilikke umtılar, sonda sen
baltanı alıp, tazını öltir ”, -deydi. Munan soñ Tazşa bala aq qunan qoydı soyıp, toy qılıp,
körşilerin şaqırıp, asıq jiligin özi jemey, qızdıñ aytqanın qılıp, kerege basına ilip qoyıptı.
Aytqanınday aq tazı kelip, jilikke umtılıptı. Tazşa baltamen jiberip qalıptı. Biraq, baltası
tazığa tiymey, it qaşıp qutılıp ketipti.
     Önerşi bay üyine qaytqan soñ, Tazşa balanıñ munday isterdi istegenin bilip, qattı aşuw etip: “Bul itti aştan öltireyin” – dep sandıqqa salıp qoyıptı. Baydıñ bağanağı qızı äkesi joqta sandıqtıñ tübin tesip, tamaq berip, Tazşanı toyındırıp turıptı. Osı sandıqta jatıp, baydan ne türli siyqır önerin üyrene beripti.
     Birneşe künder ötken soñ, Tazşanıñ öz äkesi balaların izdep şığıp, önerşi baydikine kelip suraydı: “Bir Tazşa degen balam bar edi, sonı kördiñiz be?”, - dep. Önerşi bay: “Körgenim joq”, - dep jawap beredi. Bulardıñ söylesip tuğran sözderin üyde sandıqta jatqan Tazşa estipti. Bay älgidey degende Tazşa: “Äke, men mundamın”, - dep işinen ayğaylaptı. Dawsınan balasın tanıp, baydıñ sandığınan şığarıp alıp, Tazşa men äkesi üyine qaytıptı.
     Tazşa jolay äkesine aytadı: “äke, men qara qunan qoy bolayın, moynıma jip tağıp, jetektep
barıp bazarğa sat, biraq jibiñdi alıp qal”, - deydi. Balası sol jerde aytqanınşa qara qunan
qoy boldı da, äkesi moynına jip tağıp, bazarğa satıp, aqşasın alıp, üyine qaytadı. Erteñine balası öz qalpına tüsip kelip, äkesine aytadı: “Äke, men qara jorğa at bolayın, meni bazarğa aparıp sat, pulımdı al, biraq şılbırıñdı alıp qal”, - depti. Balası aytqanınşa at bolıp, äkesi bazarğa aparıp satıp, şılbırın alıp, üyine qayttı.
     Erteñine balası Tazşa tağı öz qalıbına tüsip, üyine kelip, äkesine aytadı: “Äke, men bir jez buydalı nar taylaq bolayın, sen meni bazarğa aparıp sat ta pulımdı al, biraq buydamdı alıp qalıp, üyiñe qayta ber ”, -deydi. Tazşa aytqanınşa taylaq bolıp, äkesi bazarğa satayın dep jetektep kele jatsa, aldınan bayağı önerşi bay şığıptı. Ol aytadı: “Mağan mınaw taylağıñdı
sat”, -dep. Tazşa äkesi aytıptı: “Taylağımnıñ bağası jüz dildä”, - dep. Sonda önerşi bay olardıñ aylasın bilip, jaman oymen taylaqtı jüz dildäğa satıp alıptı. Üyine jetektep kelip, bayağı qızın şaqırıp alıp: “Mınaw taylaqtı ustay tur ”, -depti de, özi pışaq alıp şığıp, taylaqtı bawızdayın dep, üyine jügirip ketipti. Qız äkesiniñ jaman niyetin bilip, bul da pışaq ala şıqqan eken. Äkesi üyge kirgen kezinde taylaqtıñ buydasın pışaqpen qıyıp jiberip, bosatıp qoya beripti.
     Önerşi bay köre salıp, üyine qaşıp bara jatqan taylaqtı quwıptı. Tazşa sonda tülki bolıp qaşıptı, önerşi bay tazı bolıp quwıptı. Önerşi bay jete bergen kezde, Tazşa tülkiden üyrek bolıp uşıptı, bay onda qarşığa bolıp quwıptı, birazdan soñ Tazşa bala torğay bolıp qaşıptı, onda bay qırğiy bolıp soñına tüsipti. Onan soñ Tazşa torğay qalıbına tüsip, uşıp kelip şarbaqqa qonıp otırıptı. Bay qırğiy bop kelip tayala bergende, Tazşa qorqıp şüberek bolıp jerge tüsipti. Önerşi bay kisi bolıp kelip, şüberekti qolına alayın depti. Tazşa tarı bolıp şaşılıptı. Önerşi bay
tawıq bolıp şuqıyın degende, Tazşa mısıq bolıptı da, tawıq bolıp jürgen önerpaz baydıñ jelkesin qıyıp, ünin öşiripti. Söytip onıñ qızın alıp, muratına jetipti.


