Nazım, ölçü (vezin), uyak (kafiye) gibi bağlarla bağlı olan bir anlatım yoludur. Nazım (Arapça söylenişiyle nazm), "dizmek" demektir. Eskiden nazım biçimindeki yazılara "manzum" , küçük nazım parçalarına "manzume", nazım yazarlarına "nâzım" denirdi.

 

Uzun ince bir yoldayım

Gidiyorum gündüz gece

Bilmiyorum ne haldeyim

Gidiyorum gündüz gece

                         Aşık Veysel

 

a.       Yukarıdaki parçada, cümleler, sözdizimi kurallarına uygun olarak kurulmamış; yani, özne, nesne, yüklem vb. cümle içinde belli kurallara göre sıralanmamıştır: “Gidiyorum gündüz gece” sözleri düz yazıyla ifade edilseydi, “Gece, gündüz gidiyorum” şeklinde yazılırdı.

 

b. Satırların hepsinin hece sayısı birbirine eşittir:

Uzun ince bir yoldayım          8

Gidiyorum gündüz gece         8

Bilmiyorum ne haldeyim        8

Gidiyorum gündüz gece         8

 

Dünyaya geldiğim anda         8

Yürüdüm haylı zamanda        8

İki kapılı bir handa                 8

Gidiyorum gündüz gece         8

 

Düşünülürse derince              8

Uzak gözükür görünce           8

Yol bir dakka miktarınca        8

Gidiyorum gündüz gece         8

 

Şaşar Veysel işbu hale            8

Gâh ağlayan gâhi güle           8

Yetişmek için menzile             8

Gidiyorum gündüz gece         8

 

 

Her satırda hece sayılarının eşitliğine dayanan bu ölçüye ölçek (vezin) denir

(İlerde ölçek konusu üzerinde ayrıca durulacaktır).

 

c. Her satırda hecelerin sayısı belli ölçüyü doldurunca, cümle bitmemiş bile

olsa, satır başına geçilmiştir:

Uzun ince bir yoldayım

Gidiyorum gündüz gece

 

Nesirde (düz yazıda)  ise, ancak bir düşünceden başka bir düşünceye geçtikçe satır başına geçilir.

 

ç. Satır sonlarındaki bazı sözcükler arasında bir ses benzerliği vardır: Anda – zamanda – handa

            Satır sonlarında, sözcükler arasındaki bu ses benzerliğine uyak (kafiye) denir. (İlerde kafiye konusu üzerinde ayrıca durulacaktır.)

d. Her satır büyük harfle başlamıştır; bir satırın sonunda cümle bitmemiş bile olsa, ondan sonra gelen satırın ilk harfi yine büyük harftir .

 

İki kapılı bir handa

Gidiyorum gündüz gece

 

            Düzyazıda ise sadece cümle başlarken, özel adların ilk sesinde ve bazı kısaltmalarda büyük harf kullanılır.