O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

ALISNER NAVOIY NOMIDAGI SAMARQAND  DAVLAT UNIVERSITETI

 

B. Yo’ldoshev, T. Qurbonov

 

BADIIY ASAR TILI  VA USLUBI

 MASALALARI

 

(o’quv-uslubiy qo’llanma)

 

Bakalavriat yo’nalishi: 5 220100 - filologiya ’zbek filologiyasi)

 

 

                              

 

            Samarqand davlat universiteti o’quv-uslubiy kengashi tomonidan ma’qullangan

                                            va nashrga tavsiya etilgan

 

 

Samarqand – 2006 

Yo’ldoshev B., Qurbonov T. Badiiy asar tili va uslubi masa-lalari. Ixtisos kursi (tanlanma fan). O’quv-uslubiy qo’llanma.- Samarqand: SamDU nashri,  2006,  88 bet.  

 

Mazkur fan o’zbek filologiyasi yo’nalishining to’rtinchi kursida o’qitiladi va o’z ichiga ikki qismni qamrab oladi. Birinchi qismi « Ba-diiy asar tili masalalari» ( tanlanma fan – 3), ikkinchi qismi « Tarixiy romanlar tili va uslubini o’rganish» ( tanlanma fan – 2) deb nomla-nadi. Bu tanlanma kurslar ( ixtisos kursi) garchi turlicha nomlansa-da, ularning qamrab olgan mavzu va masalalari bir-biriga juda yaqindir. Shuning uchun biz buni bir nom – «Badiiy asa tili va uslubi masala-lari» deb nomladik  va soatlarini qo’shgan holda bitta o’quv-uslubiy qo’llanmaga kiritdik. 

        O’quv-uslubiy qo’llanma keng planda tuzildi. Unda ixtisoslik kursi-ning mutaxassislik tayyorlashdagi o’rni, ixtisoslik kursining perdmetlararo aloqasi, fanning mazmuni, darsning o’qitilish shakllari va usullari bayon qilindi. Ma’ruza, amaliy mashg’ulot, seminar va laboratoriya mashg’ulotlari davomida o’tiladigan mavzularning maz-munlari, o’tkaziladigan nazoratlar, ularning shakllari hamda usullari, nazorat uchun testlar, tavsiya etilgan adabiyotlar ro’yxati berildi.

Shuningdek, bu ishda o’zbek filologiyasi yo’nalishi bo’yicha davlat ta’lim standarti talablari, mazkur fan bo’yicha talaba nimalarni bilishi kerakligi alohida qayd qilindi.

 

 

 

Mas’ul muharrir:  filologiya fanlari doktori,

                                               professor B.O’rinboyev

 

                Taqrizchilar:            filologiya fanlari doktori  Sh. Hasanov                                             filologiya fanlari nomzodi, 

                                                    professor J. Hamdamov

                                      

         

    Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti, 2006

 

                                               SO’Z  BOSHI

 

        O’zbek filologiyasi – gumanitar fanlar tizimida o’zbek tili vosita-larining shakliy-mazmuniy tuzilishi va xususiyatlari hamda o’zbek adabiyoti materiallarini tizimli suratda o’rganish, o’zbek tili boyligi, sintaktik qurilishi imkoniyatlaridan badiiy ijod sohasida foydalanish, badiiy asar yaratish va uni tahlil qilish jarayonini o’z ichiga oladigan yo’nalish sanaladi.

        O’zbek tilida yaratilgan badiiy matnlar, fikr ifodalashda potensial materiallar, nutqning yaratilish jarayoni, muloqot birliklari, badiiy –estetik kommunikatsiya, matn talqini, tushunish va idrok etish baka-lavr kasbiy faoliyatining obyektlari hisoblanadi.

        O’zbek filologiyasi yo’nalishi bo’yicha bakalavr o’z funda-mental, umumkasbiy va ixtisosiy tayyorgarligiga muvofiq quyidagi kasbiy faoliyat turlarini bajarishi mumkin:

        - o’zbek filologiyasi sohasida ilmiy-tekshirish institutlarida ilmiy xodim, tadqiqotchi;

        - o’rta umumiy, o’rta-maxsus va oliy ta’lim muassasalarida o’zbek tili va adabiyotidan dars berish va o’quv-metodik ishlarni olib borish;

        - ommaviy axborot vositalari sohasida muxbir, muharrir, tar-jimon va boshqalar;

        -   nashriyot va tahrir sohasida muharrir, musahhih;

        -   adabiy-tanqidiy faoliyatda munaqqid;

        -   arxiv va muzeylarda ekskursovod, ilmiy xodim sifatida.

        Shuningdek, o’zbek filologiyasi bo’yicha bakalavrga ta’lim muas-sasalrida uslubchi, viloyat va tuman hokimiyatlarida devonxona xodimi, mahkama va vazirliklarda referent, ommaviy axborot vosita-lari, markazlari va nashriyotlarda tarjimon sifatida faoliyat ko’rsatish , belgilangan tartibda oliy va o’rta maxsus kasbhunar ta’li-mi muas-sasalarida, malaka oshirish va kadrlarni qayta tayyorlash institutlari va kurslarida ishlash uchun kasbiy moslashuv imkoniyatlari beriladi.

Filologiya ( o’zbek filologiyasi) yo’nalishidagi tayyorgarlik dara-jasiga ega bo’lgan bakalavr quyidagi magistratura ixtisosliklarini egallashi va ta’limni davom ettirishi mumkin:

        -  adabiyotshunoslik ( o’zbek adabiyotshunosligi);

        - lingvistika ( o’zbek tilshunosligi );

        - tarjima nazariyasi va amaliyoti;

        - adabiy manbashunoslik va matnshunoslik ;

        - adabiy tanqid;

        - o’zbek tili va adabiyoti o’qitish metodikasi ;

        - ommaviy va axborot vositalarida reklama ;

        - televideniye va radioeshittirish ;

        - noshirlik ishi va muharrirlik ;

        - xalqaro jurnalistika ;

          - jamoatchilik bilan aloqalar[1].

        Ana shu o’rinda o’zbek  filologiyasi yo’nalishi bo’yicha bakalavr umumkasbiy fanlar bilan bir qatorda tanlanma va ixtisoslik fanlarini ham puxta o’zlashtirgan va undan olgan bilimlarini hayotga tadbiq eta biladigan bo’lishi lozim.

        Tanlanma va ixtisoslik fanlari bo’yicha bakalavr filologiya sohasidagi asosiy muammolarni tushunishi, o’z ixtisosligi doirasida muayyan tadqiqot sohasi obyektlarini bilishi, asosiy ob’yekt va jara-yonlarga nisbatan shaxsiy ilmiy-filologik munosabatlarni shakllantira olishi, filologik muammolar va ularni hal qilish yo’llari to’g’risida tasavvurlarga ega bo’lishi lozim. Shuningdek, ixtisoslik fanlarining tushunchaviy apparati, metod va usullari, ilmiy-tadqiq mavzularini bilishi va undan foydalana olishi kerak. Badiiy-lisoniy tahlil usullari, poetik tahlil metodlari va usullari, o’zbek tili va shevalari  namuna-larini yozib olish, to’plash va nashrga tayyorlash, o’zbek adabiyoti namunalarini o’qish, tarjima qilish va tahrir qilish tajribalariga ega bo’lishi kerak.

        O’zbek filologiyasi fakultetining to’rtinchi kursida o’qitiladigan «Badiiy asar tili va uslubi masalalari» nomli tanlanma kurs bakalavr oldida turgan yuqoridagi talablarning bir qismini bajarishga xizmat qiladi. Bu kursda shu soha bo’yicha qilingan ishlar, yaratilgan asarlar, ilmiy-tadqiqot ishlari, ilmiy maqolalar sistem tahlil qilinadi. Shu sohadagi yechimini kutayotgan muammolar qayd etiladi, ularni yechish yo’llari ko’rsatiladi. Yaratilgan metodlar va usullar, yo’l-yo’riqlar haqida imkon doirasida to’xtalinadi. Konkret asarlar (nasriy va nazmiy matnlar) tahlil qilinadi. Tahlil usullarida asarlarning (matnning) janr xususiyatlari inobatga olinadi.

 

Ixtisoslik fanining mutaxassis

tayyorlashdagi o’rni

 

Umuman, go’zallik tushunchasi eng murakkab estetik kate-goriyalardan biri hisoblanadi. Ana shu ma’noda badiiy asar tilining ta’sirchanligi, ohangdorligi masalasini o’rganish estetika fanining asosiy mohiyatini tashkil etadi. Til estetikasi bilan shug’ullanish XIX asrda boshlangan edi. Masalan, italyan tilshunosi Banedetto Kro-chening fikricha, estetik kategoriyalar individual bo’lganidek, badiiy asar tili bilan bog’liq lingvistik kategoriyalar ham individuallik kasb etadi. Chunki badiiy asar individual shaxs (yozuvchi, shoir yoki dra-maturg)ning o’z nutqiy faoliyati mahsulidir. Badiiy asarda til o’zining insonlar orasida aloqa quroli vazifasini to’la saqlagan holda o’zining ekspressiv funksiyasini namoyon etadi. Badiiy til umumxalq tili va adabiy til bilan o’zaro munosabatda bo’lsa-da, farqli tomonlarga ham egadir.

Til badiiy «adabiyotning birinchi elementi», obraz yaratishdagi asosiy quroli sanaladi. Badiiy asarda muallif nutqi va bayonchi nutqi o’ziga xos xususiyatlarga egadir. Personajlar nutqini tipiklashtirish va individuallashtirishning badiiy asarda o’ziga xos mezonlari va tamoyillari mavjud. Arxaizm, neologizm, dialektizm kabi leksik vositalar, omonim, sinonim, antonim va paronim singari so’zning shakl hamda ma’no munosabatiga ko’ra turlari badiiy asarlarda muhim uslubiy funkiyalarga egadir. Umuman olganda, adabiy til taraqqiyotida mashhur, talantli yozuvchilarning alohida o’rni bor. «Badiiy asar tili va uslubi masalalari» deb nom-langan tanlanma fanda ana shu muammolar xususida fikr yuritiladi, filolog talabalarga badiiy asar tili xususiyatlarini musta-qil tahlil qila olish ko’nikmalarini singdirishga alohida e’tibor qaratiladi. Bu tanlanma fan badiiy asarning g’oyaviy-estetik qimma-tini belgilashda til vositalarining o’rni va ularni o’rganish usullari haqida talabalarga ixcham va asosli ma’lumotlar beradi.

Badiiy asar tarkibida so’zlar hamda iboralar sehrli va maftunkor raqqosalarga o’xshaydi, degan edi mashhur rus yozuvchisi M.Prish-vin. So’zlar va iboralardagi ana shunday xususiyatni to’g’ri anglash va ularning estetik qimmatini haqqoniy izohlash maqsadida «Badiiy asar tili va uslubi masalalari» tanlanma fani oliy o’quv yurtlari o’zbek filologiyasi fakulteti o’quv dasturiga kiritilgan.

 

Ixtisoslik fanining predmetlararo

bog’lanishi va o’qitish usullari

 

O’quv fani  filolog – bakalavr tayyorlashda umumkasbiy fanlar blokining markaziy bo’g’inidan o’rin olgan «Adabiyotshunoslikka kirish»,«Adabiyot nazariyasi»,«Yangi o’zbek adabiyoti», « O’zbek mumtoz  adabiyoti»,«Hozirgi adabiy jarayon»,«O’zbek tili va adabiyoti o’qitish metodikasi»,«Ilmiy tadqiqot asoslari»,«O’zbek xalq poetik ijodi», «Hozirgi o’zbek adabiy tili» , «Adabiy tanqid tarixi» sin-gari fanlar bilan chambarchas bog’liqdir. Mazkur ixtisoslik kursi bu fanlarning bevosita davomi sifatida sohaning nazariy masalalari haqida kengroq va batafsilroq ma’lumot beradi. Shuningdek, bu yo’nalish bo’yicha boshqa lingvistik fanlardagi ilmiy talqinlar, terminlar, tahlil usuli mazkur o’quv faniga muvofiq kelishi mumkin.Bu fan gumanitar va ijtimoiy-iqtisodiy fanlar blokining falsafa (xususan, uning bilish nazariyasi bo’limi), matematik va tabiiy-ilmiy fanlar blokining «Tilshunoslik va tabiiy fanlar», «Informatika», xususan, uning «Matematik va kompyuter lingvis-tikasi» bilan uzviy bog’liqdir.

        Talabalar bu faning bo’limlari bo’yicha belgilangan o’quv soat-lari o’tilgandan keyin joriy, oraliq va yakuniy nazoratlar topshi-radilar. Nazoratlar fan bo’limlariga ajratilgan soatlardan kelib chiqib belgilanadi.

Mazkur kursni o’qishda darsning ma’ruza, amaliy mashg’ulot, seminar, laboratoriya mashg’ulotlari shakllaridan foydalaniladi.

        Talabalar faning bu sohalari bo’yicha ma’ruza tinglaydilar. Ma’ruzalarda o’qituvchi faolligi talabalarga nisbatan ancha ko’proq bo’ladi. Ma’ruza jarayonida talabalardan o’tilayotgan mavzular bo’yicha uy vazifasi so’ralmaydi. Har bir ma’ruza matni tabalarga yetkaziladi. Shuning uchun ham talaba ma’ruza darslarida faol bo’lmaydi.Amaliy mashg’ulotlarda o’qituvchi va talaba faolligi teng bo’ladi, ya’ni 50 x 50. Amaliy mashg’ulot darslarida belgilangan mavzular bo’yicha rejada ko’rsatilgan savollarga talaba tayyorlanib keladi va dars jarayonida javob beradi. Har bir savollarga berilgan javoblar ishonarli, to’liq va asosli bo’lishi lozim. Javob to’liq bo’lmagan savollar  talabalar tomonidan qo’shimcha ravishda to’ldi-riladi. Har bir savolning javobi o’qituvchi tomonidan baholanadi va u yakunlanadi. Ma’ruzada aytilgan fikrlar, talabalar tomonidan ko’rsatilgan adabiyotlar va manbalar asosida tayyorlangan javoblar, amaliy mashg’ulotlarda bayon qilingan mulohazalar talabaning fanni to’liq o’zlashtirishiga asos bo’ladi. Amaliy mashg’ulotning davomi sifatida talabani to’liq mustaqil fikr yuritishga o’rgatish  seminar mashg’ulotlarida namoyon bo’ladi. Seminar mashg’ulotlariga tayyorlanish davrida talaba mavzu bo’icha rejalashtirilgan savollarga  tavsiya etilgan adabiyotlarni o’qiydi va manbalarni tahlil qiladi. Ular adabiyotlarni konspektlashtirish va seminarlarga tayyorlanish jar-yonida egallagan bilimlarini namoyish etishlari lozim.Seminar mashg’ulotlarida talabaning faolligi deyarli 95 foizga teng bo’ladi. O’qituvchi talaba javobinini baholaydi va har bir javobning ishonarli va asosli ekanligini aytadi. Talaba seminar darslariga tayorlanishida o’qi-tuvchi ishtirok etmaydi.  Laboratoriya mashg’ulotlari o’qituv-chining rahbarligi va nazorati ostida o’tadi va bu mashg’ulotlarda talabalar muayyan o’quv ishlarini mustaqil ravishda bajaradilar. Laboratoriya mashg’ulotlari talabada zarur bilim va ko’nikmalarni shakllantiradi va rivojlantiradi. Auditoriya mashg’ulotlarida olgan nazariy va amaliy bilimlarini amalda foydalanishga o’rganadilar. Laboratoriya mashg’ulotlarini bajarish jarayonida talabalar tanlagan mavzulari bo’yicha ilmiy maqolalar va konferensiyalarda ishtirok etish uchun ma’ruzalar tayyorlashlari mumkin. Badiiy matnlarni tahlil qilish yo’l-yo’riqlarini o’rganadilar va tajribada sinab ko’radilar. Tayyorlangan maqola, ma’ruza, turli tahlil materiallari, referatlar o’qituvchi tomonidan ko’rib chiqiladi va tegishli ko’rsatmalar beriladi. Laboratoriya mashg’ulotlarida bajarilishi lozim bo’lgan masalalar va vazifalar talabani mus-taqil fikrlashga, ilmiy mushohada yuritishga undaydi.

FANNING MAZMUNI

 

KIRISH

Badiiy nutq va uning o’ziga xos xususiyatlari. Badiiy nutq haqida taniqli olimlar, so’z san’atkorlarining fikrlari. Alisher Navoiy so’z ta’rifida. So’z, til adabiyotning birinchi elementi, bosh quroli ekanligi. Filologiya ilmida milliy adabiy tilning uch ko’rinishga bo’linishi: a) jonli (umumxalq) tili; b) adabiy til; v) badiiy (poetik) til.

Adabiy tilning vazifaviy uslublari: so’zlashuv uslubi, badiiy uslub (she’riy, nasriy, dramatik nutq ko’rinishlari), kitobiy uslublar (ilmiy uslub, rasmiy uslub va publisistik uslub), ularning o’zaro munosabati. Badiiy asar tili o’z mohiyati bilan obrazli til ekanligi.

Badiiy adabiyot tilining matn bilan uzviy bog’liqligi. Adabiy til me’yorlarining shakllanib, rivojlanib borishida badiiy asar tilining o’rni. Badiiy asar tili adabiy til uchun o’ziga xos ijtimoiy laboratoriya ekanligi.

 

BADIIY ASAR TILINI O’RGANISH TARIXIDAN

 

XX asr boshlarida badiiy asar tilini o’rganishning o’ziga xos xususiyatlari. Praga tilshunoslik maktabi, OPOYAZ tashkilotining badiiy asar tilini o’rganishga qo’shgan hissasi. Yu.Tinyanovning «She’riy nutq masalalari» (1926), V.Shklovskiyning «Proza naza-riyasi haqida» (1929), A.Fitratning «Adabiyot qoidalari» (1926), V.V.Vinogradovning «Badiiy proza haqida» (1930) nomli asarla-rining badiiy til masalalarini tadqiq etishdagi o’rni.

20-yillarda badiiy asar tili muammosining o’rganilishida Abdurauf Fitratning «Tilimiz» (1919), «Yopishmagan gajaklar» (1924), «Adabiyot qoidalari» (1926) asarlarining ahamiyati. Cho’lponning «Adabiyot nadur?», «Tilimizning ishlanishi» (1923) nomli maqolalarida badiiy asar tiliga doir bayon qilingan fikrlar. 1933-1934 yillarda «Литературнаягазета» sahifasida badiiy asar tili haqida uyushtirilgan munozara, bunda I.Sulton, R.Majidiy, Oybek, M.Hakim singari o’zbek olimlarining ishtiroki. Oybekning «O’zbek poeziyasida til» (1934) nomli maqolasi haqida. Badiiy asar tili muammolarining o’rganilishida Oybekning «Abdulla Qodiriyning ijodiy yo’li» (1936) nomli risolasining tutgan o’rni.

40-50-yillarda badiiy asar tili masalalarining o’rganilish ahvoli. V.Zohidov, A.G’ulomovlarning «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» jurnalida e’lon qilingan «Tilimiz madaniyati uchun» (1941) nomli maqolasi haqida. X.Nazarovaning «Hamza asarlarining tili» mavzuidagi nomzodlik dissertatsiyasi o’zbek filologiyasida badiiy asar tiliga oid dastlabki alohida ish sifatida.  Sh.Shoabdurahmo-novning «Ravshan» dostonining til xususiyatlari» mavzuidagi nom-zodlik dissertatsiyasi (1949) o’zbek folklori tilini o’rganishga bag’ishlangan dastlabki ish sifatida. O’zbek lingvofolkloristikasining keyingi qirq yilda erishgan yutuqlari va istiqboli.

50-70-yillarda badiiy asar tilini o’rganish muammolari. Ya.D.Pinxasov (1953), A.Shomaqsudov (1956), M.Husainov (1959) lar-ning badiiy asar tiliga bag’ishlangan nomzodlik ishlari, ularning ayrim nuqsonlari. O.Sharafiddinovning «Poeziyada til va stil masalalari» (1959) nomli ishi haqida. A.Ahmedov (1962), I.Qo’chqor-toyev (1965), Q.Samadov (1967),  R.Mirazizova (1968), O’.Nosirov (1968), O.Abdullayeva (1969)larning badiiy asar tiliga bag’ishlangan nomzodlik ishlari to’g’risida. I.Sultonov, F.Nasriddinov, N.Shukurov, P.Qodirov kabi adabiyotshunos olimlarning badiiy asar tilini tadqiq etishga qo’shgan hissalari. N.Shukurovning «Individual uslub va badiiy til» (1972) nomli maqolasi tahlili.

70-80-yillarda badiiy asar tili muammolarining o’zbek filolo-giyasida o’rganilishi. S.Mamajonov, O’.Nosirov, M.Sultonova singari adabiyotshunos olimlarning badiiy asar tili va individual uslubga doir tadqiqotlari to’g’risida. M.To’ychiyev (1973), B.Yo’ldoshev (1978), B.Yoriyev (1979), E.Abdiyev (1982), S.Karimov (1983),) kabi olim-larning badiiy asar tili va  uslubiga bag’ishlangan nomzodlik ishlari haqida. 1985 yilda «Sharq yulduzi» jurnali sahifasida «Badiiy til muammolari»ga bag’ishlangan bahs-munozara va uning uslub-shunoslik ilmi uchun ahamiyati. Said Ahmad, Turob To’la, T.Rasulov, H.Rustamov kabi ijodkorlarning «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasida badiiy asar tiliga doir bahs-muno-razalari haqida. O.Sharafiddinovning «Adabiyot tildan boshlanadi» nomli  maqolasi va unga javoban yozuvchi Ibrohim Rahimning «Haqi-qat saboqlari» nomli maqolasi munosabati bilan «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasida o’tkazilgan bahs-munozara (1986-1987) haqida.