*   *   *

     Eskiden bir ihtiyar ile karısı varmış. Onların üç balası, beş keçisi varmış. Bir gün büyük balası başka yerden faydalı meslek öğrenmek isteyip, kendi payına düşen keçiyi kesip etinden anne-babasına bir parça bile vermeden sırtlayıp gitmiş.
      Gelirken bir hünerli usta olan zengin evine rast gelir. Bu zengin yanında hüner öğrenmeye
başlamış. Zengin usta çok zalim adam imiş, o hizmetine giren yiğidi bir sandığa kapatıp açlıktan öldürmüş. Evinde kalan ortanca balası da hüner öğrenmek isteyip, o da ağabeyinin gittiği yolla gidip, zengin ustaya gelip yanında çalışmaya başlamış. Usta onu da açlıktan öldürmüş. Üçüncü
oğlu Tazşa bala o da ağabeyleri gibi kendi payına düşen keçisini kesip, etin yarısını anne ve babasına verip, onlardan izin alıp yola çıkmış.
      Gelirken, bir ahır koyuna rastlamış, bir ahır koyunun çobanına sorsa, bu koyunlar zengin ustanınmış. Çobanı bir ihtiyarmış. O Tazşaya sorar: “Balam, nereye gidiyorsun?” – diye. Tazşa bala cevap verir: “Hüner öğrenmeye gidiyorum”, - diye. O zaman ihtiyar: “Balam, bu sözünü kimseye söyleme, kendin yalan söyleme”, - demiş.
     Ondan sonra bu çocuk ihtiyarın söyledikleri doğru imiş diye düşünüp zengin ustaya gitmiş. O geceyi zenginin evinde geçirip ertesi gün yola çıkayım diye hazırlanırken, zengin usta Tazşaya sorar: “Balam, nereye gidiyorsun, yolun açık olsun”, - demiş. Tazşa bala cevap verir: “Ben kendin gibi erkek balası olmayana bala olurum”, - diye. O zaman usta der: “Balam, sen benimle kal, bala ol, bizim üç yaşındaki ak koyunu kesip, toy yapıp aşık iliğini etiyle kendin yersin, ben kendim yolcu olarak gidiyorum”, - der de, kendisi yoluna gider.  Tazşa bala: “Tamam, baba, iyi ol”, - diye, evde kalır.
     Bu zengin ustanın evinde bir kızı varmış. Kız Tazşa balaya: “Ağabey, sen aşık iliği kendin yemeyip duvarın başına as. O sırada bir ak tazı gelip iliğe atılır, o zaman sen baltayı alıp
tazıyı öldür ”, - der. Bundan sonra Tazşa bala üç yaşındaki ak koyunu kesip, toy yapıp, komşularını çağırıp, aşık iliğini kendisi yemeyip, kızın söylediğini yapıp duvarın başına
asmış. Tam söylediği gibi ak tazı gelip iliğe atılmış. Tazşa baltayı savurmuş. Fakat, baltası tazıya değmeyip it kaçıp kurtulup gitmiş.
      Zengin usta evine döndükten sonra Tazşa balanın böyle yaptığını bilip, çok sinirlenip: “Bu iti açlıktan öldüreyim”, - diye sandığa kapatmış. Zenginin o kızı babası yokken sandığın dibini deşip, yemek verip, Tazşayı doyurup durmuş. Bu sandıkta yatıp zenginden her türlü sihir ve hünerlerini hep öğrenmiş.
      Birkaç gün geçtikten sonra, Tazşanın öz babası çocuklarını aramaya çıkıp zengin ustaya gelip sorar: “Bir Tazşa denilen balam vardı, onu gördünüz mü?” – diye. Usta: “Görmedim”, - diye cevap verir. Bunların konuştuğu sözlerini evde sandıkta yatan Tazşa duymuş. Zengin öyle dediğinde Tazşa: “Baba, ben burdayım”, - diye içinden bağırmış. Sesinden balasını
tanıyıp zenginin sandığından çıkarıp Tazşa ile babası evine dönmüş.
      Tazşa giderken babasına söyler: “Baba, ben üç yaşındaki kara koyun olayım, boynuma ip takıp yedeğinde pazara götürüp sat, fakat ipini verme”, - der. Balası o yerde söylediği gibi üç yaşındaki kara koyun oldu da, babası boynuna ip takıp, pazara götürüp satıp, akçesini
alıp evine döner. Ertesi gün balası kendi şekline dönüp gelerek babasına: “Baba, ben kara at olayım, beni pazara götürüp sat, pulumu al, fakat çılbırını verme”, - demiş. Balası söylediği gibi at olup, babası pazara götürüp satıp, çılbırını alıp evine döndü. Ertesi gün balası Tazşa tekrar kendi şekline dönüp, evine gelip babasına söyler: “Baba, ben bir bakır ipli bir yaşını geçmiş tek hörgüçlü deve olayım, sen beni pazara götürüp sat da paramı al, fakat ipimi vermeyip evine dönüver ”, - der. Tazşa söylediği gibi bir yaşını geçmiş deve olup babası pazarda satayım diye yedekleyip geliyorken karşısına o zengin usta çıkmış. O demiş ki: “bana bu bir yaşını geçmiş deveni sat”, - diye. Tazşanın babası: “Devemin değeri yüz altın para”, - diye. O zaman zengin usta onların hilesini bilip kötü niyetle deveyi yüz altın paraya satın almış. Evine yedekleyip gelip o kızını çağırıp: “Bu deveyi tuta dur ”, -demiş de, kendisi bıçak alıp çıkıp deveyi boğazlayayım diye evine koşup gitmiş. Kız babasının kötü niyetini bilip bu da bıçak alıp çıkmış. Babası eve girince devenin ipini bıçakla kesip serbest bırakmış. Zengin usta bunu görüp evine kaçan deveyi kovalamış. Tazşa o zaman tilki olup kaçmış, zengin usta tazı olup kovalamış.
     Zengin usta yetişivereceği sırada Tazşa tilkiden ördek olup uçmuş, zengin o zaman laçin olup kovalamış, biraz sonra Tazşa bala serçe olup kaçmış, o zaman zengin atmaca olup peşine düşmüş. Ondan sonra Tazşa serçe şekline girip, uçup gelip, dala konup oturmuş. Zengin atmaca olup gelip dayanacağı sırada, Tazşa korkup bir mendil olup yere düşmüş. Zengin usta insan olup gelip mendili eline alayım demiş. Tazşa darı olup saçılmış. Zengin usta tavuk olup yemleneyim dediğinde, Tazşa kedi olmuş da, tavuk olan ustanın boynunu koparıp sesini kesmiş. Öylece onun kızını alıp muradına ermiş.

Kaynak: Türksoy