Mustaqillik yillarida o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar haqida. B.O’rinboyev, I.G’aniyev, I.Mirzayev, Y.Solijonov, B.Yo’ldoshev, S.Karimov, B.Umurqulov, Q.Samadov, T.Qurbonov, I.Toshaliyevlarning ishlari tahlili. Keyingi yillarda M.Yo’ldoshev, Sh.Abdurahmonov, G.Imo-mova, Yo.Sayidov, G.Keldiyorova, G.Qobuljonova, R.Normurodov, F.Bobojonovlarning badiiy asar tiliga oid nomzodlik ishlari haqida.

Badiiy asar tili masalalarini tadqiq etishning kelgusidagi vazifalari.

BADIIY ASAR TILIDA SO’Z  VA OBRAZ

 

Badiiy adabiyotda so’z va gaplar obraz, manzara yaratishning o’ziga xos libosi, materialidir. Talantli yozuvchilarning qalami sehri ostida so’zlar hayotdagi narsa va hodisalarni inson ongida aniq tiklaydigan, gavdalantiradigan vosita ekanligi. Badiiy nutq faqat ko’chma ma’nodagi so’zlarning qo’llanilishidan iborat matn bo’lmay, majoziy vositalar badiiy nutqning o’ziga xos yordamchi vositasidir. Badiiy asarda leksik va frazeologik vositalarning obrazlar xatti-harakatini, ularning boshqa obrazlar bilan munosabatini ko’rsatish-dagi roli.

 

  BADIIY  ASAR  TILIDA  PERSONAJ  NUTQI  VA

                    BAYONNING   TUTGAN  O’RNI

 

Badiiy nutq muallif nutqi, personajlar nutqi va hikoyachi bayonidan iborat matndir. Muallif nutqi va personajlar nutqining o’zaro aloqadorligi badiiy nutq uslubiyatining markaziy muammola-ridan biridir. Har qanday adabiy asarning badiiy yuksakligi, birinchi galda, nutq qurilishida namoyon bo’lishi. O’tgan asrning 80-90-yillaridagi o’zbek nasrida badiiy nutq tiplari va shakllar rang-barangligi. Bevosita muallif nutqi va uning xususiyatlari. O’zbek nasrining so’nggi yillardagi namunalarida o’zbek adabiy tilining estetik, kommunikativ, funksional doirasi bir qadar kengayganligi. Shu jihatdan  «Jimjitlik» (Said Ahmad), «Diyonat», «Oqqushlar, oppoq qushlar» (O.Yoqubov), «Shaytanat» (Tohir Malik)  asarla-rining lingvopoetik tahlili.

Badiiy asarda monologik nutq va uning o’ziga xos xususi-yatlari. Monologik nutq va ichki nutq tushunchalarining o’zaro muno-sabati haqida M.M.Baxtin, M.B.Xrapchenko, I.Sultonov, M.Qo’sh-chonov, O’.Nosirov, Y.Solijonov, Z.Pardayeva, H.Umurov, N.Shodiyev kabi olimlarning qarashlari. Monologik nutq nuqtai naza-ridan «Tushda kechgan umrlar», «Lolazor», «Otamdan qolgan dala-lar» kabi romanlar tahlili.

Badiiy asarda dialog, uning strukturasi, uslubiy tuzilishi va vazifalari. Jonli (real) dialoglar, xayoliy (tasavvurdagi) dialoglar, ichki dialoglar haqida tushuncha. Dialogda xalq jonli so’zlashuv nutqi va adabiy-badiiy tilning leksik muvozanati. Muallif nutqi, remarka, replika va ularning dialog bilan o’zaro munosabati.

Badiiy nutq va psixologik tahlil. Psixologik tahlilning asosiy prinsiplari, usullari va shakllari. Badiiy nutq peyzaj tasviri vositasi sifatida. Nutq polifoniyasi va uning uslubiy vazifalari. Badiiy asarda polifonik nutqning o’ziga xos xususiyatlari.

 

  BADIIY  ASAR  TILIDA  AN’ANA  VA  NOVATORLIK

 

«Novatorlik» tushunchasi va uning mohiyati. Novatorlikning ko’rinishlari: ijodiy mazmunning ifodasi uchun xizmat qiladigan novatorlik va modernistik novatorlik. Badiiy asar tili sohasidagi novatorlikning turlari: leksik (lug’aviy) novatorlik va frazeolo-gik novatorlik. I.Qo’chqortoyev, O.Abdunazarov, H.Qahhorova, B.Yo’ldoshev, A.Mamatov kabi olimlarning frazeologik novatorlikka doir qarashlari. Badiiy asarda frazeologizmlarni ijodiy qo’llash usullari.

 

TARIXIY BADIIYASARLAR TILI VA

USLUBINI O’RGANISHDAGI MUAMMOLAR

 

Mustaqillikka erishgandan so’ng o’tmish hayotimiz, adabiyoti-miz va tarixiy asarlarimizni o’rganish, tadqiq etishga to’g’ri, ado-latli yondashishga bo’lgan urinishlar. Prezident I. A. Karimovning «Asrlar mobaynida xalqimizning yuksak madaniyati, adolatpar-varlik, ma’rifatsevarlik kabi ezgu fazilatlari Sharq falsafasi va islom dini ta’limoti bilan uzviy ravishda rivojlanishi» to’g’risidagi fikrlari va ko’rsatmalari.

        Xoja Ahmad Yassaviy, Xoja Bahoviddin Naqshband, Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy, Amir Temur, Mirzo Ulug’bek, Alisher Navoiy, Bobur Mirzo singari mutafakkir ajdodlarimiz hayoti va faoliyatini xalqimiz o’tmishini, adabiyotini, madaniyatini, san’atini, me’morchiligini aks ettiruvchi tarixiy mavzuda yaratilgan asarlar.

Oybekning «Navoiy», Mirmuhsinning «Me’mor», Odil Yoqu-bovning «Ulug’bek xazinasi», Mirkarim Osimning «Avlodlar foje-asi», Pirimqul Qodirovning «Yulduzli tunlar. Bobur», «Avlodlar dovoni. Humoyun va Akbar», Muhammad Alining «Sarbadorlar» «Ulug’ saltanat», Xurshid Davronning «Samarqand xayoli», Dushan Fayziy Zarafshoniyning «Imom al-Buxoriy» tarixiy romanlari, Izzat Sulton va Uyg’unning «Alisher Navoiy», Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug’bek», Hamid Olimjonning «Muqanna» drama-lari, Barot Boyqobilovning «Navoiynoma»si va boshqalar.

         «Bobur» romani  XV asrning oxirgi choragi va XVI asrning bi-rinchi yarmi voqyealarini o’z ichiga olishligi hamda Boburning «Boburnoma»si shu davr mahsuli ekanligi.

Tarixiy asarlar tili va uslubini o’rganishda o’zbek adabiyotshu-nosligi va tilshunosligida ma’lum darajada ilmiy – tadqiqot ishlarining maydonga kelganligi.

        Har bir davr tilining o’z ifoda usuli. Tarixiy faktni badiiy estetik jihatdan ifodalashda yozuvchidan katta mahorat talab qilishi. Tarixiy roman tilini o’rganishning muhim tomonlaridan biri davr tili birliklarining berilishi va ifodalanishdagi haqiqiyligi va haqqoniyligi.

        Tarixiy mavzuda yaratilgan asarlar tili va uslubini o’rganishda ularni bir qolipga solib bo’lmasligi. Mavzuning dolzarbligi.

        «Bobur» romani haqida matbuotda e’lon qilingan ijobiy va salbiy mulohazalar. Asarning yaratilish jarayoni va uning tili bilan bog’liq masalalar. Asarda davr tili qanday darajada berilganligi. XV-XVI asr adabiy tilining o’ziga xos nozikliklari.

        Romanda Bobur yashagan davr tilining berilishi. Tarixiy romanlarning filologiya ilmida o’rganilishi va uning tahlili, asar voqyealari tasvirlanayotgan davr tilining ko’rinishi, tarixiy mavzuda yozilgan asarlarning leksik qatlamlarini o’rganilishining muhimligi, tarixiy romanlar tiliga xos bo’lgan lingvistik holat-larni belgilash, romanda davr tili  leksik qatlamlarining berilishini tavsiflash va yozuvchi mahoratini belgilash.

Tarixiy mavzuda yaratilgan asarlarni yoritishda o’zbek adabiyot-shunosligi va tilshunosligida qo’lga kiritilgan yutuqlar va turli xil qarashlar.

 G. F. Blagova, V. A. Artmoshina, A. K. Borovkov, A. N. Sa-moylovich, A. M. Shcherbak, X. Doniyorov, A. Rustamov, H. Dada-boyev, X. Nazarova, S. Mamajonov, G’. Karimov, P.Qodirov, A. Kat-tabekov, S. Mirvaliyev,  B.Sultonov, U. Tursunov, J. Hamdamov, S. Qorayev va boshqa olimlarning shu sohada yaratgan ilmiy tadqiqotlari tahlili.

Tarixiy mavzuda yaratilgan badiiy asarlarda leksik qatlam-larning berilishi: arabcha, forscha-tojikcha, mo’g’ulcha va xitoycha, turkiycha. Chegaralangan qatlamlar: arxaizm (ko’hna so’zlar), istor-izmlar (tarixiy so’zlar). Leksik-semantik guruhlar: sinonim, omonim, antonim. Frazeologik iboralar. Toponimik nomlar va ularning asardagi o’rni. Kishi ismlari  (antroponimlar). Harbiy va diniy leksika. Dialektal leksika.

Tarixiy badiiy asarlar tili va uning hozirgi o’zbek adabiy tiliga munosabati. Bu asarlardagi ko’hna so’zlarning hozirgi o’zbek adabiy tilida joriylanishi masalasi. Tarixiy badiiy asarlar tilidagi alohida holatlar  (davr, makon va zamon munosabati).

 

 

 

 

      

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SOATLARNING TAQSIMLANISHI

MA’RUZA

 

M A V Z U L A R

 

Soat

1.

Badiiy asar tili va uning o’ziga xos xususiyatlari. Alisher Navoiy so’z ta’rifida.

2

2.

Badiiy asar tilini o’rganish tarixidan. OPOYaZ tashkiloti va badiiy asar tili masalalari.

2

3.

20-30-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar tili muammolarining o’rganilishi.

2

4.

40-60-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar tili masalalarining o’rganilish ahvoli.

2

5.

  70-80-yillarda badiiy asar tili muammolarining o’zbek filologiyasida o’rganilishi. 1985 yilda “Sharq yulduzi” jurnalida o’tkazilgan bahs-munozara, uning ahamiyati.

4

6.

Mustaqillik yillarida o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini o’rganishda amalga oshirilgan ishlar.

4

7.

Badiiy asar tilida so’z va obraz. Badiiy asarda leksik-frazeologik vositalarning o’rni.

2

8.

Badiiy asar tilida muallif nutqi, personajlar nutqi va hikoyachi bayonining o’zaro munosabati.

2

9.

Badiiy asarda dialog, uning strukturasi va uslubiy vazifalari. Muallif nutqi, remarka, replika, ular-ning o’zaro munosabati.

2

10.

Badiiy nutq va psixologik tahlil. Badiiy nutqda peyzaj tasviri. Nutq polifoniyasi va uning  uslubiy vazifalari. 

2

11.

Badiiy asar tilida an’ana va novatorlik. Badiiy nutqda novatorlikning ko’rinishlari.

4

12.

O’zbek adabiyotida yaratilgan tarixiy badiiy asarlar va ularning mavzulari. Ularning o’rganilish ahamiyati.

4

13.

Tarixiy mavzuda yaratilgan badiiy asarlarning tili uchun muhim talablar. Leksik qatlamlar va ularning berilishi.

4

14.

XV-XVI asr o’zbek poetik adabiy tilining ayrim xususiyatlari.

4

 

Jami

40

 

 

 AMALIYMASHG’ULOTLAR 

 

M A V Z U L A R

 

soat

1.

XX asr boshlarida OPOYaZ  tashkilotining badiiy asar tilini  o’rganishda tutgan o’rni.

 

2

2.

20-30-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini  o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar.

 

2

3.

40-60-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar tilining o’rganilish tarixi haqida.

 

2

4.

  70-80-yillarda badiiy asar tili muammolarining o’zbek filologiyasida o’rganilishi. “Badiiy asar tili muammolari” (1985)ga  bag’ishlangan  bahs-munozara  va  uning ahamiyati.

2

5.

 Mustaqillik yillari (1991-2004) da o’zbek filo-logiyasida badiiy asar tilini  o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar haqida. Badiiyasartilini tadqiqetishning kelgusidagi vazifalari.

2

6.

 Badiiy asarda leksik-frazeologik vositalarning obrazlar xatti-harakatini, ularning boshqa obrazlar bilan munosabatini ko’rsatishdagi roli.

2

7.

Badiiy asarda nutqning dialog, monolog va polilog shakllari, ularning strukturasi va uslubiy vazifalari. Badiiyasarda muallif nutqi va  uning ko’rinishlari.

2

8.

Badiiy nutq va psixologik tahlil hamda peyzaj tasviri. Badiiy asar tilida an’ana va novatorlik  hamda   ularning  ko’rinishlari.

2

9.

 Imom Buxoriy,  Amir Temur, Mirzo Ulug’bek, Alisher Navoiy, Bobur Mirzo hayoti va faoliyatiga bag’ishlangan badiiy asarlar tahlili.

2

10

Pirimqul Qodirovning tarixiy romanlari tahlili. Asarlar tilining o’ziga xos xususiyatlari.

 

2

11

Tarixiy badiiy asarlarda leksik qatlamlarning berilishi : arabcha qatlam, forscha-tojikcha qatlam. Lek-sik-semantik guruhlar. Frazeologik iboralar.

2

12

Tarixiy-badiiy asarlar va ularda joy nomlarining berilishi. Kishi ismlari. Harbiy , diniy va dialektal leksika.

2

13

Olimlarning tarixiy-badiiy asarlarni o’rganishdagi asarlari tahlili ( G.F.Blagova, V.A.Artmoshina, A.K.Borovkov, A.N.Samoylovich, A.M.Shcherbak, X.Doniyorov, A.Rustamov, H.Dadaboyev, X.Nazarova, S.Mamajonov, G’.Karimov, A.Kattabekov, P.Qodirov, S.Mirvaliyev, B.Sultonov, J.Hamdamov, S.Qorayev va boshqalar).

2

 

 

26

 

SEMINAR  MASHG’ULOTLARI 

 

  M A V Z U L A R

 

Soat

1.

A.Fitrat, A.Cho’lpon, Oybek asarlarida badiiy asar tiliga doir bayon qilingan fikrlar tahlili.

 

2

2.

1933-1934 yillarda, 1959-1960 yillarda “Litera-turnaya gazeta”da badiiy asar tiliga doir uyushtiril-gan  bahs-munozaralar   va  uning ahamiyati.

2

3.

1985-1986 yillarda o’zbek  matbuotida badiiy asar tiliga doir uyushtirilgan  bahs-munozaralar   va  uning ahamiyati.

2

4.

 Mustaqillik yillari (1991-2004) da o’zbek filologiyasida badiiy asar tilining  o’rganilishi. Kelgusida badiiyasartilini tadqiqetishning istiqbollari.

2

5.

 Said Ahmadning “Ufq” trilogiyasini dialog, uning struk-turasi va usubiy xususiyatlari nuqtai nazaridan tahlil qilish.

 

2

6.

Oybekning «Navoiy» romanida muallif nutqining berilishi. Uning obrazlar psixologiyasini va dunyoqarashini ko’rsatishdagi roli.

2

7.

«Bobur» romanida personajlar nutqining tadrijiy o’sib borishi. Bunda yozuvchi mahorati. Personajlar nutqidagi o’ziga xoslik.

2

8.

Pirimqul Qodirovning « Yulduzli tunlar. Bobur» romani va Zahiriddin Muhammad Boburning «Boburnoma» asarlari tilidagi yaqinlik. Romanda «Boburnoma» tilidagi aynanlikni berishda yozuvchi mahorati.

2

 

Jami

16

 

 

LABORATORIYA  MASHG’ULOTLARI

 

     M A V Z U L A R

 

Soat

1.

Hozirgi o’zbek she’riyatini so’zning okkazional qo’llanilishi nuqtai nazaridan o’rganish.

2

2.

 O.Yoqubovning “Diyonat” va “Oq qushlar, oppoq qushlar” romanlarining personajlar nutqi, muallif nutqi va hikoyachi bayonining o’zaro aloqadorligi nuqtai nazaridan tahlili.

2

3.

Sh. Boshbekovning “Temir xotin” komediyasini muallif nutqi, remarka, replika va ularning personajlar dialogi bilan o’zaro munosabati nuqtai nazaridan o’rganish.

2

4.

Mustaqillik yillari she’riyatida she’riy san’atlarning berilishi.

2

5.

Muhammad Yusuf va Shavkat Rahmon  she’riyatida tas-viriy vositalarning qo’llanilishi.

2

 

Jami

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MA’RUZALAR MAVZUSI VA  M A Z M U N I

 

Badiiy nutq va uning o’ziga xos  xususiyatlari.

Alisher Navoiy so’z ta’rifida

 

Savollar

1. Badiiy nutq va uning o’ziga xos xususiyatlari.

2.Badiiy nutq haqida taniqli olimlar, so’z san’atkorlarining fikrlari.

4. Alisher Navoiy so’z ta’rifida.

 

Tayanch iboralar: go’zallik tushunchasi. So’zning estetik ta’siri. Badiiy nutq. Estetika va badiiy nutq. Badiiy asar tili. Adabiy til. Adabiy tilning vazifaviy uslublari. Obrazli til. Obraz va obrazlilik. Badiiy til va adabiy norma. Badiiy adabiyotda so’zning o’rni va kuchi. Navoiy va notiqlik. Nutq madaniyati. Navoiy so’z qudrati haqida.

 

Adabiyotlar

1. Adabiyot nazariyasi, ikki tomlik, 1-tom.- Toshkent: Fan, 1978. 312-358-betlar.

2. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent: Fan, 1988. 92-110-betlar.

3. Ефимов А.И. Стилистика художественной речи.- М.: Высшая школа, 1961. 59-94-бетлар.

4.IzzatSulton. Adabiyot nazariyasi.- Toshkent: Fan, 1986. 203-220-betlar.

5.Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z. Badiiy asar tili masalalari.-Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 4-7-betlar.

        6.Pirimqul Qodirov. Xalq tili va realistik proza. – Toshkent: Fan, 1973. 52-140-betlar.

7.Solijonov Y. Badiiy nutq // O’zbek tili va adabiyoti, 1979, 2-son. 71-75-betlar.

8.Umurqulov B. Badiiy adabiyotda so’z. – Toshkent: Fan, 1993. 5-34-betlar

9.Umurov H. Adabiyot nazariyasi.- Toshkent: O’qituvchi, 2002. 141-162-betlar.

 

Badiiy asar tilini o’rganish  tarixidan.OPOYAZ tashkiloti va badiiy asar tili muammolari

 

Savollar

1.Badiiy asar tilining o’tmishda o’rganilishi haqida.

2.Alisher Navoiy, Bobur, Muqimiy kabi ijodkorlar badiiy asar tili haqida.

3.XX asr boshlarida OPOYAZ tashkilotining badiiy asar tilini o’rganishda tutgan o’rni.

4.Badiiy asar tiliga doir OPOYAZ tashkiloti g’oyalarining keyingi davrlarda rivojlantirilishi.

 

Tayanch iboralar: Navoiy davri uslubshunosligi. Navoiy va badiiy asar tili. Boburning badiiy ijod haqidagi fikrlari. Mumtoz adabiyotda poetik til masalasi. OPOYAZ tashkiloti va badiiy asar tili.  Badiiy til masalalari. Janrlar va badiiy til muammolari. Praga tilshunoslik maktabi.

 

Adabiyotlar

                1. Будагов Р.А. Писатели о языке и язык писателей -  М.: Высшая школа, 1984. с. 228-252.

2. Виноградов В.В. О теории художественной речи. -  М.: Высшая школа, 1971.  с. 212-232.

3. Галперин И.Р. Проблемы лингвостилистики // Новое в зарубежной лингвистике, выпуск 1Х, М., 1980. с. 4-34.

4. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil – Toshkent: Fan, 1988, 78-91-betlar.

5. Ефимов А.И. Стилистика художественной речи.- М.: Высшая школа, 1961. 59-94-бетлар.

6. Yo’ldoshev B., Bobojonov F., Pardayev Z.  Badiiy asar tili masalalari.- Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 5-8-betlar.

7. Русские писатели о языке (ХУШ-ХХ вв.). Ленинград, 1954.  с.565-595.

8. Umurov H. Adabiyot qoidalari. - Toshkent: O’qituvchi,  2002. 60-119-b.

 

 

20-30-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar

tili muammolarining o’rganilishi

 

Savollar

1.Abdurauf Fitrat badiiy asar tili haqida.

2.Abdulhamid Cho’lpon badiiy asar tili haqida.

3.1933-1934 yilda «Литературнаягазета»da badiiy asar tiliga oid o’tkazilgan munozara, bunda o’zbek olimlarining ishtiroki.

4.Oybekning «O’zbek poeziyasida til» maqolasi haqida.

 

Tayanch iboralar: Fitrat va badiiy adabiyot masalalari. «Adabiyot qoidalari» va uning adabiyotshunoslikdagi  o’rni. Cho’l-pon va badiiy asar tili. «Adabiyot nadur?». «Tilimizning ishlanishi». Badiiy asar tili va munozara. R.Majidiy, Oybek, M.Hakim, I.Sultonlarning badiiy asar tili to’g’risidagi fikrlari. «O’zbek poeziyasida til», «Abdulla Qodiriyning ijodiy yo’li».

 

Adabiyotlar

1. Fitrat. Adabiyot qoidalari. – Toshkent: O’qituvchi, 1995. 8-32-betlar.

2. Cho’lpon . Adabiyot nadir -  Toshkent: O’qituvchi, 1993. 35-147-betlar.

3. Oybek. O’zbek poeziyasida til // Oybek. Mukammal asarlar to’plami, yigirma tomlik, X1U tom - Toshkent: Fan, 1979. 107-112-betlar.

4. Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z.  Badiiy asar tili masalalari.-Navoiy: Navoiy DPI nashri.  2001, 7-11-betlar.

5. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent: Fan, 1988. 78-91-betlar.

 

40-60-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar

tili masalalarining o’rganilish ahvoli

 

Savollar

1. 40-yillarda Alisher Navoiy asarlari tilini o’rganishga doir amalga oshirilgan ishlar haqida.

2. 40-50-yillarda o’zbek xalq og’zaki ijodi namunalari tilini o’rganishga doir bajarilgan tadqiqotlar haqida.

3. O’zbek poeziyasi tilini o’rganishga doir ishlar tahlili .

4.Abdulla Qodiriy, Abdulla Qahhor, Asqad Muxtor, Shuhrat kabi o’zbek prozaiklari asarlari tilini o’rganishga doir ishlar tahlili.

 

        Tayanch iboralar: V.Zohidov, A.G’ulomovlarning badiiy ijod va

til haqidagi fikrlari. «Tilimiz madaniyati uchun». Xalq og’zaki ijodi va poetik mahorat. Folklor va badiiy ijod. O’zbek lingvofol-kloristikasining yutuqlari. Sh.Shoabdurahmonov ishlari. «Poeziyada til va uslub masalalari».

 

Adabiyotlar

1.Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z. Badiiy asar tili masalalari. -  Navoiy: Navoiy DPI nashri.  2001, 11-15-betlar.

2. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil – Toshkent: Fan, 1988. 78-91-betlar.

3. Shukurov N. G’afur G’ulomning lirik poeziyadagi mahorati- Toshkent: Fan, 1966. 68-99-betlar.

4. Shukurov N. Badiiy uslub va badiiy til // O’zbek tili va adabiyoti, 1972, 4-son. 16-20-betlar.

5. Shukurov N.Individual uslub va badiiy til // O’zbek tili va adabiyoti, 1972, 3-son. 3-9-betlar.

6. Samadov Q. Oybek – so’z san’atkori. – Toshkent: Fan, 1965. 3-31-betlar.

 

70-80-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar

 tili muammolarining o’rganilishi

 

Savollar

1. S.Mamajonov, O’.Nosirov, M.Sultonova singari adabiyot-shunos olimlarning badiiy asar tili va individual uslubga doir tadqiqotlari to’g’risida.

2. M.To’ychiyev, B.Yo’ldoshev, B.Yoriyev, E.Abdiyev, S.Karimov kabi olimlarning badiiy asar tili va uslubiga bag’ishlangan nomzodlik ishlari haqida.

3. 1985 yilda «Sharq yulduzi» jurnali sahifasida «Badiiy til muammolari»ga bag’ishlangan bahs-munozara va uning uslub-shunoslik ilmi uchun ahamiyati.

4. Said Ahmad, Turob To’la, T.Rasulov, H.Rustamov kabi ijodkorlarning «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasida badiiy asar tiliga doir bahs-munozaralari haqida.

5. O.Sharafiddinovning «Adabiyot tildan boshlanadi» nomli maqolasi bilan bog’liq holda 1986-1987 yillarda matbuotda o’tkazil-gan bahs-munozara haqida.

 

Tayanch iboralar: uslub, individual uslub,vazifaviy  uslublar,badiiy asar tili va uslubi, yozuvchi uslubi, badiiy asar tili,  badiiy uslub, so’zlashuv uslubi, publisistik uslub, bahs-munozara, badiiy asar tili haqidagi fikr-mulohazalar. Dramatik asarlar tili va uslubi. Badiiy asar va frazeologiya masalalari «»Sharq yulduzi» jurnalida bosilgan munozara. Adabiyot va til.

 

Adabiyotlar

1. Mamajonov S. Uslub  jilolari. – Toshkent: Fan, 1972. 8-42-betlar.

2. Sultonova M. Abdulla Qahhor uslubi. – Toshkent: Fan, 1967. 12-52-b.

3. Said Ahmad. Til qisqalikka intilmaydi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1985, 29 mart, 13-son.

4. Sharafiddinov O. Adabiyot tildan boshlanadi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1986, 5 sentyabr, 36-son.

5. Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z. Badiiy asar tili masalalari.-   Navoiy: Navoiy DPI nashri,  2001. 15-20-betlar.

6.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil. – Toshkent: Fan, 1988. 30-56-betlar.

7.Badiiy til muammolari (munozara materiallari) // Sharq yulduzi, 1985, 1-son. 172-184-betlar.

 

Mustaqillik yillari (1991-2005)da o’zbek filologiya-sida badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar

 

Savollar

1. Mustaqillik yillarida o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar haqida.

2. B.O’rinboyev, I.G’aniyev, Y.Solijonov, S.Karimov, B.Umur-qulov, B.Yo’ldoshev, Q.Samadov, I.Toshaliyev kabi olimlarning ishlari  tahlili.

3. Keyingi o’n yillikda M.Yo’ldoshev, Sh.Abdurahmonov, G.Imo-mova, Yo.Sayidov, G.Keldiyorova, R.Normurodov, F.Bobojonov kabi olimlarning badiiy asar tiliga oid nomzodlik ishlari haqida.

4. Badiiy asar tili masalalarini tadqiq etishning kelgusidagi vazifalari.

 

Tayanch iboralar: mustaqillik davri va badiiy asarni o’rganish. Badiiy asarni uslubiy jihatdan o’rganish. Badiiy asarda so’z qudrati, so’z va uning matndagi salmog’i masalasi. Istiqlol va ona tili tushunchasi, istiqlol va badiiy asar tili muammosi . Badiiy asar va badiiy nutq. O’zbek nutqining badiiy ifodasi. Badiiy matnda so’z estetikasi. So’zning badiiy matndagi jilosi.Badiiy ijodda so’z san’ati.

 

Adabiyotlar

1.Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.- Samarqand: SamDU nashri, 1982. 5-32-b.

2.Karimov S. O’zbek tilining badiiy uslubi.- Samarqand: Zarafshon, 1992. 2-28-b.

3. Yo’ldoshev M. Cho’lpon so’zining sirlari.- Toshkent: Ma’na-viyat, 2002. 6-49-b.

4. Ro’zimuhammad B. Til – asarning tanasi // O’zbekiston ada-biyoti va san’ati, 1997, 5 dekabr,  49-son.

5. Siyoyev S. So’z qadrini bilmagan // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1997, 11 aprel, 15-son.

6. Normurodov R. Shukur Xolmirzayevning badiiy mahorati.- Toshkent: Cho’lpon, 2003. 12-45-b.

7.Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z. Badiiy asar tili masalalari. -  Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 20-23-b.

 

 

 

 

Badiiy asarda so’z va obraz. Badiiy  asarda

 leksik-frazeologik vositalarning o’rni

 

Savollar

1.Badiiy adabiyotda so’z va gaplar obraz hamda manazara yaratishning o’ziga xos vositasi sifatida.

2.Badiiy asarda so’z va obrazning o’zaro munosabati, uning turli xil ko’rinishlari.

3.Badiiy adabiyotda leksik va frazeologik vositalarning obrazlar xatti-harakatini, ularning boshqa obrazlar bilan munosabatini ko’rsatishdagi o’rni.

 

Tayanch iboralar: so’zning badiiy asardagi o’rni. Badiiy til vositalarining xislati. Xalq tili va realistik proza. Leksik-frazeologik vosita va badiiy asar. Obraz va obrazlilikda so’z estetikasi. Obraz va nutq.Badiiy asarda nutq ko’rinishlari. Har bir harakat tasviri va har bir so’z qudrati. Tabiat jilosiningso’zdagi ifodasi.

 

Adabiyotlar

1.Umurqulov B. Badiiy adabiyotda so’z.- Toshkent: Fan, 1993. 47-69-betlar.

2. Qilichev E. Badiiy tasvirning leksik vositalari-  Toshkent: Fan, 1982. 8-24-betlar.

3.Boboyeva S. Hamid Olimjon poeziyasining leksik xususiyat-lari.-  Toshkent: Fan, 1989. 6-41-betlar.

4.Hamidov Z. G’afur G’ulom leksikasi.– Toshkent: Fan, 2003,16-32-betlar.

5.Abdurahmonov X., Mahmudov N. So’z estetikasi.- Toshkent: Fan, 1981. 6-38-betlar.

6.Muhiddinov M., Karimov S. G’afur G’ulomning poetik maho-rati.- Samarqand: SamDU nashri, 2003. 36-91-betlar.

7.Muhammadjonova G. 80-yillar oxiri 90-yillar boshlari o’zbek she’ritining lingvopoetik tadqiqi. NDA, Toshkent, 2004. 7-17-b.

 

 

 

 

Badiiy asar tilida muallif nutqi, personajlar

nutqi va hikoyachi bayonining o’zaro munosabati

 

Savollar

1. Badiiy asarda muallif nutqi va uning o’ziga xos xususiyatlari.

2. Badiiy asarda personajlar nutqi, ularni individuallashtirish vositalari.

3. Badiiy asar strukturasida hikoyachi bayonining tutgan o’rni.

4. 80-90-yillarda o’zbek nasrida badiiy nutq tiplari va shakl-lar rang-barangligining namoyon bo’lishi.

 

Tayanch iboralar: muallif nutqi tushunchasi. muallif nutqi va xalq tili. Muallif nutqi va subyektiv munosabat. Muallif nutqi va portret yaratish. Personaj nutqi. Personaj nutqini individuallashtirish. Personaj tilida tasviriy vositalar. Badiiy asarda hikoyachi bayoni.Badiiy nutq va uning tiplari. Yozuvchi va badiiylik.

 

Adabiyotlar

1. Nosirov O’. Ijodkor shaxs, badiiy uslub, avtor obrazi. – Toshkent: Fan, 1981. 93-154-betlar.

2.Ahmedov N. Badiiy bayon qilish strukturasi haqida // O’zbekistonda ijtimoiy fanlar, 1973, 9-son. 45-48-b.

3. Solijonov Y. Badiiy asarda monologik nutq // O’zbek tili va adabiyoti, 2004, 3-son. 16-20-betlar.

4. Rahimov Z. Muallif nutqi va uning ko’rinishlari // Til va adabiyot ta’limi, 2000, 3-son. 58-62-betlar.

5. Solijonov Y. XX asrning 80-90-yillari o’zbek nasrida badiiy nutq poetikasi, DDA, Toshkent, 2002. 8-38-betlar.

6.Qodirov P. Xalq tili va realistik proza.-Toshkent: Fan, 1973. 18-42-betlar.

 

 Badiiy asarda dialog, uning strukturasi, uslubiy tuzilishi va vazifalari. Muallif nutqi, remarka, replika va ularning dialog bilan o’zaro munosabati

 

Savollar

1.Badiiy asarda dialog va uning strukturasi.

2.Badiiy nutqda dialogning uslubiy tuzilishi va vazifalari.

3.Badiiy nutqdagi jonli (real)  va xayoliy (tasavvurdagi) dia- loglar hamda ichki dialoglar haqida tushuncha.

4.Dialogda xalq jonli so’zlashuv nutqi va adabiy-badiiy tilning leksik muvozanati.

5.Badiiy nutqda muallif nutqi, remarka, replika va ularning dialog bilan o’zaro munosabati.

 

 Tayanch iboralar: monolog, dialog va polilog. Personaj nutqi, muallif nutqi va ularning tuzilishi. Muallif nutqining vazifalari. Personaj nutqining ko’rinishlari. Ichki hissiyot va g’oya. Voqyelik, tafsilot va muallif munosabati. Xalq tili va badiiy asar. Proza va dramatik asarlarda so’z imkoniyatlari. Badiiy asar va badiiy til muvozanati. Replikada so’z ishtiroki. Replika va ironiya. Nutq ifodasida urg’uning roli. So’z va talaffuz, uning dialogdagi o’rni.

Adabiyotlar

1.Badiiy ijod haqida (maqolalar to’plami)/- Toshkent, 1960. 161-176-betlar.

2.Imomova G. Tipik milliy xarakterlar yaratishda badiiy nutqning roli, NDA, Toshkent, 1993. 7-21-betlar.

3.Rahimov Z. Muallif nutqi va uning ko’rinishlari // Til va adabiyot ta’limi, 2000, 3-son. 58-62-b.

4.Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.-  Samarqand: SamDU nashri, 1982. 27-61-b.

5.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.-  Toshkent: Fan, 1988. 190-207-b.

   

 Badiiy nutq va psixologik tahlil. Badiiy nutqda peyzaj tasviri. Nutq polifoniyasi va uning uslubiy vazifalari

 

Savollar

1. Badiiy nutq va psixologik tahlilning o’zaro munosabati.

2. Badiiy nutqda psixologik tahlilning asosiy tamoyillari, usullari va shakllari.

3. Badiiy nutq peyzaj tasviri vositasi sifatida.

4. Nutq polifoniyasi va uning uslubiy vazifalari.

5. Badiiy asarda polifonik nutqning o’ziga xos xususiyatlari.

       

        Tayanch iboralar: badiiy asar va psixologizm. Personaj psixologik holati va uning tasviri. Psixologik tahlil tamoyillari. Psixologik tahlil shakllari, usullari. Peyzaj va badiiy asar. Peyzaj san’ati va uning badiiy ifodasi.Polifoniya tushunchasi va uning badiiy nutqdagi ahamiyati. Polifoniyaning uslubiy vazifalari. Badiiylikni hosil qilishda polifoniyaning o’rni. Polifoniya va yozuvchi mahorati.

 

Adabiyotlar

1. Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.- Samarqand: SamDU nashri, 1982. 53-57-b.

2. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil. – Toshkent: Fan, 1988. 112-163-b.

3.Nasriddinov F. Til, uslub va obraz // O’zbek tili stilistikasi masalalari, ToshDU ilmiy asarlar to’plami, 486-son, Toshkent: ToshDU nashri, 1975. 44-56-b.

4.Nurmatov A.N. Badiiy asarda polifonizm. NDA/.- Samarqand, 1996. 7-22-b.

5.Sultonova M. Yozuvchi uslubiga doir.- Toshkent: Fan, 1973. 48-91-b.

6. Sultonova M. Peyzaj san’ati. -  Toshkent: Fan, 1983. 5-82-b.

 

Badiiy asar tilida an’ana va novatorlik.

Badiiy nutqda novatorlikning ko’rinishlari

 

Savollar

1. «Novatorlik» tushunchasi va uning mohiyati.

2. Badiiy nutqdagi novatorlikning ko’rinishlari: a) ijodiy mazmunning ifodasi uchun xizmat qiladigan novatorlik; b) moder-nistik novatorlik.

3. Badiiy nutqdagi lug’aviy (leksik) va frazeologik novatorlik.

4. Badiiy asarda frazeologizmlarni ijodiy qo’llash usullari.

       

Tayanch iboralar:  an’ana va novatorlik. An’ana davomli-ligidagi prinsiplar.Yozuvchi g’oyasini ifodalashda novatorlik. Ijodiy va modern novatorlik. Frazeologiya va novatorlik. Individual frazeologik iboralar. Badiiy ijod va frazeologizm. Frazeologik ibora-larni qo’llashda an’ana va novatorlik.

Adabiyotlar

1. Yo’ldoshev B. Frazeologik uslubiyat asoslari.- Samar-qand:SamDU nashri, 1999.

2. Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi. -  Samarqand:SamDU nashri, 1982. 62-81-b.

3.Yo’ldoshev B.,Bobojonov F.,Pardayev Z. Badiiy asar tili masalalari. -  Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 27-30-b.

4.Qo’chqortoyev I. Badiiy nutq stilistikasi.-Toshkent: ToshDU nashri, 1975. 48-72-b.

5.Yo’ldoshev B. Cho’lponning xalq iboralaridan foydalanishdagi maho-rati // O’zbek tili va adabiyoti, 1999, 6-son, 59-61-b.

 

O’zbek adabiyotida yaratilgan tarixiy badiiy asarlar va

ularning mavzulari, o’rganilish ahamiyati

 

Savollar

1.Tarixiy mavzu va uning o’zbek adabiyotida yoritilishi: hikoya-lar, dostonlar, povestlar, romanlar.

2.Oybekning «Navoiy», O.Yoqubovning «Ulug’bek xazinasi», Mirmuhsinning «Me’mor» , Mirkarim Osimning «Avlodlar fojeasi», Pirimqul Qodirovning «Yulduzli tunlar.Bobur», «Avlodlar dovoni. Humoyun va Akbar», «Ona lochin vidosi» asarlarining mavzusi, mavzu manbalari.Tarixiy fakt va badiiy haqiqat masalalari.

3.Tarixiy mavzudagi asarlarning o’zbek filologiyasida o’rganilishi.

 

                Tayanch iboralar: badiiy adabiyot va tarixiy mavzu. Tarixiy mavzudagi hikoya, qissa va roman. O’zbek yozuvchilari va tarixiy mavzu. Tarixiy mavzuning dolzarbligi. Tarixiy-badiiy asar va uning tahlili. Tarixiy fakt va badiiy haqiqat.

 

Adabiyotlar

        1.Abdusamatov H. Tarix va badiiy talqin. – Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1995.

        2. Alimov P. Tarix, shaxs, badia.- Toshkent: O’zbekiston, 1991.

        3.Valixo’jayev B. O’zbek adabiyotshunosligi tarixi.- Toshkent: O’zbekiston, 1993.

        4. Yoqubov H. Oybek: Adabiy tanqidiy ocherk.- Toshkent: Badiiy adabiyot nashr., 1959.

        5. Karimov G’. Prozamizda tarixiy tematika // Sharq yulduzi, 1979, 3-son. 194-209-betlar.

        6.Karimov G’. Xalq, tarix, adabiyot.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1977.

        7. Zayniddinova A. Tarixiy va badiiy haqiqat.- Toshkent: G’.G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa birlashmasi, 1992.

        8. Murodov G’. Tarixiy jarayonning badiiy talqini.- Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1994.

        9.Sharafiddinov O. Haqiqatga sadoqat.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1989.

        10. Fayziyev B. «Navoiy» romanida tarixiy voqyelik va badiiy to’qima.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1971.

        11. Qodirov P. Til, tarix, muhabbat // Yoshlik.1989, 5-son. 32-40-betlar.

        12.Qo’shjonov M. Tarix saboqlari haqida roman // O’zbekiston madaniyati, 1978, 12 dekabr, 3-4-betlar.

        13. Sultonova M. Tarixiy shaxs, uning badiiy talqinlari to’g’risida // Adabiy meros, 1990 yil 2-son. 3-6-betlar.

        14.O’zbek tarixiy romanlari // Sharq yulduzi, 1980, 7-son. 193-216-betlar.

        15. Qurbonov T., Eshniyozova M. Tarixiy shaxs va badiiy obraz //Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 1-qism.- Samarqand: SamDU nashri, 2001. 49-54-betlar.

 

Tarixiy mavzuda yaratilgan badiiy asarlarning

tili uchun muhim talablar. Leksik qatlamlar

va ularning berilishi

 

Savollar

        1. Har bir davr tilining ifoda usuli haqida.Tarixiy faktni badiiy -estetik jihatdan ifodalashda yozuvchi mahorati.

        2. «Bobur» romani haqida matbuotda e’lon qilingan ijobiy va salbiy mulohazalar.Asarning yoritilish jarayoni va uning tili bilan bog’liq masalalar.

        3.Tarixiy mavzudagi asarlarda leksik qatlamlarning berilishi: arabcha, fors-tojikcha, xitoycha va mo’g’ulcha.

        4.Arxaizm (ko’hna), istorizm (tarixiy so’zlar)ning badiiy adabiyotdagi o’rni haqida.

        5.Harbiy, diniy, dialektal leksikaning berilishi. Frazeologik iboralar.

        6. Toponimik nomlar va kishi ismlari ( antroponimlar).

 

        Tayanch iboralar: tarixiy mavzu va davr tili. Tarixiy faktning badiiy ifodasi. Yozuvchi mahorati. Tarixiy mavzu va badiiy asar uchun talablar. Tarixiy –badiiy asar va til leksik qatlami masalasi. Arabcha, forscha-tojikcha, xitoycha qatlam va badiiy adabiyot tili masalasi. Harbiy, diniy, dialektal leksika va tarixiy-badiiy asar. Badiiy adabiyot va toponimlar. Kishi ismlari va uning badiiy asardagi o’rni.

 

Adabiyotlar

1. Sharafiddinov O. Haqiqatga sadoqat.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1989.

2. Zayniddinova A. Tarixiy va badiiy haqiqat.- Toshkent: G’.G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa birlashmasi, 1992.

        3.Sattorov M., Kattabekov A. Olis yulduzlar jilosi. – Toshkent: O’qituvchi, 1986.

4.   Qodirov P.Til, tarix, muhabbat // Yoshlik.1989, 5-son.32-40-b.

5. Yoqubov O. «Yulduzli tunlar». Romanning jurnal varianti haqida //Sovet O’zbekistoni, 1978, 5 dekabr.

6. Yoqubov O. Yov qochganda botir ko’payar // Oila va jamiyat, 1994, 36-son. 4-bet.

7.  Karimov G’. Prozamizda tarixiy tematika // Sharq yulduzi, 1979, 3-son. 194-209-betlar.

8. Qo’shjonov M. Tarix saboqlari haqida roman // O’zbekiston madaniyati, 1978, 12-dekabr, 3-4-betlar.

9. Mirzayev S., Shermuhammedov S. Hozirgi zamon o’zbek adabi-yoti tarixi.- Toshkent: O’zbekiston,1993.

10. Shermuhammedov P. Pirimqul Qodirov. Adabiy-badiiy ocherk.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1983.

11. O’zbek tarixiy romanlari // Sharq yulduzi, 1980, 7-son. 193-216-betlar.

        12. Yo’ldoshev M. Cho’lponning badiiy til mahorati ( « Kecha va kunduz» romani misolida), NDA.- Toshkent. 2000.

        13. Ro’zimuhammad B. Til – asarning tanasi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1997 yil 5-dekabr, 49-son.

        14. Sharafiddinov O. Adabiyot tildan boshlanadi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1986 yil 5 sentyabr, 36-son.

        15. Bafoyev B. Ko’hna so’zlar tarixi. – Toshkent: Fan, 1991.

        16. Begmatov E. O’zbek tili leksikasining ijtimoiy tarixiy asoslari // O’zbek tili leksikologiyasi, Toshkent: Fan, 1981. 41-152-betlar.

        17. Dadaboyev H. Eski o’zbek tilida harbiy terminlarning qo’llanilishi.// O’zbek tili va adabiyoti, 1981, 2-son. 9-12-betlar.

        18. Yo’ldoshev B. Hozirgi o’zbek adabiy tilida frazeologik birliklarning funksional-uslubiy xususiyatlari. DDA.- Toshkent, 1993.

        19. Qurbonov T. P.Qodirovning «Yulduzli tunlar» romanida leksik qatlamlarning berilishi.// Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 2-qism.- Samarqand: SamDU nashri, 2001.76-86-betlar.

        20. Eshonqulova R. P.Qodirovning «Yulduzli tunlar» romanida  harbiy leksika// Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 2-qism.- Samarqand: SamDU nashri, 2001.103-107-betlar.

        21.Qurbonov T., Yunusova B. Tarixiy asarlarda arabcha, forscha-tojikcha qatlam// O’zbek filologiyasi masalalari, 3- chiqishi - Samarqand: SamDU nashri, 2001.61-64-betlar.

        22. Qurbonov T., Eshonqulova R. Pirimqul Qodirovning « Yulduzli tunlar» romanida toponimlarning berilishi // Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 1-qism.- Samarqand: SamDU nashri,2002. 68-73-betlar.

        23. Umurov X.,Nosirov A. «Yulduzli tunlar» va adabiy tanqid.- Samarqand: Zarafshon, 2000. 4-40-betlar.

 

 

 

 

 

XV-XVIasr o’zbek poetik adabiy tilining

ayrim xususiyatlari

 

Savollar

1. XV-XVI asrlar o’zbek poetik adabiy tili haqida.

2. Alisher Navoiy yaqin o’tmishdoshlari tilining ayrim xusu-

     siyatlari.

3.Alisher Navoiy va Bobur davri o’zbek poetik adabiy tilining

      xarakterli xususiyatlari.

            4. «Chig’atoy tili» tushunchasi va bu haqidagi fikrlar tahlili.

            5.Tarixiy badiiy asarlar tilidagi ayrim xususiyatlarning hozirgi

                  o’zbek  adabiy tilida joriylanishi masalasi.

 

            Tayanch iboralar: adabiy til, badiiy til, badiiy asar tili  

    tushunchalari. Poetik adabiy til. Badiiy adabiyotda davr tilining aks    

    etishi. «Chig’atoy tili» tushunchasi.Tarixiy-badiiy asar tili va hozirgi

    davr  masalasi. Badiiy asar tili va yozuvchi mahorati.

 

Adabiyotlar

        1. Abdurahmonov G’.,Rustamov A. Navoiy tilining grammatik xususiyatlari.- Toshkent: Fan, 1984.

        2. Артмошина В.А. Условия формирования и некоторые особен-ности языка среднеазиацких поетов – предшественников Алишера Навои // Тюркско-монголское языкознание и фолклористика, Москва, 1960. с. 8-16.

        3.Blagova G.F. XV-XVIasrlar yeski o’zbek adabiy tilidagi ko’makchilar haqida// O’zbek tili va adabiyoti, 1963, 3-son.

        4. Благова Г.Ф. О характере так называемого «чигатайского» языка конца ХV века //  Тюркско-монгольское языкознание и фольклористика, Москва, 1960. с. 21-27.

        5. Bafoyev B. Navoiy asarlari leksikasi. – Toshkent : Fan, 1983.

        6.Doniyorov X. Navoiy va o’zbek adabiy tili.- Toshkent: O’qituvchi, 1972.

        7. Дадабаев Ҳ.и др. Проблемы лексики староузбекского языка.- Ташкент: Фан, 1990.

 

        8. Nazarova X. Bobir va o’zbek adabiy tili.- Toshkent: Fan, 1971.

        9. Nazarova X. Bobirning o’zbek adabiy tili tarixidagi roliga doir // O’zbek tili va adabiyoti, 1963, 2-son. 30-36-betlar.

        10. Ne’matov H., Ahmatov A. O’zbek tilining tarixiy leksi-kologiyasi- Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1987.

        11. Usmonov S. O’zbek tilining  lug’at sostavida tojik-forscha va arabcha so’zlar // Navoiyga armug’on, Toshkent, 1968. 108-121-betlar.

        12. Shcherbak A.M. Turk va mo’g’ul tillarining o’zaro munosabati // O’zbek tili va adabiyoti, 1959, 4-son.

        13. Yusupov M. Alisher Navoiy nasriy asarlari tilining leksik qatlamlarini o’rganish tajribasidan // O’zbek tili va adabiyoti, 1979, 2-son.

 

AMALIY MASРG’ULOTLAR MAVZUSI VA MAZMUNI

 

XX asr boshlarida OPOYAZ tashkilotining

badiiy asar tilini o’rganishda tutgan o’rni

 

Savollar

 

1.Badiiy asar tilini o’rganish tarixi haqida.

2.Aristotel badiiy asar tili haqida.

3.Badiiy asar tilini o’rganishda  OPOYaZ tashkilotining tutgan 

    o’rni.

4. OPOYaZ tashkiloti ishlab chiqqan badiiy asar tiliga doir

      g’oyalarning hozirgi davr uchun ahamiyati.

5.Badiiy asarni lingvopoetik tahlil qilish muammolari.

 

Adabiyotlar

1.Aristotel. Poetika (poeziya san’ati haqida).- Toshkent: F.Fulom nomidagi adabiyot va san’at nashr., 1980. 5-58-betlar.

2.Rixsiyeva G. Lingvopoetik tadqiq asoslari bo’yicha mulohaza-lar // O’zbek tili va adabiyoti, 2003, 2-son. 84-86-b.

3.Mahmudov N. Abdulla Qahhor hikoyalarining lingvopoe-tikasiga doir // O’zbek tili va adabiyoti, 1985, 6-son. 48-51-b.

4.Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.- Samarqand: SamDU nashri, 1982. 5-27-b.

5.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari.-  Navoiy: Navoiy DPI nashri,2001, 7-11-b.

6.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent: Fan, 1988, 78-91-b.

7. Виноградов В.В. Проблемы русской стилистики.- М.: Высщая школа, 1981. с. 238-301.

 

 

20-30-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar

tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar

 

Savollar

1.A.Fitratning badiiy asar tiliga doir qarashlari.

2.A.Cho’lpon badiiy asar tili  haqida.

3.Oybekning «O’zbek poeziyasida til», «Abdulla Qodiriyning ijodiy yo’li» nomli ishlarida badiiy asar tiliga doir fikrlar.

4.30-yillarda badiiy asar tiliga doir uyushtirilgan bahs-munozara va bunda o’zbek olimlarining ishtiroki.

 

Adabiyotlar

1.Fitrat A.Adabiyot qoidalari.-Toshkent:O’qituvchi,1995.8-29-b.

2.Fitrat A.Chin sevish.- Toshkent: O’qituvchi, 1996. 237-252-b.

3.Cho’lpon. Adabiyot nadir.- Toshkent: O’qituvchi, 1994. 145-

    155-b.

4.Oybek. Mukammal asarlar to’plami, yigirma tomlik, XIV

      tom.- Toshkent: Fan, 1979. 107-179-betlar.

5.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari. - 

    Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 12-15-betlar.

 

40-60-yillarda o’zbek filologiyasida  badiiy asar tilining o’rganilish tarixi  haqida

 

Savollar

 

1.A.G’ulomovning «Tilimiz madaniyati uchun» (1941)

    maqolasida badiiy asar tili muammolari.

2.Sh.Shoabdurahmonov, X.Nazarova kabi olimlarning badiiy

    asar tiliga oid tadqiqotlari haqida.

3.O.Sharafiddinovning «Poeziyada til va stil masalalari» (1959) 

    nomli ishida badiiy asar tili masalalarining yoritilishi.

4.A.Ahmedov, I.Qo’chqortoyev, Q.Samadov, R.Mirazizova,

     O’.Nosirov, O.Abdullayevalarning badiiy asar tili tadqiqiga

      bag’ishlangan nomzodlik ishlari haqida.

 

Adabiyotlar

1.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari.-  Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 12-15-b.

2.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent:Fan, 1988. 78-91-b.

3.To’rabekova S. Til va uslub.- Toshkent:Fan, 1963. 28-48-b.

4.Umurov H. Badiiy nutq nazariyasi.- Samarqand, 2003. 5-50-b.

5.Qo’chqortoyev I. Badiiy nutq stilistikasi.- Toshkent: ToshDU nashri, 1975. 13-26-b.

6.Samadov Q.Oybekning til mahorati.- Toshkent: Fan,1981.7-21-betlar.

 

70-80-yillarda o’zbek filologiyasida badiiy asar

 tili muammolarining o’rganilishi

 

Savollar.

1. M.To’ychiyev, B.Yo’ldoshev, B.Yoriyev, E.Abdiyev, S.Karimov,kabi olimlarning badiiy asar tili va uslubiga oid nomzodlik ishlari haqida.

2.N.Shukurov, S.Mamajonov, P.Qodirov, O’.Nosirov, M.Sul-tonova singari adabiyotshunos olimlarning badiiy asar tiliga oid tadqiqotlari xususida.

3.«O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasi va «Sharq yulduzi» jurnali(1985-1987)da badiiy asar tiliga doir o’tkazilgan bahs-munozara va uning ahamiyati.

 

Adabiyotlar

1.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari.-   Navoiy: Navoiy DPI nashri. 2001, 15-20-b.

2.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent:Fan, 1988. 30-56-b.

3.Karimov S. O’zbek tilining badiiy uslubi.- Samarqand: Zarafshon, 1992. 12-28-betlar.

4.Qodirov P.Xalq tili va realistik proza.- Toshkent: Fan, 1973. 21-44-b.

6. Qodirov P. Til va el ( temuriylar davridagi mumtoz adabiy tilimiz muammolari). – Toshkent: G’afur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2005.-248 b.

5.Qodirov M. Badiiy asar tilini o’rganish masalalari // O’zbek tili va adabiyoti, 1987, 3-son. 41-44-b.

 

Mustaqillik yillarida  o’zbek filologiyasida

 badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga

oshirilgan ishlar haqida

Savollar

1.Mustaqillik yillarida o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar haqida.

2.B.O’rinboyev, I.G’aniyev, I.Mirzayev, Y.Solijonov, B.Yo’ldoshev, S.Karimov, B.Umurqulov, I.Toshaliyev kabi olimlarning badiiy asar tiliga oid tadqiqotlari .

3.Keyingi yillarda M.Yo’ldoshev, Sh.Abdurahmonov, G.Imomova, R.Normurodov, F.Bobojonov, G.Muhammadjonova kabi olimlarning badiiy asar tiliga oid nomzodlik ishlari haqida.

4.Mamlakatimizda badiiy asar tili masalalarini tadqiq etish-ning kelgusidagi vazifalari.

Adabiyotlar

1.Bobojonov F. O’zbek jadid dramalarining lisoniy xususi-yatlari (Behbudiy va Aloniy dramalari asosida), NDA.- Samarqand, 2002. 5-20-b.

2.Imomova G. Tipik milliy xarakterlar yaratishda badiiy nutq-ning roli, NDA. - Toshkent, 1993. 5-18-b.

3.Yo’ldoshev M. Cho’lpon so’zining sirlari.- Toshkent: Ma’na-viyat, 2002. 12-63-b.

4.Karimov S. Badiiy matnning uslubiy alomatlari.- Samarqand: SamDU nashri, 1992. 6-31-b.

5.Solijonov Y. Nutq va uslub.- Toshkent Fan, 2002. 11-63-b.

6.Normurodov R.Shukur Xolmirzayevning badiiy mahorati.- Toshkent: Fan, 2003. 8-49-b.

7.Muhammadjonova G. 80-yillar oxiri 90-yillar boshlari o’zbek she’riyatining lingvopoetik tadqiqi, NDA.- Toshkent, 2004, 6-18-b.

 

Badiiy asarda leksik-frazeologik  vositalarning  obrazlar xatti-harakatini, ularning boshqa obrazlar bilan munosabatini  ko’rsatishdagi roli

 

Savollar

1.So’z va gaplar badiiy asarda obraz va manzara yaratish mate-

     riali sifatida.

2.Badiiy nutq so’zning potensional, konnotativ imkoniyatlarini

    ro’yobga chiqaruvchi maydon sifatida.

3.Badiiy nutqda lug’aviy (leksik)  va frazeologik vositalarning

    obrazlar xatti-harakati, ularning boshqa obrazlar bilan muno-

    sabatini ifodalashdagi o’rni.

4.Badiiy nutq va ifoda-tasvir vositalari.

 

Adabiyotlar

 

1.Qo’ng’urov R. O’zbek tilining ifoda-tasvir vositalari.- Toshkent: Fan, 1977. 9-81-b.

2.Karimov S. Badiiy uslub va tilning ifoda-tasvir vositalari.- Samarqand: SamDU nashri, 1994. 11-32-b.

3.Normurodov R. Shukur Xolmirzayevning metaforadan foydalanish mahorati // O’zbek tili va adabiyoti, 2002, 6-son. 68-69-b.

4.Keldiyorova G. Erkin Vohidov she’riyatida antiteza // O’zbek tili va adabiyoti, 2000, 1-son. 51-54-b.

5.Abdurahmonov Sh.O’zbek badiiy nutqida kulgi qo’zg’atuvchi lisoniy vositalar, NDA.- Toshkent, 1997. 5-14-b.

6.Qilichev E. Badiiy tasvirning leksik vositalari.- Toshkent: Fan, 1982. 5-33-b.

7.Abdurahmonov X., Mahmudov N. So’z estetikasi.- Toshkent: Fan, 1981. 5-22-b.

8.Jalolova L. Abdulla Qodiriy asarlaridagi jonlantirishning lingvopoetik tahlili // O’zbek tili va adabiyoti, 2000, 4-son. 33-35-betlar.

 

 

 

Badiiy asarda nutqning dialog, monolog va polilog shakllari ,ularning uslubiy vazifalari. Badiiy asarda muallif nutqi va uning ko’rinishlari

 

Savollar

1.Badiiy asarda dialog, monolog va polilog shakllarining

    qo’llanish xususiyatlari.

2.Badiiy nutqda dialogning strukturasi va uslubiy vazifalari.

3.Badiiy nutqda muallif nutqi va uning ko’rinishlari.

4.Badiiy nutqda muallif-hikoyachi bayoni va uning estetik

    xususiyatlari.

Adabiyotlar

1.Solijonov Y. Dialog va uning badiiy asardagi o’rni // O’zbek tili va adabiyoti, 2002, 4-son. 7-11-b.

2.Solijonov Y. Badiiy asarda monologik nutq // O’zbek tili va adabiyoti, 2004, 3-son. 16-20-b.

3.Mamajonov S. G’afur G’ulom prozasi.- Toshkent: Fan, 1966. 163-178-b.

4.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent: Fan, 1988. 190-207-b.

5.Rahimov Z. Muallif nutqi va uning ko’rinishlari // Til va adabiyot ta’limi, 2000, 3-son. 58-62-b.

6.Nosirov O’. Ijodkor shaxs, badiiy uslub, avtor obrazi.- Toshkent:Fan, 1981. 155-187-b.

7.Umurov H. Badiiy nutq nazariyasi.- Samarqand: SamDU nashri, 2003. 5-48-b.

8. Одинцов В.В. О языке художественной прозы.- М.: Высщая школа, 1973. с. 20-87.

 

Badiiyasardapsixologiktahlilvapeyzajtasviri.Badiiyasar

tilidaananavanovatorlik

 

Savollar

1.Badiiy nutqda psixologik tahlil ko’rinishlari.

2.Badiiy nutq peyzaj tasviri vositasi sifatida.

3.Nutq polifoniyasi va uning uslubiy vazifalari.

4.Badiiy asar tilida an’ana va novatorlikning ko’rinishlari.

5.Frazeologik novatorlik va uning badiiy nutqda uslubiy imkoni-

    yatlari.

Adabiyotlar

1. Qo’chqortoyev I. Badiiy nutq stilistikasi.- Toshkent: ToshDU nashri, 1975. 47-76-b.

2.Yo’ldoshev M. Cho’lponning xalq iboralaridan foydala-nishdagi mahorati // O’zbek tili va adabiyoti, 1999, 6-son. 59-61-b.

3.Yo’ldoshev B. Frazeologik uslubiyat asoslari.- Samarqand: SamDU nashri, 1999. 129-160-b.

4.Nurmatov A.N. Badiiy asarda polifonizm, NDA.- Samarqand, 1996.

5. Sultonova M. Peyzaj san’ati.- Toshkent: Fan, 1983. 38-81-b.

6. Sultonova M. Yozuvchi uslubiga doir.- Toshkent: Fan, 1973. 92-115-b.

7. Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.- Samarqand: SamDU nashri, 1982. 62-81-b.

 

Imom Buxoriy,  Amir Temur, Ulug’bek, Navoiy, Bobur hayoti va faoliyatiga bag’ishlangan badiiy asarlar tahlili

 

Savollar

1.   Tarixiy shaxslar va badiiy adabiyot.

2.Tarixiy shaxslar obrazlarining  badiiy adabiyotda yoritilishi.

3.Tarixiy fakt va badiiy obraz. Tarixiy fakt va badiiy haqiqat.

4.Tarixiy shaxslar obrazini yaratishda ijodkor oldiga qo’yilgan

    talablar.

Adabiyotlar

1. Karimov I.A Istiqlol va ma’naviyat. – Toshkent: O’zbekiston, 1994.

     2. Karimov I.A. Jamiyatimiz mafkurasi xalqni xalq, millatni millat qilishga xizmat etsin.- Toshkent: O’zbekiston, 1998.

3.Abdullayev A. «Navoiy » romani tilining ba’zi xususiyatlari // Sovet maktabi, 1963, 6-son. 31-34-betlar.

4.Abdusamatov H. Tarix va badiiy talqin.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1978.

5.Alimov P. Tarix, shaxs, badia.- Toshkent: O’zbekiston, 1992.

6.Zayniddinova A. Badiiy asarda fakt va to’qima.- Toshkent: O’zbekiston, 1980.

7.Ziyoyev T. Badiiy asarda tarixiy va to’qima obrazlarning munosabatiga doir // O’zbek tili va adabiyoti, 1985, 2-son. 52-54-betlar.

8.Zufarov S. Zamon va til // Toshkent haqiqati, 1966, 21 dekabr.

9.Kattabekov A. Tarixiy haqiqat va badiiy mahorat.- Toshkent: Fan, 1982.

10.Nosirov O’. Ijodkor shaxs, badiiy uslub, avtor obrazi. – Toshkent: Fan, 1981.

11.Samadov Q. Oybekning til mahorati.- Toshkent: Fan, 1981.

12.Umurov X.,Nosirov A. «Yulduzli tunlar » va adabiy tanqid.- Samarqand: Zarafshon, 2002.

13.Qodirov P. O’ylar.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1971.

14.Qodirov P. Xalq tili va realistik proza.- Toshkent: Fan,

1973.

15.Qodirov P. Til va el ( temuriylar davridagi mumtoz adabiy tilimiz muammolari). – Toshkent: G’afur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2005.-248 b.

 

Pirimqul Qodirovning tarixiy romanlari tahlili.

Asarlar tilining  o’ziga xos xususiyatlari

 

Savollar

1.Pirimqul Qodirovning tarixiy romanlari mavzulari. Tarixiy fakt

     va badiiy haqiqat.

2. Yozuvchi tarixiy romanlari haqida matbuotda chop etilgan

    maqolalar.

3. Yozuvchining obraz yaratishdagi mahorati.

4.Romanlarda obraz va obrazlilikni yuzaga keltiruvchi vositalar

    haqida.

5.   Pirimqul Qodirov tarixiy romanlari tilining ayrim

     xususiyatlari.     

       

 

 

Adabiyotlar

 

1.Adabiyot nazariyasi. Ikki tomlik.1-tom. Adabiy asar.- Toshkent: Fan, 1978. 102-152-betlar.

2.Yoqubov O. «Yulduzli tunlar». Romanning jurnal varianti haqida // Sovet O’zbekistoni, 1978, 5-dekabr.

3.Yoqubov O. Yov qochganda botir ko’payar // Oila va jamiyat, 1994, 36-son. 4-bet.

4. Shermuhammedov P. Pirimqul Qodirov. Adabiy-badiiy ocherk.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1983.

5. Qodirov P. Til, tarix, muhabbat // Yoshlik, 1989, 5-son. 32-40-betlar.

6. G’afurov I. Hayotning toza ko’zgo’si // Sharq yulduzi, 1978, 11-son. 194-199-betlar.

7.Pirimqul Qodirov. Yulduzli tunlar.«» – Bobur. Roman. – Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1989.- 544 b.

8. Pirimqul Qodirov. Humoyun va Akbar.( Avlodlvr dovoni). Tarixiy roman.- Toshkent: Sharq matbaa konsernining bosh tahririyati, 1997. 608 b.

9. Pirimqul Qodirov. Ona lochin vidosi. Tarixiy roman. – Toshkent: Sharq matbaa konsernining bosh tahririyati,2001. 240 b.

10. Qodirov P. Til va el ( temuriylar davridagi mumtoz adabiy tilimiz muammolari). – Toshkent: G’afur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2005.-248 b.

 

Tarixiy badiiy asarlarda leksik qatlamlarning berilishi : arabcha qatlam, forscha-tojikcha qatlam. leksik-semantik guruhlar. Frazeologik iboralar

Savollar

        1.Tarixiy mavzudagi badiiy asarlarning tilidagi ayrim holatlar

            haqida.

        2. Tarixiy badiiy asarlar tilidagi leksik qatlamlar haqida.

        3.Tarixiy badiiy asarlar tilida leksik-semantik guruhlar:

             sinonimlar, omonimlar, antonimlar.

        4. Tarixiy badiiy asarlarda frazeologik iboralarning qo’llanilishi.

 

 

Adabiyotlar

 

        1. 6. O’zbek tarixiy romanlari // Sharq yulduzi, 1980, 7-son. 193-216-betlar.

        2. Yo’ldoshev M. Cho’lponning badiiy til mahorati ( « Kecha va kunduz» romani misolida), nomzodlik dissertasiyasi avtoreferati.- Toshkent, 2000.

        3. Ro’zimuhammad B. Til – asarning tanasi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1997 yil 5-dekabr, 49-son.

        4. Sharafiddinov O. Adabiyot tildan boshlanadi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1986 yil 5 sentyabr, 36-son.

        5. Bafoyev B. Ko’hna so’zlar tarixi. – Toshkent: Fan, 1991.

        6. Begmatov E. O’zbek tili leksikasining ijtimoiy tarixiy asoslari // O’zbek tili leksikologiyasi.- Toshkent: Fan, 1981. 41-152-betlar.

        7. Dadaboyev H. Eski o’zbek tilida harbiy terminlarning qo’llanilishi.// O’zbek tili va adabiyoti, 1981, 2-son. 9-12-betlar.

        8. Yo’ldoshev B. Hozirgi o’zbek adabiy tilida frazeologik birliklarning funksional-uslubiy xususiyatlari.DDA. Toshkent, 1993.

        9. Qurbonov T. P.Qodirovning «Yulduzli tunlar» romanida leksik qatlamlarning berilishi.// Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 2-qism.- Samarqand: SamDU nashri, 2001.76-86-betlar.

        10. Eshonqulova R. P.Qodirovning «Yulduzli tunlar» romanida  harbiy leksika// Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 2-qism.- Samarqand: SamDU nashri, 2001.103-107-betlar.

        11.Qurbonov T., Yunusova B. Tarixiy asar va arabcha, fors-tojikcha qatlam// O’zbek filologiyasi masalalari, 3- chiqishi - Samarqand: SamDU nashri, 2001.61-64-betlar.

        12. Qurbonov T., Eshonqulova R. Pirimqul Qodirovning « Yulduzli tunlar» romanida toponimlarning berilishi // Hozirgi davr – til va adabiyot masalalari, 1-qism.- Samarqand: SamDU nashri,2002. 68-73-betlar.

 

Tarixiy badiiy asarlar va ularda joy nomlarining berilishi. Kishi ismlari. Harbiy , diniy va dialektal leksika

 

Savollar

1. Joy nomlari ( toponimlar) va ularning ahamiyati. Topo-

     nimlarning badiiy asarlarda ishlatilishi.

2. Kishi ismlari va uning badiiy asarda qo’llanilishi. Badiiy

     asarlarda ismning ayrim funksiyalari.

         3.Tarixiy mavzudagi badiiy asarlarda harbiy, diniy va dialektal   

             leksikaning qo’llanilishi. Soha leksikasining badiiy asardagi   

              o’rni.

       

Adabiyotlar

        1.Solijonov Y., Mo’minov S. Badiiy asarlarda ismning ayrim funksiyalari // O’zbek tili va adabiyoti, 1984, 2-son. 44-490betlar.

        2.Begmatov E. O’zbek ismlari.- Toshkent: Qomuslar Bosh tahririyati, 1991.

        3.Гафуров А. Имя и история. Об именах арабов, персов, таджиков и тюрков.- Москва: Наука, 1987.

        4.Системы личных имен у народов мира. _ Москва: Наука, 1986, с. 16-20,62-66,146-150, 152-157, 252-255, 291-296, 299-303, 312-316.

        5. Жанузаков Т., Есбаева К. Қазақ есимдеры ( Казакские имена. Словар - справочник).-  Алма-Ата: Ғылым, 1988.

        6. Oxunov N. Toponimlar va ularning nomlanish xususiyatlari. – Toshkent: Fan, 1989.

        7. Do’simov Z. Xorazm toponimlari.- Toshkent: Fan, 1985.

        8.Qilichev E. O’zbek tili onomastikasi. – Buxoro: Buxoro DU nashri, 2004.

        9. Enazarov T. Turkiy sodda toponimlarning etimologik tadqiqi. -  Toshkent: Universitet, 2002.

        10. Enazarov T. O’zbekistondagi ba’zi toponimlarning etimo-logik talqini. – Toshkent:Universitet, 2004.

        11. Hakimov D. Hozirgi o’zbek tilida islomiy leksika// O’zbek tili va adabiyoti, 2001, 5-son. 64-68-betlar.

        12. Hasan B. Qur’oni karim so’zlarining arabcha-o’zbekcha ko’rsatkichli lug’ati. – Toshkent, 1995.

        13. Qorayev S. Geografik nomlar ma’nosi. – Toshkent: O’zbekiston, 1978.

        14. O’zbek tili leksikologiyasi. – Toshkent: Fan, 1981.

        15. Dadaboyev H. Eski o’zbek tilida harbiy terminlarning qo’llanilishi.// O’zbek tili va adabiyoti, 1981, 2-son. 9-12-betlar.

Olimlarning tarixiy badiiy asarlarni

o’rganishdagi  ilmiy tadqiqotlari  tahlili

 

G.F.Blagova, V.A.Artmoshina, A.K.Borovkov,  A.M.Shcherbak, X.Doniyorov, A.Rustamov, H. Dadaboyev, X. Nazarova, S. Mama-jonov, G’.Karimov, A.Kattabekov, S.Mirvaliyev,   S.Qorayev va boshqalar.

Adabiyotlar

1. Yoqubov O. «Yulduzli tunlar». Romanning jurnal varianti haqida // Sovet O’zbekistoni, 1978, 5-dekabr.

2.Yoqubov O. Yov qochganda botir ko’payar // Oila va jamiyat, 1994, 36-son. 4-bet.

3.Shermuhammedov P. Pirimqul Qodirov. Adabiy-badiiy ocherk.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1983.

4. Qodirov P. Til, tarix, muhabbat // Yoshlik, 1989, 5-son. 32-40-betlar.

5. G’afurov I. Hayotning toza ko’zgusi // Sharq yulduzi, 1978, 11-son. 194-199-betlar.

6. Артмошина В.А. Условия формирования и некоторые особенности языка среднеазиацких поэтов – предшественников Алишера Навои // Тюркско-монгольское языкознание и фольклористика, Москва, 1960. с. 8-16.

        7.Blagova G.F. XV-XVI asrlar eski o’zbek adabiy tilidagi ko’makchilar haqida// O’zbek tili va adabiyoti, 1963, 3-son.

        8. Благова Г.Ф. О характере так называемого «чигатайского» языка конца ХV века //Тюркско-монгольское языкознание и фольклористика, Москва, 1960. с. 21-27.

        9. Дадабаев Х. Проблемы лексики староузбекского языка.- Ташкент: Фан, 1990.

        10. Nazarova X. Bobir va o’zbek adabiy tili.- Toshkent: Fan, 1971.

        11. Nazarova X. Bobirning o’zbek adabiy tili tarixidagi roliga doir // O’zbek tili va adabiyoti, 1963, 2-son. 30-36-betlar.

        12. Shcherbak A.M. Turk va mo’g’ul tillarining o’zaro munosabati // O’zbek tili va adabiyoti, 1959. 4-son.

        13.  Karimov G’. Prozamizda tarixiy tematika // Sharq yulduzi, 1979, 3-son. 194-209-betlar.

14. Mamajonov S. Teranlik. – Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1987.

        15. Qorayev S. Geografik nomlar ma’nosi. – Toshkent: O’zbekiston, 1978.

        16. Mirvaliyev S. Tarixiylik va zamonaviylik.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashr., 1978.

 

SEMINAR  MAShG’ULOTLARI    MAVZUSI VA

MAZMUNI

 

A.Fitrat, A.Cho’lpon va Oybek asarlarida

Badiiy asar tiliga doir bayon qilingan fikrlar

 

Savollar

1.A.Fitratning «Adabiyot qoidalari», «Tilimiz» kabi asarlarida badiiy asar tili haqida bayon qilingan fikrlar.

2.A.Cho’lpon badiiy asar tili haqida.

3.Oybekning «O’zbek poeziyasida til» nomli asari haqida.

4.Oybekning «Abdulla Qodiriyning ijodiy yo’li» asarida badiiy asar tili haqida bayon qilgan fiklari tahlili.

 

Adabiyotlar

1.Fitrat A.Adabiyot qoidilari.-Toshkent: O’qituvchi,1995.8-61-b.

2.Fitrat A. Chin sevish.- Toshkent: O’qituvchi, 1996. 237-252-b.

3.Cho’lpon. Adabiyot nadir.- Toshkent.: O’qituvchi, 1994. 145-155-b.

4.Oybek. O’zbek poeziyasida til // Oybek. Mukammal asarlar to’plami, yigirma tomlik, XIV tom, Toshkent, 1979. 107-112-b.

5.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari.- Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 12-15-b.

6.Oybek. Abdulla Qodiriyning ijodiy yo’li // Oybek. Mukammal asarlar to’plami, yigirma tomlik, XIV tom.-Toshkent,1979. 113-179-b.

 

 

 1933-1934  va 1959-1960- yillarda «Литературнаягазета»da badiiy asar tiliga doir uyushtirilgan bahs-munozaralar va ularning ahamiyati

 

Savollar

1.1933-1934 yillarda «Литературнаягазета»da badiiy asar tiliga doir uyushtirilgan bahs-munozara va bunda o’zbek olimlarining ishtiroki.

2.1959-1960 yillarda markaziy matbuotda badiiy asar tiliga doir o’tkazilgan bahs-munozara va uning badiiy nutq uslubiyati uchun ahamiyati.

3.Akad.V.V.Vinogradov badiiy asar tili haqida.

4.Sh.Shoabdurahmonovning «Ravshan» dostonining til xususi-yatlariga doir tadqiqotlari hamda o’zbek lingvofolkloristikasi-ning keyingi yarim asrdagi taraqqiyoti.

 

Adabiyotlar

 

1.Shoabdurahmonov Sh. «Ravshan» dostonining tili haqida // Ergash shoir va uning dostonchilikdagi o’rni, Toshkent, 1971, 146-172-b.

2.Vinogradov V.V. Problemыrusskoy stilistiki.- M.: Vыsщaya shkola, 1981, 238-301-b.

3.Лихачев Д.С. О теме етой книги // Виноградов В.В. О тео-рии художественной речи.- М.: Высщая школа, 1971, 212-232-b.

4.Одинцов В.В. О языке художественной прозы.- М. : Высщая школа, 1973. 3-19-б.

5.Будагов Р.А. Писатели о языке и язык писателей.- М.: Высщая школа, 1984, 33-42-б.

6.YoldoshevB. vaboshqalar. Badiiy asar tili masalalari,.- Navoiy: Navoiy DPI nashri, 2001. 20-23-b.

        7.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil, Toshkent, 1988. 78-91-b.

 

 

 

 

1985-1986 yillarda o’zbek matbuotida  badiiy asar

tiliga doir uyushtirilgan bahs-munozaralar  va

ularning ahamiyati 

 

Savollar

1.1985- yilda «Sharq yulduzi» jurnalida «Badiiy til muammo-lari»ga bag’ishlangan bahs-munozara va uning ahamiyati.

2.«O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasida bahs-munozara va uning talqini.

3.O.Sharafiddinovning «Adabiyot tildan boshlanadi» nomli maqolasi bilan bog’liq holda uyushtirilgan bahs-munozara va uning badiiy nutq uslubiyati rivojiga ta’siri.

4.Badiiy asar tili  va uni o’rganishning hozirgi muammolari.

 

Adabiyotlar

1.Badiiy til muammolari (munozara materiallari) // Sharq yulduzi, 1985, 1-son. 172-184-b.

2.Said Ahmad. Til qisqalikka intilmaydi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1985, 29 mart, 13-son.

3.Ro’zimuhammad B. Til - asarning tanasi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1997, 5 dekabr, 49-son.

4.Siyoyev S. So’z qadrini bilmagan // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1997, 11 aprel, 15-son.

5.Sharafiddinov O. Adabiyot tildan boshlanadi // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1986, 5 sentyabr, 36-son.

6.Ibrohim Rahim. Haqiqat saboqlari // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1986, 5 sentyabr, 36-son.

7.Yo’ldoshev B. va boshqalar. Badiiy asar tili masalalari.- Navoiy: Navoiy DPI nashri ,2001. 15-22-b.

8.Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil, Toshkent, 1988. 30-56-b.

 

 

 

 

 

Mustaqillik yillari (1991-2004)da o’zbek filologiyasida badiiy asar tilining o’rganilishi va kelgusi istiqbollari

 

Savollar

1.Mustaqillik yillarida o’zbek filologiyasida badiiy asar tilini o’rganish sohasida amalga oshirilgan ishlar haqida.

2.B.O’rinboyev, I.G’aniyev, I.Mirzayev, Y.Solijonov, B.Umurqulov, S.Karimov kabi olimlarning badiiy asar tiliga oid ishlari tahlili.

3.Keyingi yillarda Sh.Abdurahmonov, M.Yo’ldoshev, Yo.Sayidov, G.Keldiyorova, R.Normurodov, F.Bobojonov, G.Muhamadjonova kabi olimlarning badiiy asar tiliga doir nomzodlik ishlari haqida.

4.Badiiy asar tilini lingvopoetik tahlil qilish muammolariga doir.

 

Adabiyotlar

 

1.Abdurahmonov Sh. O’zbek badiiy nutqida kulgi qo’zg’atuvchi lisoniy vositalar, NDA.- Toshkent, 1997. 5-17-b.

2. Bobojonov F. O’zbek jadid dramalarining lisoniy xususiyatlari (Behbudiy va Avloniy dramalari asosida), NDA.- Samarqand, 2002, 5-18-b.

3. Yo’ldoshev M. Cho’lpon so’zining sirlari.- Toshkent: Ma’naviyat, 2002. 12-48-b.

4. Boymirzayeva S. Oybek prozasining lingvostilistik tadqiqi, NDA, Samarqand, 2004. 4-19-b.

5. Keldiyorova G. Erkin Vohidov she’riyatida antiteza // O’zbek tili va adabiyoti, 2000, 1-son. 51-54-b.

6. Normurodov R. Shukur Holmirzayevning badiiy mahorati.- Toshkent: Cho’lpon, 2003. 14-67-b.

7. Sayidov Yo. Fitrat badiiy asarlari leksikasi, NDA, Toshkent, 2001. 8-17-b.

8. Solijonov Y. XX asrning 80-90-yillari o’zbek nasrida badiiy nutq poetikasi, DDA.- Toshkent, 2002. 8-32-b.

9. Muhammadjonova G. 80-yillar oxiri 90-yillar boshlari o’zbek she’riyatining lingvopoetik tadqiqi, NDA.- Toshkent, 2004. 5-12-b.

 

Said Ahmadning «Ufq» trilogiyasida

dialog, uning strukturasi va uslubiy xususiyatlari

 

Savollar

1. Said Ahmad ijodiga bir nazar.

2.«Ufq» trilogiyasining yaratilish jarayoni va uning o’zbek

      nasrida tutgan o’rni.

3. «Ufq» trilogiyasida dialog va uning strukturasi.

4.  «Ufq» trilogiyasida dialogning uslubiy xususiyatlari.

5. «Ufq» trilogiyasining lingvopoetik tahlili. 

 

Adabiyotlar

         1. Normatov U. Said Ahmad (adabiy portret),- Toshkent, 1971. 69-90-betlar.

2. G’afurov I. Prozaning shoiri (Said Ahmad), ijodiy ocherk,- Toshkent, 1981. 122-149-b.

3.Владимирова Н.В. Мастерство Саида Ахмада.- Ташкент: Фан, 1973. 32-86-б.

4.Yo’ldoshev B. Badiiy nutq stilistikasi.- Samarqand: SamDU nashri, 1982. 27-61-b.

5. Doniyorov X., Yo’ldoshev B. Adabiy til va badiiy stil.- Toshkent: Fan, 1988. 190-207-b.

6.Юлдашев Б. Стилистический анализ узбекской художественной  прозы(на примере творчества Саида Ахмада).- Ташкент,1989.с. 31-117.

7.RixsiyevaG. Lingvopoetiktadqiqasoslariboyichamulo-hazalar // Ozbektilivaadabiyoti, 2003, 2-son, 84-86-b.

8. Шодиев З., Нарзиева М. Саид Аҳмад «Жимжитлик» романининг лингвопоэтик таҳлили ҳақида // Современное состояние и перспективы развития филологической науки в Узбекистане (материалы межвузовской научной конференсии). Самарканд, 2004, 148-150-б.

 

Manbalar

1. Said Ahmad. Ufq (trilogiya),-Toshkent, 1976. – 688 b.

2. Said Ahmad. Umrim bayoni (avtobiografik qissa) // Said Ahmad. Kiprikda qolgan tong (qissalar, xotiralar, hikoyalar).- Toshkent, 2003, 106-132-b.

3. Said Ahmad. Qorako’z majnun (hikoyalar).- Toshkent, 2001. – 240 b.

 

LABORATORIYA   MASHG’ULOTLARI MAVZUSI VA MAZMUNI

 

Hozirgi o’zbek she’riyatini  so’zning okkazional

qo’llanishi  nuqtai nazaridan o’rganish

 

Savollar

1. So’zni uzual va okkazional qo’llash haqida umumiy

     tushuncha.

2. So’zning denotativ va konnotativ ma’nolari ro’yobga

     chiqishida she’riy nutqning o’rni.

3. A.Oripov va E.Vohidovning keyingi she’rlarida so’zning

      okkazional qo’llanish xususiyatlari.

4. Muhammad Yusuf she’riyatida so’zning okkazional qo’llanish

      xususiyatlari.

6.   Rauf Parfi, Omon Matjon she’riyatida so’zning okkazional

      qo’llanish jozibasi haqida.

 

Adabiyotlar

 

1.Qilichev E.Badiiy tasvirning leksik vositalari.- Tosh-kent:Fan, 1982. 8-16-b.

2.Yo’ldoshev B. Muhammad Yusuf she’riyatining ayrim uslubiy xususiyatlari // Qo’shiq bo’lib qaytaman (ilmiy-adabiy nashr), Samarqand, 2004. 47-53-b.

3.Muhammadjonova G. 80-yillar oxiri 90-yillar boshlari o’zbek she’riyatining lingvopoetik tadqiqi, NDA.- Toshkent, 2004.5-21-b.

4.Mahmudov N. Oybek she’riyatida o’xshatishlarning lingvopoe-tikasi // O’zbek tili va adabiyoti, 1985, 6 –son. 48-51-b.

Manbalar

1. Abdulla Oripov. Saylanma.- Toshkent, 1996. – 464 b.

2. Erkin Vohidov. Saylanma (muhabbatnoma).- Toshkent, 1986. – 528 b.

3. Muhammad Yusuf. Saylanma, Toshkent.- 2004. – 288 b.

4. Rauf Parfi. Sabr daraxti, Toshkent, 1986. – 216 b.

   O.Yoqubovning «Diyonat», «Oq  qushlar, oppoq qushlar» romanlarining personajlar nutqi, muallif nutqi

 va hikoyachi bayonining o’zaro aloqadorligi nuqtai

nazaridan tahlili

 

Savollar

1.O’zbek romanchiligi taraqqiyotida yozuvchi O.Yoqubovning

      tutgan o’rni.

2.O.Yoqubovning «Diyonat» romanida personajlar  nutqi,

      muallif nutqi va hikoyachi bayonining o’zaro munobasati.

3.O.Yoqubovning «Oq qushlar, oppoq qushlar» romanida

      personajlar nutqini individuallashtirish vositalari.

4.O.Yoqubovning «Oq qushlar, oppoq qushlar» romanida

      personajlar  nutqi, muallif nutqi va hikoyachi bayonining

      o’zaro munobasati.

 

Adabiyotlar

1.Solijonov Y. Badiiy asarda monologik nutq // O’zbek tili va adabiyoti, 2004, 3-son. 16-20-b.

2.Solijonov Y. Dialog va uning badiiy asardagi o’rni // O’zbek tili va adabiyoti, 2002, 4-son. 7-11-b.

3.Sultonova M.Abdulla Qahhor uslubi.-Toshkent:Fan,1967.6-77. 4.Nosirov O’. Ijodkor shaxs, badiiy uslub, avtor obrazi.- Toshkent: Fan, 1981. 109-187-b.

5.Nosirov O’. Obrazlarda uslub jilolari.- Toshkent: Fan, 1991. 47-148-b.

6.Rahimov Z. Muallif nutqi va uning ko’rinishlari // Til va adabiyot ta’limi, 2000, 3-son. 58-62-b.

 

Manbalar

1.O.Yoqubov.Oq qushlar,oppoq qushlar.-Toshkent, 1988.–336 b.

2.O.Yoqubov. Diyonat (roman).- Toshkent, 1978. – 322 b.

3.O.Yoqubov. Er boshiga ish tushsa, saylanma, uch jildlik, 3-jild, Toshkent, 1987. – 528 b.

 

 

 Sh.Boshbekovning «Temir xotin» komediyasini muallif nutqi, remarka, replika va ularning personajlar dialogi bilan o’zaro munosabati  nuqtai nazaridan o’rganish

 

Savollar

1.Dramatik nutqning o’ziga xos xususiyatlari.

2.Komediya janri, uning taraqqiyotida Sh.Boshbekovning o’rni.

3.«Temir xotin» komediyasida muallif nutqi, remarka, replika va

     ularning personajlar dialogi bilan o’zaro munosabati.

4.«Temir xotin» komediyasining lingvopoetik tahlili haqida.

 

Adabiyotlar

1.Abdusamatov H. Drama nazariyasi.- Toshkent: Fan, 2000. 210-240-b.

2.Imomov B. Dramatik mahorat sirlari.- Toshkent: Fan, 1991. 49-91-b.

3.Aliyev S. O’zbek komediyalari.- Toshkent: Fan, 1997. 107-143-b.

4.Imomov B., Jo’rayev Q., Hakimova X. O’zbek dramaturgiyasi tarixi.- Toshkent, 1995. 187-201-b.

5.Boboyev M. Nima bizga temir xotinlar // «Sovet O’zbekistoni» gazetasi, 1990, 18 oktyabr.

6.Mamajonov S. Yangilanish sadolari // «Sharq yulduzi» jurnali, 1990, 12-son. 179-180-b.

7. Rixsiyeva G. Lingvopoetik tadqiq asoslari bo’yicha mulohazalar // O’zbek tili va adabiyoti, 2003, 2-son. 84-86-b.

Manbalar

1.Boshbekov Sh.Temir xotin (jiddiy komediya).-Toshkent, 1997.

2.Boshbekov Sh. Eshik qoqqan kim bo’ldi?- Toshkent, 1989. – 232 b.

 

Mustaqillik yillari she’riyatida she’riy

san’atlarning berilishi

 

Savollar

1. She’riy san’atlar va ularning tasnifi.

2. She’riy san’atlarning badiiy ijodda tutgan o’rni.

3. O’zbek she’riyatida lafziy san’atlar.

4.Mustaqillik yillari she’riyatida lafziy san’atlarning ishlatilishida an’ana va novatorlik.

 

Adabiyotlar

 

        1. Abu Nasr Forobiy. She’riy san’atlar.- Toshkent: Fan, 1977.- 67 bet.

        2. Aristotel. Poetika ( poeziya san’ati haqida).- Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti, 1980.- 151 bet.

        3. Atoulloh Husayniy. Badoyi us’ sanoyi.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti, 1981.- 400 bet.

4. Afoqova N. Abdulla Oripov lirikasida badiiy san’atlar. NDA.-

Toshkent,2003. c.22.

 5. Bualo. She’riy san’at.- Toshkent: Fan, 1978. – 56 bet.

        6. Isoqov Yo. Klassik adabiyot poetikasidagi ma’lumotlar // O’zbek tili va adabiyoti, 1970, 1-son.

        7. Orzibekov R. She’riy san’atlar tahlili.- Samarqand : SamDU nashri, 2000. – 82 bet.

        8. Rafiddinov S. Majoz va haqiqat.- Toshkent: Fan, 1995. – 158 bet.

        9. Raxmonov V. Bir baytdagi badiiyat jilolari // O’zbek tili va adabiyoti, 2004, 4-son. 48-49-betlar.

        10. Rahmonov V. Qalb san’ati// O’zbek tili va adabiyoti, 2003, 1-son. 15-22-betlar.

        11. Rahmonov V. She’r san’atlari.- Toshkent: Yozuvchi, 2001. – 72 bet.

        12. Rustamov A. Navoiyning badiiy mahorati.- Toshkent: Fan, 1979.

        13. Rustamov A. So’z xususida so’z.- Toshkent: Fan, 1972.

        14. Sarimsoqov B. O’zbek adabiyotida saj’.- Toshkent: Fan, 1978.

        15. Fitrat. Adabiyot qoidalari.- Toshkent: O’qituvchi, 1995.

        16. Qayumov A. She’riyat jilolari.- Toshkent: O’qituvchi, 1997.

        17. Hayitmetov A. Alisher Navoiy g’azaliyotida qofiya va mantiq urg’usi munosabati.- Toshkent: Fan, 1993.

        18. Haqqulov I. Bobur she’riyatida tanosub san’ati// O’zbek tili va adabiyoti, 1981, 5-son.

        19. Hamidov Z. Navoiy badiiy san’atlari.- Toshkent: O’zMU nashri, 2001. - 56 bet.

        20. Hojiahmedov A. Mumtoz badiiyat malohati.- Toshkent: Sharq nashriyot-matbaa konserni, 199. – 240 bet.

        21.Hojiahmedov A. She’r san’atlarini bilasizmi? –Toshkent: Sharq nashriyot matbaa konserni, 2001. – 96 bet.

        22. Husanov N. Istig’rog’ harfiy san’ati haqida// O’zbek tili va adabiyoti,1981, 5-son.

 

Muhammad Yusuf va Shavkat Rahmon  she’riyatida tas-viriy vositalarning qo’llanilishi

 

                                               Savollar

1.   Tasviriy vositalar va ularning ko’rinishlari.

2.Troplar va figuralarning badiiy ijodda tutgan o’rni.

        3. Ifoda-tasvir vositalarining Muhammad Yusuf she’riyatida

            qo’llanilishi.

        4.Shavkat Rahmon poeziyasida troplarning shoir g’oyasini

             ochishdagi roli. Shoir she’riyatida original ( individual)

             troplarning qo’llanilishi.

 

Adabiyotlar

       

        1. A’zamov S. Hamid Olimjon poeziyasida epitetlar// O’zbek filologiyasidan tadqiqotlar.- Samarqand: SamDU nashri, 1971.

        2. Doniyorov X., Mirzayev S. So’z san’ati.- Toshkent: Fan, 1962.

        3. Jalilov B. Kinoya yaratishda affiksning roli // O’zbek tili va adabiyoti, 1972, 5-son.

        4. Mamajonov S. Uslub- obraz- tasviriy vositalar.// Sharq yulduzi, 1969, 6-son.

        5. Mukarramov M. Metafora yasovchi o’xshatish vositalarining ma’nolari haqida// O’zbek tili va adabiyoti, 1971, 1-son.

        6. Mukarramov M. O’xshatish tasnifi// O’zbek tili va adabiyoti, 1968, 5-son.

        7. Usmonov S. Metafora // O’zbek tili va adabiyoti, 1964, 4-son.

        8. Shukurov N. G’afur G’ulomning lirik poeziyadagi mahorati.- Toshkent: Fan, 1966.

        9. Qo’ng’urov R. O’zbek tilining tasviriy vositalari.- Toshkent: Fan, 1977.-151 bet.

 

Manbalar

1.Muhammad Yusuf. Onangizning ko’nglini oling // Saodat,

2000, 6-son, 10-bet.

2. Muhammad Yusuf. Saylanma.- Toshkent: Sharq nashriyot matbaa konserni, 2001.

3.Muhammad Yusuf. Uyqudagi qiz.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti, 2000.- 169 bet.

4.Muhammad Yusuf. Bulbulga bir gapim bor.- Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti, 1987. – 52 bet.

5. Muhammad Yusuf. Men qo’shiq yozmayman // O’zbekiston adabiyoti va san’ati, 1992, 6 –iyun.

6.Shavkat Rahmon. Saylanma.- Toshkent: Sharq nashriyot matbaa konserni, 1997.- 378 bet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Nazorato’tkazish uchun test topshiriqlari

 

1.O’rtoqlar, kompost juda foydali ichimlik, uni asosan mevadan tayyorlaydilar. Mevalarning xili qancha ko’p bo’lsa, u shuncha shirin bo’ladi. Bizning Farg’ona tomonlarda kompostni o’rik, shaftoli, qoqi va olichaning qurug’idan tayyorlashadi.Xullas, kompost ichmabsiz, dunyoga kelmabsiz ....Gapimni tugatmasdan o’tirgan odamlar sharaqlab kulib yuborishdi... (X.To’xtaboyev "Sariq devni minib").

Agronom yigitning nutqi kulgiga sabab bo’lgan lug’aviy vositani aniqlang.

A)Omonimlar (shakldoshlik)

B)Antonimlar (zid ma’nodoshlik)

C)Ohangdoshlik

D)Ma’nodoshlik

E)Kitobiy leksika

 

2. Abadiy firoqni, hayhot do’stlarim,

            Abadiy visol deb bildi kelinchak. (A.Oripov)

Badiiy matnda kuchli obrazlilikka asos bo’lgan lug’aviy vositani aniqlang.

A)Ma’nodoshlik

B) Zid ma’nodoshlik

C)Ohangdoshlik

D)Shakldoshlik

E) Neologizmlar

 

3."Yozuvchi faqat qahramonning tilidagini yozmay, uni ichidan ham gapirtira bilishi kerak. Chunki ichidan gapirtirilgandagina, qahramonning ichki olami ochiladi" - degan edi ....

 A)Oybek

 B) Cho’lpon

 C) Said Ahamad

 D) Asqad Muxtor

 E) Abdulla Qahhor

 

4. "Adabiy til va badiiy stil" (T.,1988) asarining mualliflari ...

 A) X.Doniyorov, S.Mirzayev

 B) X.Doniyorov, U.Sanaqulov

 C) X.Doniyorov, B.Yo’ldoshev

 D) S.Mirzayev, B.Yo’ldoshev

 E) S.Mirzayev, U.Sanaqulov

 

5. Lingvistik estetizm yo’nalishining taniqli vakili bo’lgan nemis tilshunosi ...

A)B.Kroche

B ) A.Meye

C) Sh.Balli

D)  K.Fosler

E)  ASommerfeldt

 

6. "Tilga va nutqqa nisbatan estetiklikni so’zlovchi va yozuvchi-ning faqat nimani gapirayotganligiga va nima haqida yozayotganligiga emas, balki qanday yozayotganligiga va bunga qanday munosabatda bo’layotganligiga qarab baho berish mumkin", - degan fikr muallifi kim?

A)V.Vinogradov

B) G.Vinokur

C)  R.Budagov

D)  P.Grigoryev

E)  L.Shcherbak

 

7. So’zlarni sehrli va maftunkor raqqosalarga qiyoslagan rusyozuvchisi kim?

A. L.Tolstoy

B) M.Prishvin

C)  A.Chexov

D)A.Pushkin

E)M.Sholoxov

 

8. "So’zning ta’sir kuchini, unga bo’lgan estetik talablarni nazarda tutgan har bir madaniyatli qalamkash norma sanalmaydigan dag’al so’z va iboralarni qog’ozga tushirmaslikka harakat qilmog’i kerak" - degan fikr muallifi kim?

A)P.Qodirov

B)A.Rustamov

C)H.Rustamov

D)G’.Abdurahmonov

E)E.Fozilov

 

9."Savr oyining uzluksiz yomg’irlari ko’katlarni qulog’idan tortib chiqargan havo musaffo. Quyosh yig’ilar so’ngidan kulgan qiz kabi shabnamni kipriklari bilan ko’k o’rtasidan mo’ralaydi. Bedanalarning paydarpay sayrashlari .... "xushvaqt", "xushvaqt" deb chuchut otadi" (G’.G’ulom).

Keltirilgan tasvirda qanday manzara ko’z oldimizda gavdalanadi?

A)Tong fasli

B) Qish fasli

C)Bahor fasli

D) Izg’irin kuz fasli

E) Issiq yoz fasli

 

10."Ahmadjon nemisning o’ttiz ikki otar to’pponchasiga "O’zbekning bir qoqar bolg’achasi" - musht bilan javob qildi. Ofitser yiqildi va yotgan yerida qo’lini ko’tardi". Keltirilgan parcha muallifi va uning asarini aniqlang.

A. Oybek. «Quyosh qoraymas»

B) A.Qahhor. «Oltin yulduz»

C)Shuhrat. «Oltin zanglamas»

D)Said Ahmad. «Ufq»

E)AMuxtor. «Davr mening tadirimda»

 

11. "Kontekstda so’z dinamikasi" (1983) maqolasining muallifi ...      

A)S .Mamajonov

B)P.Qodirov

C)  N.Shukurov

D)S.Meliyev

E)X.Shamsiddinov

 

12. Belgiyalik professor M.J.Lefevr "Poetik va bayoniy tekst-larda nutq strukturasi" asarida nutqning quyidagi qaysi uch tipini farqlagan edi:

A)Kundalik nutq, tasviriy nutq, poetik nutq.

B)Bayoniy nutq, kontekstual nutq, poetik nutq.

C)Kundalik nutq, poetik nutq, bayoniy nutq.

D)Tasviriy nutq, bayoniy nutq, kontekstual nutq.

E)Kundalik nutq, tasviriy nutq, kontekstual nutq.

 

13. "Shuhratning "Jannat qidirganlar" romanida maqollar shu qadar ko’p ishlatilganki, kitob roman emas, maqollar to’plamiga aylanib qoladi" - degan fikr muallifi va uning asari.

A)S.Meliyev.«She’riy so’z».

B)Y.Solijonov. «Badiiy so’z ustasi».

C)O.Sharafiddinov. «Adabiyot tildan boshlanadi».

D)A.Rahimov. «Personaj nutqi va milliy xarakter».

E)P.Qodirov. «Xalq tili va realistik proza».

 

14. "Hikoyani "sersuv", ko’p so’zli qiladigan narsalardan biri ko’rsatish o’ringa so’zlab berishdir", - degan fikr muallifi va uning asari ...

A)A.Qodiriy. "Yozig’uvchilarimizga".

B)Oybek. "Navoiy romanini qanday yozdim?"

C)A.Qahhor. "Kitob shavq bilano’qilishi kerak"

D)P.Qodirov "Adabiy o’ylar"

E) A.Qodiriy. "Mayda hikoyalar yozganda so’zni qanday tejash kerak?"

 

15."Jest harakat juda kuchli badiiy tahlil vositasi bo’lib xizmat qiladi. Yozuvchi eng kerakli jumlani, so’zlarning tartibi va ichki ritmini ham qahramonlarning harakati - jest orqali topiladi", - degan fikr muallifi kim?

A) G’.G’ulom

B) A.Qahhor

C) P.Qodirov

D)E.Vohidov

E) Oybek

 

16."Yozuvchilar tilni xalqdan o’rganishlari lozim.Xalq tili ajoyib uchirmalar va qochiriqlarga boy, bitmas-tuganmas asl manbadir", - degan fikr muallifi va uning asari ...

A)A.Qodiriy. "Yozuvchilarimizga".

B)Oybek. "Navoiy romanini qanday yozdim?"

C)AQahhor. "Yoshlar bilan suhbat"

D)P.Qodirov. "Adabiy o’ylar"

E)A.Qahhor. "Kitob shavq bilan o’qilishi kerak".

 

17. Xarakter, kechinma, poetik leksika, intonatsiya (ohang), ritm va musiqiylik komponentlarining yig’indisi ...ni tashkil etadi.

A)Lirik sujet

B)She’riy nutq

C)Lirik peyjaz

D)She’riy portret

E)She’riy kompozitsiya

 

18. Kesatiq, piching, tikanakli so’zlash, ta’na, gina, kinoya, qochiriq .... janrdagi asarlar tiliga xos bo’lgan azaliy xususiyat-lardir.

A)Qasida

B)G’azal

C)Masal

D)Fard

E)Tuyuq

 

19. "Ulkan muz tog’lari - aysbergning yettidan bir qismi suv yuzasidan ko’rinib turadi, qolgan olti qismi suv tagida ko’zga tashlanmay turar ekan. Yozuvchi aytmoqchi bo’lgan badiiy ma’no ham aysbergday ko’proq tekst (matn) tagida ko’zga tashlanmay tursa uning ta’sir kuchi va salmog’i nihoyatda zo’r bo’ladi", -degan fikr muallifi kim?

A)P.Qodirov

B)O’.Hoshimov

C)A.Oripov

D)E.Vohidov

E) Oybek

 

20. "Tirik jonlarning unib - o’sishi uchun toza havoning  ahamiyati qanchalik katta bo’lsa, adabiyotimizning ravnaqi uchun chinakam badiiy tilning ahamiyati ham shunchalik zo’r", - degan edi ....

A)G’.G’ulom

B) P.Qodirov

C)A.Qahhor

D)H.Olimjon

E) Oybek

 

21. "......tili yomon yaxshi asarning bo’lishi mumkin emas. Asarningbarcha materiali, yozuvchining butun tajribasi tilda va til vositasida ifodalanadi. Shuning uchun ijodiy ishning eng qiyin qismi - til ustida ishlashdir", - degan fikr muallifi ....

A)M.Torkiy

B)L.Tolstoy

C)A.Pushkin

D)K.Fedin

E) M.Sholoxov

 

22. Realist yozuvchi har bir voqyea va xarakterning o’ziga xos konkret shaklini .... vositasida tasvirlab beradi.

A)Obraz

B)Xarakter

C)Kompozitsiya

D)Sujet

E)Til

 

23."Tolning soyasida yonboshlab yotgan emishman, do’ppim yarimta", -jumlalari.....odamni ko’z oldimizga keltiradi.

A)Bilimdon, ziyoli

B)Oddiy bir qishloqi

C)Chiroyli kiyingan, olifta

D)Tasbeh o’girgan, dindor

E)  Maktabda o’qiyotgan

 

24."Til hammavaqt asarning asosiy materiali bo’lib qoladi.

 «Badiiy adabiyot - bu til san’atidir. Hatto badiiy formaning bosh bo’laklaridan bo’lgan kompozitsiya ham yozuvchi tilining hal qiluvchi ahamiyati oldida keyinda turadi", - degan edi ...

A)L.Tolstoy

B)K. Fedin

C)A.Fadeyev

D)I.Sultonov

E)P.Qodirov

 

25. "Paxsa devorga chaplangan qovun urug’ini ari talaydi. Ustiga ofto6 kelib qolgan sigir orqaga tisarilib, arqonni uzmoqchi bo’ladi. Yo’l yoqasidagi qovun poliz chaylasining soyasida yotgan kattakon it tilini osiltirib hansiraydi" (S.Ahmad, "Ufq") Keltirilgan tasvirda qanday manzara ko’z oldimizda gavdalanadi?

A)Bahor fasli

B)Qish fasli

C)Izg’irin kuz fasli

D)Issiq yoz fasli

E)Tong fasli

 

26. "So’z qolip, fikr uning ichiga quyilgan g’isht bo’lsin, ko’pchilik xumdonidan pishib chiqqach,yangi hayot ayvoniga asos bo’lib yotsin", -degan fikr muallifi kim?

A)A.Qahhor

B)A.Qodiriy

C)A.Fitrat

D)G’.G’ulom

E) Oybek

 

27. "Romanning tili, haqiqatan boy, bo’yoqli, sodda ifoda kuchi zo’r, ommaga anglashilarli bir tildir. O’zbek adabiy tilining shakllanishida bu asarning roli, shubhasiz, g’oyat kattadir", -deganda Oybek qaysi asarni nazarda tutgan edi?

A)«Mehrobdan chayon»       

B)«Sarob»

C)«O’tgan kunlar»

D) «Obid ketmon»         

E) «Qutlug’ qon»

 

28. "... asarining tili sotsial guruhlarning nutqlari uchun jonli o’rnaklar beradigan bir til. Asarda, avvalo, davrning tili aks ettirilgan. Bu kun sira ishlatilmaydigan, unutilgan so’zlar, ifodalar asarda ko’p uchraydi. Bu bilan ham o’quvchining xayolini uzoq xonlik davriga ko’chirishga muvaffaq bo’ladi. Yorliq va farmonlarning tili va uslubi ham davrga munosib ravishdadir", -degan fikrni kim, qaysi asar haqida bayon etgan?

A)Oybek. «Mehrobdan chayon»

B)Oybek. «O’tgan kunlar»

C)A.Qahhor. «Navoiy»

D)P.Qodirov. «O’tgan kunlar»

E)  G’.G’ulom. «Qo’shchinor chiroqlari».

 

29. Badiiy asarda ilg’or g’oya .... yordamida konkretlashadi va o’ziga munosib aniq, yorqin obraz holiga keladi.

A)Kompozitsiya

B)Sujet

C)Til

D)Xarakter

E)Tipik sharoit

 

30. "Poeziyamizda hukm surgan til chatoqliklarini hal qilmasdan, mehnatkashlar ommasiga yaqin sodda, toza, chiroyli til uchun kurashmasdan, poeziyani yuqori darajaga ko’tara olmaymiz", - degan fikrni Oybek qaysi asarida bayon etgan?

A) "So’nggi yillarda o’zbek poeziyasi"

B)«O’zbek poeziyasining tarixiy taraqqiyoti to’g’risida»

C) "Otashin vatanparvar va talantli shoir".

D) "O’zbek poeziyasida til".

E) "Shoir haqida"

 

31. "O’zbek poeziyasida til" (1934) maqolasining muallifi ...

A)G’.G’ulom

B)M.Behbudiy

C)Cho’lpon

D)Fitrat

E)  Oybek

 

32.Asarning g’oyaviy mazmunini badiiy qiladigan eng asosiy vositalardan biri .... dir.

A)Adabiy til

B)Badiiy til

C)Xalq tili

D)Milliy til

E)Og’zaki til

 

33."N.M.Yazikov bizni tilining qudrati va olovi bilan hayratda qoldiradi", - degan fikr muallifi kim?

A)M.Gorkiy

B)L.Tolstoy

C)AChexov

D)A.Pushkin

E)K. Fedin

 

34."Xalq so’zlashadigan tilda yozuvchi ifodalamoqchi bo’lgan hamma tovushlarni berish imkoniyati bor ... Xalq tili - eng badiiy regulyatordir. Xalq tili ortiqcha, jimjimador, shishirilgan narsalarni aytmoqchi bo’lganda ham aytgani qo’ymaydi", - degan fikr muallifi kim?

A) L.Tolstoy

B)M.Gorkiy

C)A.Qodiriy

D)A.Tolstoy

E) A.Qahhor

 

35."Abdulla Qahhor asarlari hozirgi kun adiblari, xususan, hikoyanavislari uchun tom ma’noda bir maktab - milliy maktabdir. Undan biz tilga oladigan barcha komponentlarni o’rgansa bo’ladi. Ayniqsa bularning hammasini ijro etgan qurol -tilni o’rganish kerak", - degan fikr muallif kim?

A)O’.Hoshimov

B)Sh.Xolmirzayev

C)O’.Umarbekov

D)Said Ahmad

E)N.Aminov

 

36."Har qanday she’r bir nechta keskir so’zlar bilan zirhlangan bo’ladi. Bu so’zlar yulduzdek nur sochib turadi. She’r ana shulardan vujudga keladi", - degan edi ....

A)A.Pushkin

B)S.Yesenin

C)A.Blok

D)V.Belinskiy

E)I.Bexer

 

37.She’r lirika tilining musiqiyligi, so’zlarning quyilishi, sifatga molik tovush tillariniig tartiblanishi, ularning maxsus birikishi, umuman tovush qonuniga bo’ysunish ila vujudga keladi", - degan fikr muallifi kim?

A) Cho’lpon

B)Fitrat

C)Behbudiy

D) Avloniy

 E) Oybek

 

38."Hirsning tog’day qomatini muhabbatning qilday quvvati chilvir bilan bog’lab baland adolat qoyasidan uloqtirib tashladi", degan antiqa jumlalar qaysi asardan olingan?

A)«Temur Malik»

B)«Ufq»

C)«Spitamen»

D)«Girdob»

E)«Ikki eshik orasi»

 

39. Badiiy adabiyottilini sof tilshunoslik yoki sof adabiyotshunoslik fanining avtonom predmeti sifatida chegaralashga urinishlar hozircha sezilarli ijobiy natija bergani yo’q. Badiiy adabiyot tili - kompleks filologik problema. Uni o’rganishda adabiyotshunos olimlarning ishtiroki qanchalik zarur va o’rinli bo’lsa, tilshunoslik fani mutaxassislarining ishtiroki ham shunchalik zarur va o’rinli", -degan fikr muallifi kim?

A)I.Qo’chqortoyev

B)F.Abdurahmonov

C)E.Fozilov

D)O.Sharafiddinov               

E)A.Hojiyev

 

40."Adabiyotning birinchi elementi - tildir. Til - adabiyotning asosiy qurolidir, hayot hodisalari, faktlari bilan birga uning materialidir", - degan fikr muallifi kim?

A)K.Fedin

B)M. Gorkiy

C)L.Tolstoy

D)I.Sultonov

E) A.Fitrat

 

41. Badiiy til - adabiyotshunoslik va tilshunoslik orasida xitoy devori yo’qligini, aksincha, bu ikki fan birgalashib qiladigan umumiy filologik ishlar ham borligini ko’rsatadigan dalildir"-degan fikr muallifi kim?

A)G’.G’ulom        

B)T.Rasulov

C)K.Sultonov

D)P.Qodirov

E)  M.Qo’shjonov

 

42."Prozaning eng birinchi fazilati aniqlik va qisqalikdir. Prozada fikr bo’lishi kerak, fikr! Busiz eng yorqin iboralar ham hyech narsaga xizmat qilmaydi", - degan edi ...

A)L.Tolstoy

B)M.Gorkiy

C)A.Pushkin

D)K.Fedin

E)M.Sholoxov

 

43."So’z shamol uchirib ketadigan o’yinchoq shar emas. U ish quroli, u ma’lum miqdordagi yukni ko’tarishi kerak. Biz boshqalar-ning ruhini qamrab olishiga, ko’tarishiga qarab turib, so’zning ahamiyati va kuchiga baho beramiz", - degan edi ...

A) L.Tolstoy

B)M.Gorkiy

C)K.Fedin

D)V.Korolenko

Ye.) M.Sholoxov

 

44. Lov - lov yonayotir quyosh - ul najot,

      Ocmonnichorlayotir, chorlar yuksak tog’.

      Shunday yuragimda tovushsiz faryod,

      Men senga inonmoq istayman, evoh ...(R.Parfi. "Muhabbat") Keltirilgan she’riy matnda ta’kidlangan birikma qanday obrazli vosita hosil qilgan?

A)Metafora

B)Metonimiya

C)Sinekdoxa

D)Oksomoron

E) Paranomaziya

 

45."Xalq tili va realistik proza" (T.1973) asarining muallifi     

A)S.Mamajonov

B)M.Qo’shjonov

C)O.Sharafiddinov

D)P.Qodirov

Ye.)X.Doniyorov

 

46.Badiy adabiyot tilini tadqiq qilish jarayonida quyidagi ikki muammoni o’rganishga alohida e’tibor qaratiladi:

        A) Til vositalarining rang - barangligi, so’zqo’llash mahorati.

        B) So’z qo’llash mahorati, kompozitsion yaxlitlik

C) Til vositalaringrang-barangligi, hissiy obrazli ta’sirchanlik.

D) Hissiy - obrazli ta’sirchanlik, kompozitsion yaxlitlik

        E)Til vositalarining rang - barangligi, kompozitsion yaxlitlik.

 

47."So’z poetikasi" (M.,1979) asarining muallifi kim?

A)V.VBinogradov

B)V.P.Grigoryev

C)A.I.Yefimov

D)V.P.Murat

E)  G.V.Kolshanskiy

 

48. "Shunday til yarataylikki, she’rimiz va har bir so’z uzukka qo’yilgan qimmatli tosh kabi porlasin, har bir misradan katta mazmun barq urib tursin", - degan fikrni Oybek qaysi asarida bayon etgan edi?

A)«Shoir haqida»

B) «O’zbek poeziyasida til»

C)«Otashin vatanparvar va talantli shoir»

D)«So’nggi yillarda o’zbek poeziyasi»

E)«O’zbek poeziyasning tarixiy taraqqiyoti to’g’risida»

 

49."So’z chertib olinishi, har yoqlama tanlanishi lozim. Poeziyada so’z faqatgina tushunarli bo’lib qolmasdan, balki uning ohangi, ifoda kuchi, bo’yog’i va boshqa tomonlariga qarash kerak", - degan fikr muallifi va uning asari ....

A) Oybek. "O’zbek poeziyasida til"

B) Cho’lpon. "Adabiyotnadir?"

C) Fitrat ."Adabiyot qoidalari"

D) A.Qodiriy. "Yozg’uvchilarimizga"

E) Oybek ."Navoiy" romanini qanday yozdim?"

 

50.A.Fitrat uslubning umumiy xususiyatlari qatoriga quyida-gilarni kiritgan edi:

A) Tuzuklik, soflik, xalqchillik, ohang, uyg’unlik

B)Tuzuklik, ohang, ochiqlik, soflik, uyg’unlik

C) Soflik, ta’sirchanlik, ohang, tuzuklik, ochiqlik

D) Tuzuklik, ta’sirchanlik, xalqchillik, ohang, soflik

E)Xalqchillik, uyg’unlik, tuzuklik, soflik, ohang

 

51."Badiiy adabiyot, obrazli qilib aytganda, jonli xalq tili bilan adabiy til orasidagi usti uzluksiz qatnovli ko’prikdir", -degan fikr muallifi ....

A)I.Sultonov

B) P.Qodirov

C)B.Nazarov

D)M.Qo’shjonov

E)S.Mamajonov

 

52.She’r yozishni tosh ustida gul undirish deb tushungan edi ...

A)G’.G’ulom

B) A.Qahhor

C)E.Voxidov

D)A.Qodiriy

E) Oybek

53.She’riy va nasriy asarlar tili uchun umumiy holat quyidagilar bilan belgilanadi:

A)Obrazlilik, kompozitsion yaxlitlik

B)Obrazlilik, estetik ta’sirchanlik

C)Voqyeabandlik, obrazlilik

D)Voqyeabandlik, kompozitsion yaxlitlik

E) Estetik ta’sirchanlik, voqyeabandlik

 

54."A.Qahhor, Chexov singari, o’z asarlarining to’riga alohida e’tibor beradi. Uning jumlalari qisqa va quyma bo’ladi: u otalar so’zi, maqollar va sof xalq iboralariga tez-tez murojaat etadi", - degan edi...

A)Uyg’un

B) G’.G’ulom

C) M.Shayxzoda

D) P.Qodirov

E) Oybek

 

55.Badiiy adabiyot tilini ilmiy uslubdan, rasmiy ish qog’ozlari uslubidan keskin farqlashni ta’minlovchi tushuncha .....dir.

A)Xarakter

B)Obrazlilik

C)Kompozitsiya

D)Tiniqlik

E)Tasviriylik

 

56. V.P.Grigoryev talqiniga ko’ra, badiiy nutqda har qanday so’z quyidagi uch xil tahlil uchun obyekt bo’la oladi:

A)Leksik - grammatik, umumstilistik, lingvopoetik

B)Leksik - grammatik, fonetik - intonatsion, lingvopoetik

C)Fonetik - intonatsion, leksik - grammatik, umumstilistik

D)Fonetik - intonatsion, lingvostilistik, lingvopoetik

E)Lingvopoetik, lingvostilistik, leksik grammatik

 

57. "...asarning tili kartinali, emotsional bir til. O’quvchining hissiga ta’sir qilish, ma’lum fikr, tuyg’ularni singdirish uchun yozuvchi tilini juda rangdor qilgan. Tilni obrazli, kartinali qilish uchun yozuvchi butun vositalarni qo’llaydi", - deganda Oybek qaysi asarni nazarda tutgan edi?

A)«Ko’kan»

B) «O’tgan kunlar»

C) «Zaynab va Omon»

D)«Mehrobdan chayon»

E)«Qo’shchinor chiroqlari»

 

58.Badiiy  adabiyot tili yakdil ma’nodagi uslubiy tizimni tashkil etmaydi va har qanday uslubiy qamrovdan xolidir", -degan fikr muallifi kim?

A)V.P.Murat

B) M.M.Kojina

C)V.Levin

D)V.V.Vinogradov

 

59."Dialog mahorati yozuvchi talantining, uning hayotni qay darajada chuqur bilishi va inson tabiatini zukkolik bilan his qilishini ochib ko’rsatuvchi zargarlik kalitidir", - degan fikr muallifi

A)P.Qodirov

B) I.G’afurov

C)N.Karimov

D)O.Sharafiddinov

E)B.Nazarov

 

60."Oybek she’riyatida o’xshatishlar .... poetik jihatdan o’ziga xos va betakrordir. Oybek she’riyatidagi har bir o’xshatish kuzatuv-chan shoirning o’tkir nigohi, nafis va vazmin mushohadasining mah-sulidir", - degan fikr muallifi kim?

A)H.Yoqubov

B)M.Qo’shjonov

C)Q.Samadov

D)M.Mukarramov

E)N.Mahmudov

 

61. "Yozuvchi va xalq tili" (T. 1971) asarining muallifi kim?

A)P.Qodirov

B)O.Sharafiddinov

C)N.Shukurov

D)M.Hakimov

E)S.Mamajonov

 

62."Agar olim yoki muhandis tilning "qiyofasini o’zgargirish" va yanada mantiqli, mulohaza uchun qulay qilish maqsadida o’zgartirsa, yozuvchi mutlaqo individual fikrni, ya’ni effektiv va estetik mazmunni ifodalashga qulaylashtirish uchun uni qayta ko’radi", - degan fikr muallifikim?

A) B.Kroche

B)Sh.Balli

C)A.Meye

D)K.Fosler

E)G.Vinokur

 

63."Ko’p tingla, oz so’zla" maqoli asosida "gapni tonnalab ol, grammlab sot" aforizmini hosil qilgan yozuvchi va uning asari...

A)A.Qodiriy. "Mehrobdan chayon"     

B)P.Tursun. "O’qituvchi"

C)G’.G’ulom. "Shum bola"  

D)A.Qahhor. "Sinchalak"

E)Oybek. "Navoiy"

 

64."Yozuvchilar qahramonlar ismini izohlash bilan ham ular-ning ruhiy dunyosini, nasl- nasabini, milliy o’ziga xosligini o’quv-chilarga yetkazishga harakat qiladilar, undan ma’lum maqsadni ko’z-laydilar", - degan fikr muallifi kim?

A) Y.Solijonov, S.Mo’minov

B) G’Abdurahmonov, H.Shamsiddinov

C) X.Shamsiddinov, S.Mo’minov

D)Y.Solijonov, H.Shamsiddinov

E) Sh.Shoabdurahmonov, Y.Solijonov

 

65."Kasalni yashirsang, isitmasi oshkor qiladi" maqoli asosida "Eshakni yashirsang, hangrab sharmanda qiladi" maqolini yaratgan yozuvchi va uning asari ...

A) AQodiriy "O’tgan kunlar"               

B) Oybek "Qutlug qon"

C) A.Qahhor "Qo’shchinor chiroqlari"

D) G’.G’ulom "Netay"

E) A.Qahhor "Ikki yorti-bir butun"

 

66.Tilni bilish faqat qaysi so’zning necha xil ma’nosi borligani bilish bilangana o’lchanmaydi. Shu so’zlardan qahramon kayfiya-tiga mos jumla tuzish, avvalgi jumlaga uni hamohang qilish, qahramon portretini o’quvchi ko’z oldiga keltira olish kerak", - degan edi  

A) G’afur G’ulom

B)Oybek

C)O’tkir Hoshimov

D)Abdulla Oripov

E)Said Ahmad

 

67."Til - bu adabiyot degan gap, tili no’noq kimsa har qanday narsa yozmog’i mumkin, ammo chinakam adib bo’lolmaydi", - degan fikr muallifikim?

A)G’.G’ulom

B)Oybek

C)Asqad Muxtor

D)Mirmuhsin

E)O’.Hoshimov

 

68."So’z diyorida xalq - konchi, toshtarosh, shoir va adib esa qimmatbaho toshlardan sehrli qirralar topib, javohirlar yaratuvchi zargardir", - degan fikr muallifi kim?

A)G’.G’ulom

B)H.G’ulom

C)A.Qodiriy

D)A.Qahhor

E)Said Ahmad

 

69. "G’afur G’ulom asarlarining tili zamondoshdo’stlari asarlari tilidan o’zining ko’tarinkiligi, salobati, emotsionalligi bilan tubdan farqlanib turadi ... Bu fazilat G’afur G’ulomning o’zbek adabiy tiliga xalq jonli so’zlashuv nutqiga alohida mehr qo’yganligi, uni o’ta sinchkovlik bilan o’rganish natijasidir", -degan fikr muallifi kim?

A)M.Qo’shjonov

B)S.Mamajonov

C). B.Nazarov

D)Y.Solijonov

 E) P.Qodirov

 

70."Romanni o’qiganda shunday taassurot tug’iladi: yozuvchi xalq tili deb atalmish chamanzorga kirgan-u, undagi anvoyi gullardan guldastalar terish o’rniga, chamanzorni payhon qilgan, uning gullarini ezib yanchgan. ...romanning tili ko’p jihatdan eng oddiy badiiyat talablariga javob bermaydi", - deganda "Adabiyot tildan boshlanadi" maqolasining muallifi qaysi romanni nazarda tutgan edi?

A)«Spitamen»

B)«Temur Malik»

C)«General Ravshanov»

D)«Mangu jang»

E)«Yillar va yo’llar»

 

71."Badiiy nutqda qo’llanilishiga ko’ra ma’lum termin funksional - semantik jihatdan o’zining sinonimik qatorini tashkil etishi mumkin. Masalan, kosmonavt - fazokor, fazogir, parvozkor, fazokash sayyoh, fazo yo’llchilari, fazo kemasining passajiri kabilar", - degan fikr muallifi kim?

A)G’.Abdurahmonov

B)E.Fozilov

C)N.Shukurov

D)H.Shamsiddinov       

E)Sh.Shoabdurahmonov

 

72. "Adabiyot tildan boshlanadi" nomli maqola muallifi bilan bahs - munozaraga kirishgan yozuvchi va uning maqolasi...

A)Said Ahmad "Boqimonda" jumlalar"

B)Mirmuhsin "Til - javohir"

C)P.Qodirov "Adabiy o’ylar"

D)I.Rahim "Haqiqat saboqlari" 

 E)S.Siyoyev "So’z qadrini bilmagan"

 

73. "Abdulla Qodiriy o’z asarlarini tom ma’nosi bilan badiiy adabiy tilda yozgan. Oybek, A.Qahhor, M.Shayxzoda ham bu sohada yuksak darajaga erishganlar, personajlarning tili orqali ularning ichki dunyosini, axloqiy, madaniy saviyalarini ko’rsata bilganlar", - degan edi ....

A)Oybek

B)P.Qodirov

C)M.Osim

D)O.Sharafiddinov  

E)M.Qo’shjonov

 

74. "Yozuvchi .... odamlar qalbidan kechadigan ismsiz tuyg’ularga nom beradi, so’z sehri bilan kitobxonga ta’sir ko’rsatib, uning fikriy dunyosini, ruhiy olamini harakatga keltiradi", - degan edi.....

A)A.Qahhor

B)O.Sharafiddinov       

C)P.Qodirov

D)Said Ahmad

E) M.Qo’shjonov

 

75. "Navoiy haqidagi qissamni yozishdan oldin uning nasriy asarlari, maktublarini o’qib chiqdim va ularda uchraydigan arxaik so’zlar, jumlalardan foydalandim", - degan edi ....

A)Oybek

B)P.Qodirov

C)I.Sulton

D)M.Osim

D)Mirmuhsin

 

76. "Adabiyot tildan boshlanadi" nomli maqola qaysi yozuvchi-ning asari tahliliga bagishlangan?

A)M.Mansurov "Mangu jang»

B)H.G’ulom "Qoradaryo"

C)I.Rahim «General Ravshanov"

D) Mirmuhsin "Temur Malik"

E)X.To’xtaboyev "Yillar va yo’llar"

 

77."Tarixiy mavzuda qalam tebratuvchi yozuvchilar o’z personajlarini xumi o’sha eski zamon tilida gapirtirishlari shart emas. Bunday qilsalar kitobxonlar o’zini tarjimonga muhtoj bo’lib qolgan turistlardek his etadilar", - degan fikr muallifi kim?

A)M.Shayxzoda

B)M.Osim

C)Oybek

D)P.Qodirov

E)O.Sharafiddinov

 

78. "Adabiyot tildan boshlanadi" maqolasining muallifi.....

A)Said Ahmad

B)P.Qodirov

C) O.Sharafiddinov

D)I.Sultonov

E)M.Qo’shjonov

 

79."Hayot haqiqati va so’z qudrati" (1979) maqolasining muallifikim?

A)O.Sharofiddinov

B)E.Fozilov

C)G’.Abdurahmonov

D)P.Qodirov

E)S.Mamajonov

 

80. "Badiiy adabiyot faqatgana kitobxonning zavqini qo’zg’-atibgina qolmay tarixiy haqiqatni rostgo’uylik bilan bayon qilib, o’z o’quvchisini to’gri so’zlashga, so’zlarning mag’zini chaqishga ham o’rgatishi kerak ....", - degan fikr muallifi kim?

A)Said Ahmad      

B)A.Qahhor  

C)A.Qodiriy

D)P.Qodirov         

E)O’.Hoshimov

 

81."Chinakam san’atkor yozuvchi nutq madaniyatini chuqur va puxta egallashi,adabiy til va jonli so’zlashuv nutqidan unumli va o’rinli foydalana olishi zarur. Dunyoda badiiy so’zning ta’sir kuchiga teng keladigan hyech narsa yo’q ...", - degan fikr muallifi ...

A)O.Sharafiddinov       

B)Y.Solijonov       

C)P.Qodirov

D)M.Qo’shjonov          

E)S.Mamajonov

 

82. "So’z san’ati o’ziga xos olam bo’lib, ijodkordan mashaqqat chekishni, chinakam donolikni talab qiladi. So’zning jilvasini, ming bir qirrasini ochish baxti esa birinchi galda shoirlarga nasib ztishi, shubhasiz", - degan edi…

A) G’.Abdurahmonov   

B)A.Rustamov

C)X.Doniyorov

D)H.Rustamov      

E)N.Shukurov

 

83. "Abdulla Qahhor so’zi - chinakam xalq so’zi. U o’z hikoyalarida badiiy maqsad uchun so’zlarni "qistirmaydi", "majbur qilmaydi", balki xalq tilining o’zidan ana shu maqsadga munosib, loyiq bo’lgan so’zlarni bitta - bitta terib, topib oladi", - degan fikr muallifi kim?

A)O.Sharafiddinov

B)I.Qo’chqortoyev

C)N.Mahmudov

D)A.Nurmonov

E)G’.Abdurahmonov

 

84. "Nimaiki til tabiatidan tashqari bo’lsa, qog’ozga tushmasligi kerak, ammo hamonki qog’ozga tushgan ekan, u tanqiddan tashqarida qolmasligi kerak", - degan edi ....

A)S.Yesenin  

B)Ye.Yevtushenko       

C)N.Tixonov

D)N.Dumbadze            

E)R.Gamzatov

 

85. "Adabiy til bilan badiiy tilning o’zaro munosabati, matn tahlili badiiy asar tili va uslubini o’rganish hozirgi tilshunos-lik, adabiyotshunoslik fanlari oldida turgan dolzarb masalalardan. Ayniqsa, ba’zi badiiy asarlarimiz tili juda qashshoq, xalq tili imkoniyatlari, boyliklaridan bebahra", -degan fikr muallifi kim?

A)X.Doniyorov    

B)A.Aliyev

C)P.Qodirov

D)R.Qo’ng’urov      

E)A.Rustamov

 

86.  "Yosh adibning, ayniqsa boshlovchi yozuvchining kelajagi haqida uning tiliga qarab hukm chiqarish mumkin:  agar avtorning o’z uslubi, badiiy tili bo’lmasa, undan yozuvchi chiqmaydi", - degan edi

A) A.Pushkin       

B)K.Fedin        

C)L.Tolstoy

D)M.Gorkiy    

E)A.Chexov

 

87.- E, o’l, ityaloq… Daydi itning tumshug’ini yog’ qilmay o’l. Itga bersang oshingni, itlar g’ajir boshingni  (A.Qahhor. Qo’shchinor chiroqlari). Keltirilgan matndagi barcha so’z va lug’aviy vositalar .... xosdir.

A)Publisistik nutqqa 

B)Og’zaki nutqqa

C)Kitobiy nutqqa      

D)Ilmiy nutqqa

E)Rasmiy - idora nutqiga

       

88."Tipik milliy xarakterlar yaratishda badiiy nutqning roli" (T.,1993) mavzusida maxsus tadqiqot yaratgan adabiyotshunos kim?

A)Sh.Fayzullayeva    

B)M.Sultonova     

C)M.Abdurahmonova

D)M.Ziyoyeva           

E)G.Imomova

 

89.  "Badiiy adabiyot tili nafis, jilodor til. Uning nafisligi obrazlilik,   ifodaviylik,  ta’sirchanlik,   badiiylik   va   boshqa poetak til xususiyatlari  bilan belgilansa-da,  bu jarayonda so’zning shaklan jozibadorligining ham muhim o’rni bor", - degan edi....

A)B.Bafoyev    

B)I.Qo’chqortoyev    

C)L.Abdullayeva

D)B.Umurqulov     

E)X.Doniyorov

 

90."Badiiy   asar   tilida   dialektizmlar"   (T.,1979)   mavzusi-ni maxsus o’rgangan tilshunos olim kim?

A)E.Fozilov    

B)B.Yusupov        

C)B.Bafoyev

D)G’.Abdurahmonov    

E)B.Fayzullayev

 

91.  "Badiiy adabiyotda so’z" (T.,1993) asarining muallifi kim?

A)B.Bafoyev      

        B)X.Doniyorov   

        C). B.Umurqulov

D)E.Qilichev 

 E)I.Qo’chqortoyev

 

92.  "Uslub jilolari" (T.,1972) asarining muallifi kim?

A)O.Sharofiddinov 

B)M.Qo’shjonov         

C)I.Sultonov

D)N.Shukurov         

E). S.Mamajonov

 

93.Terminlarning   badiiy   nutqdagi   uslubiy   xususiyatlarini maxsus o’rgangan tilshunos olim kim?

A)G’Abdurahmonov 

B)A.Hojiyev        

C)B.Bafoyev

D)N.Maxmudov    

E)H.Shamsiddinov

 

94."So’z san’ati (mahorat va til haqida mulohazalar) asarining (T.,1962) mualliflari kimlar?

A)X.Doniyorov, N.Mahmudov   

B)X.Doniyorov, S.Mirzayev

C)N.Mahmudov, S.Mirzayev       

D)X.Doniyorov, B.Yo’ldoshev

E)X.Abdurahmonov, X.Doniyorov

 

95.Badiiy adabiyot tilini leksik jihatdan o’rganishdan maqsad badiiyatga xizmat qiladigan .... vositalarni aniqlashdir.

A)Grammatik   

B)Lug’aviy     

C)Fonetik

D)Intonatsion   

E)Funksional uslubiy

 

96.Til  estetikasi   masalalari   bilan   XIX  asrda  shug’ullangan italyan tilshunosi kim?

A)K.Fosler    

B)Sh.Balli       

C)B.Kroche

D)A.Meye          

E).Pual

 

97."Adabiy til normasiga eng avvalo taniqli yozuvchilarning so’z qo’llashmahoratini kuzatish, turlidavrlarda   yaratilgan asarlardan til faktlarini taqqoslash orqali erishish mumkin", -degan fikr muallifi kim?

A)Sh. Balli 

B)K.S.Gorbachevich 

C)V.V.Vinogradov

D)M.N.Kojina    

E)A.I.Yefimov

 

98."So’zni u xuddi mix qilib qoqib qo’ygandek. Ombir bilan ham sug’urib ololmaysiz. Qopqog’i bilan qo’ydi", -degan fikr qaysi yozuvchi va kimning ijodi haqida aytilgan edi.

A) Oybek  G’.G’ulom haqida

B)P.Qodirov A.Qahhor haqida

C) Said Ahmad, A.Qahhor haqida  

D) Said Ahmad A.Chexov haqida

E) Oybek  A.Qodiriy haqida

 

99.  "Badiiy asar tili - mustaqil holda katta muammo.Uning o’ziga xos murakkab va muhim masalalari ijodkorlar va filologlar tomonidan maqbul va manzur yechimini kutmoqda", - degan fikr muallifi kim?

A)M.Qodirov      

B)U.Normatov   

C)P.Qodirov

D)M.Qo’shjonov  

E)O.Sharafiddinov

 

100."So’z san’atining birinchi unsuri til. Ayniqsa,til - asarning tanasi. Tana yo’qmi, demak, asar ham yo’qdir.  Siz faqat so’z tizmalarinigina o’qiysiz", - degan fikr muallifi kim?

A)P.Qodirov   

B)N.Shukurov       

C)O.Sharafiddinov

D)X.Doniyorov   

E)B.Ro’zimuhammad

 

101. Badiiy asar tili haqidagi fanning asoschisi deb tan olingan rus olimi kim?

A)G.V.Stepanov 

B)L.V.Shcherba     

C)A.Zveginsev

D)V.P.Grigoryev  

E)V.V.Vinogradov

 

102.Badiiyadabiyot tili leksikasidagishutilning obraz-liliginita’minlovchi, estetik ta’sirchanligini uyushtiruvchi muhim vositalardan biri. ...dir.

A)Terminologik birikmalar 

B)Frazeologik birikmalar

C)Murakkab leksik birikmalar 

D)Kitobiy leksik birkmalar

E)Kasb - hunar leksikasiga xos birikmalar

 

103. Badiiy asarning sifati va qimmati, yozuvchining individual uslubi, birinchi navbatda, uning maqsad o’qini nishonga bexato uradigan… bilan belgilanadi.

A) Kompozitsiyasi

B) Sujeti

C) Konflikti

D) Pafosi

E) Tili

 

104. «Keyingi paytda yozuvchi xalqining obro’sini tushirayotgan qusurlardan biri til bilmaslikdir. Biz so’z ma’nosining farqiga yetmaymiz, uning tovlanilarini his qilmaymiz, istagan atama yoki iborani bilib –bilmay, pala-partish qo’llayveramiz», - degan fikr muallifi Kim?

A) P.Qodirov

B) Said Ahmad

C) Asqad Muxtor

D) Sa’dulla Siyoyev

E) O’tkir Hoshimov

 

105. «Ma’nodosh so’zlarni o’rinda ishlatish so’z san’atkori uchun farz. Masalan, lug’atlarda odam, kishi, inson sinonim so’zlardek talqin etiladi…. Besh inson keldi emas, besh kishi keldi deyiladi. Sen kishi emassan deyilmaydi, sen odam emassan deyiladi. Tilimizning shu tovlanib turishida shoir uchun ne-ne bitmas- tuganmas xazinalar bor»,-degan edi…

A) G’.G’ulom

B)A.Qodiriy

C) M.Shayxzoda

D) A.Qahhor

E) Said Ahmad

 

106. «Epopeyaning tili masalasiga kelsak, ayniqsa, harakat yo’q bo’lgan, xarakterlar va fikrlar jihatidan ham o’tkir bo’lmagan qismlarda tilga alohida sayqal berish kerak. Ba’zan haddan ziyod yaltiroq so’zlar xarakterlarni va fikrlarni aksincha harakatlantirishi mumkin,»- degan fikrni aytgan edi…

A) Aristotel

B) Beruniy

C) Ibn Sino

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Umumiy adabiyotlar[2]

I

1. Каримов И.А. Тарихий хотирасиз келажак йўқ // «Мулоқот» журнали, 1998, 5-сон. 3-11-бетлар.

        2. КаримовИ.А. МиллийистиқлолмафкурасихалқэътиқодивабуюккелажакишончидирФидокор» газетасимухбирининг саволларига берилган жавоблар).- Тошкент: Ўзбекистон , 2000. – 31 б.

        3. Баркамол авлод орзуси.- Тошкент: Шарқ нашриёт-матбаа концерни, 1999. – 142 б.

4. Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар.- Тошкент: Ўзбекистон, 2000.

                                                       II            

        5.Абдуллаева Л. Лексическая стилистика узбекской художе-ственной литературы.- Ташкент: Фан, 1979. – 152 с.

6. Абдураҳмонов Ғ. Адабий асар тилини ўрганиш ҳақида // Ўзбек тилини ўқитиш методикаси масалалари.- Тошкент, Фан, 1966. 4-11-бетлар.

7. Абдураҳмонов Х., Маҳмудов Н. Сўз эстетикаси.- Тошкент: Фан, 1981.

8. Абдураҳмонов Ш.А. Ўзбек бадиий нутқида кулги қўзға-тувчи лисоний воситалар, НДА.- Тошкент, 1997. – 24 б.

          9. Аристотель. Поэтика (поэзия санъати ҳақида).- Тошкент:Адабиёт ва санъат нашриёти, 1980. – 149 б.

          10.Бадиий текстда тил воситаларининг функциялашуви (илмий мақолалар тўплами).-  Самарқанд: СамДУ нашри, 1989. – 83 б.

          11.Бўронов М. Ҳамза асарлари тилининг баъзи лексик-мор-фологик хусусиятлари. – Нукус: Билим, 1991. – 136 б.

        12. Бобожонов Ф.Қ. Ўзбек жадид драмаларининг лисоний хусусиятлари (Беҳбудий ва Авлоний драмалари асосида), НДА.- Самарқанд, 2002. – 23 б.

        13. Боймирзаева С.Ў. Ойбек прозасининг лингвостилистик тадқиқи, НДА.- Самарқанд, 2004. – 23 б.

        14. Виноградов В.В. О языке художественной литературы.- М.: Высщая школа, 1959.– 639 с.

        15.Винокур Г.О. О языке художественной литературы.-  М.: Высщая школа, 1991. – 452 с.

        16. Григорьев В.П. Поэтика слова, М., 1979. – 280 с.

        17.Данияров А. Стилистические функции синонимов в современном узбекском языке, Автореф. дис… канд. филол. наук, Самарканд, 1967. – 18 с.

        18. Дониёров Х., Мирзаев С. Сўз санъати (бадиий маҳорат ва

 тил  ҳақида мулоҳазалар). – Тошкент: Фан, 1962. – 342 б.

        19. Дониёрова Ш. Шукур Холмирзаев ҳикояларининг бадиий-услубий ўзига хослиги, НДА.- Тошкент, 2000. – 23 б.

        20.Ёқуббекова М. Ўзбек халқ қўшиқларининг лингвопоэтик хусусият-лари, ДДА.- Тошкент,2005. – 50 б.

        21.Жалолова Л. Абдулла Қодирий асарларидаги жонланти-ришнинг лингвопоэтик таҳлили // Ўзбек тили ва адабиёти, 2000, 4-сон. 33-35-бетлар.

        22.Ибрагимова Э.И. Ўзбек тилида ирония ва ироник мазмун ифодаланишининг усул ҳамда воситалари, НДА.-Тошкент,2001.- 21 б.

        23.Каримов С.А., Жўраев Т.Т. Ўзбек тили услубияти ва нутқ маданияти (библиографик кўрсаткич).- Самарқанд: СамДУ нашри, 2001. – 62 б.

        24. Каххарова Х. Фразеология Абдуллы Кадыри. Автореф. дис… канд. филол. наук.- Ташкент, 1985. – 23 с.

        25. Келдиёрова Г. Эркин Воҳидов шеъриятида антитеза // Ўзбек тили ва адабиёти, 2000, 1-сон. 51-54-бетлар.

        26. Лапасов Ж. Бадиий матн ва лисоний таҳлил. – Тошкент: Ўқитувчи, 1995. – 81 б.

        27.Маҳмудов Н. Абдулла Қаҳҳор ҳикояларининг лингво-поэтикасига доир // Ўзбек тили ва адабиёти, 1987, 4-сон. 34-36-бетлар.

        28. Маҳмудов Н. Ҳар бир сўз берсин садо // Ўзбекистон адабиёти ва санъати, 1987, 13 февраль, 7-сон.

        29. Маҳмудов Н. Ойбек шеъриятидаги ўхшатишларнинг лингвопоэтикаси // Ўзбек тили ва адабиёти, 1985, 6-сон. 48-51-бетлар.

        30. Мелиев С. Контекстда сўз динамикаси // Ўзбек тили ва адабиёти, 1983, 4-сон. 50-54-бетлар.

        31. Мелиев С. Шеърий сўз // Ўзбек тили ва адабиёти, 1981, 6-сон. 42-47-бетлар.

        32.  Миразизова Р. Язык и стиль произведений Ш.Рашидова,

Автореф. дис…канд. филол. наук.-Самарканд, 1968.-  с.21 .

        33. Мирзаев И.К. Проблемы лингвопоэтической интер-претации стихотворного текста (на материале современной узбекской поэзии), Автореф. дис… доктора филол. наук.- Ташкент, 1992. – 40 с.

        34. Мукаррамов М. Ўзбек тилида ўхшатиш.- Тошкент: Фан, 1976. – 88 б.

        35. Насриддинов Ф. Адибнинг йўли (Абдулла Қодирий маҳорати).- Тошкент:Фан, 1971. – 120 б.

        36.Нормуродов Р. Шукур Холмирзаевнинг метафорадан фойда-ланиш маҳорати // Ўзбек тили ва адабиёти, 2002, 6-сон. 68-69-бетлар.

        37. Омонтурдиев А.Ж. Ўзбек нутқининг эвфемик асослари.- Тошкент: А.Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 2000. – 128 б.

        38. Омонтурдиев Ж., Омонтурдиев А. Сўз қўллаш санъати- Термиз: Жайхун, 1994. – 60 б.

        39. Раҳимов А. Персонаж нутқи ва миллий характер // Ўзбек тили ва адабиёти, 1981, 1-сон. 29-34-бетлар.

        40. Рустамов А. Сўз хусусида сўз.- Тошкент: Фан, 1987. – 160 б.

        41. Рустамов Ҳ. Сўз қўллаш эстетикасига доир // Ўзбек тили ва адабиёти, 1975, 5-сон. 54-56-бетлар.

        42. Сайидов Ё.С. Фитрат бадиий асарлари лексикаси, НДА, Тошкент, 2001. – 24 б.

        43.Самадов Қ. Ўзбек тили услубияти (бадиий услуб).- Тошкент: Ўқитувчи, 1991. – 56 б.

                44. Самадов Қ. Ойбекнинг тил маҳорати.-Тошкент: Фан, 1981.–104 б.

            45. Саримсоқов Б. Бадиийлик асослари ва мезонлари.- Тошкент, 2004. – 128 б.

        46.Солижонов Й. Диалог ва унинг бадиий асардаги ўрни // Ўзбек тили ва адабиёти, 2002, 4-сон. 7-11-бетлар.

        47.Солижонов Й., Мўминов С. Бадиий асарларда исмнинг айрим функциялари // Ўзбек тили ва адабиёти, 1984, 2-сон. 44-49-бетлар.

        48.Султонова М. Абдулла Қаҳҳор услуби, Тошкент, Фан, 1967. - 108 б.

        49.Тўйчиев М. Шуҳрат прозасининг тили («Олтин зангламас» романи асосида). – Самарқанд: СамДУ нашри, 1986. – 39 б. 

        50.Тўрабекова С. Тил ва услуб (Ғафур Ғулом поэмалари асосида)- Тошкент: Ўзбекистон Давлат бадиий адабиёт нашриёти, 1963. -  100 б.

        51.Умрзоқова Н. Усмон Носирнинг сўз қўллаш маҳорати // Ўзбек тили ва адабиёти, 2002, 4-сон. 41-43-бетлар.

        52.Фозилов Э. Ҳаёт ҳақиқати ва сўз қудрати // Ўзбек тили ва адабиёти, 1979, 1-сон, 3-11-бетлар; 2-сон, 21-30-бетлар.

        53.Хўжамқулов У. Миртемир ижодида бадиий сўз имкониятларининг баъзи қирралари // Ўзбек тили ва адабиёти, 2002, 4-сон. 43-44-бетлар.

        54.Храпченко М.Б. Язык художественной литературы //  Контекст.1984 (литературно-теоретические исследования), М.: Наука, 1986. – С.3-57.

        55.Чориев Б. Ғафур Ғулом шеърияти тили. – Тошкент: Фан, 1990. -  112 б.

        56.Чориев Т.Р. Садриддин Айний публицистик асарларининг тили ва услуби (лексика ва фразеология), НДА.-Самарқанд, 2001.– 22 б.

        57.Шоабдураҳмонов Ш. «Равшан» достонининг тили ҳақида // Эргаш шоир ва унинг достончиликдаги ўрни (тадқиқотлар, 2-китоб).- Тошкент: Фан, 1971. 143-172-бетлар.

        58.Шукуров Н. Сўз сеҳри, шеър меҳри (адабий-танқидий мақолалар), Самарқанд:Зарафшон, 1992. – 216 б.

        59.Эгамов Х. Шеърий асар тилини ўрганиш.- Тошкент: Ўқитувчи, 1973.

        60.Эсонов Ж. Мактабда бадиий асар тилини ўрганиш.- Тошкент: Ўқитувчи, 1973. – 80 б.

        61.Юлдашев Б. Стилистический анализ узбекской художественной прозы (на материале творчества Саида Ахмада).- Ташкент: Ўқитувчи, 1989. – 136 с.

        62.Юсупов К. Ўзбек адабий тилининг лексик-семантик ва стилистик хусусиятлари.- Тошкент: Фан, 1986. – 124 б.

        63.Яриев Б.Я. Язык поэзии Максуда Шейхзеде, Автореф. дис… канд. филол. наук.- Ташкент, 1979. – 22 с.

        64.Ўринбоев Б., Қўнғуров Р., Лапасов Ж. Бадиий текстнинг лингвистик таҳлили.- Тошкент: Ўқитувчи, 1990. – 221 б.

        65. Қодиров П. Халқ тили ва раелистик проза. – Тошкент: Фан, 1973.- 177 б.

        66.Қўнғуров Р. Ўзбек тилининг тасвирий воситалари.- Тошкент: Фан, 1977. – 152 б.

         67.Қўнғуров Р., Каримов С. Зулфия поэзияси тилининг луғати (конкорданс).- Тошкент: Ўқитувчи, 1981. – 274 б.

        68.Қўнғуров Р., Каримов С. Ўзбек тили стилистикаси ва нутқ маданияти (библиографик кўрсаткич).- Самарқанд: СамДУ нашри, 1984. – 100 б.

        69.Қўнғуров Р., Каримов С., Қурбонов Т. Ўзбек тилининг функционал стиллари.- Самарқанд: СамДУ нашри, 1984. – 86 б.

        70.Қўчқортоев И. Бадиий нутқ стилистикаси.- Тошкент: ТошДУ нашри, 1975. – 96 б.

        71.Қўчқортоев И. Бадиий сўз устаси.- Тошкент: Фан, 1967.–32 б.

        72.Қобулжонова Г.К. Метафоранинг системавий лингвистик талқини, НДА,- Тошкент, 2000. – 23 б.

        73.Қодиров М. Бадиий асар тилини ўрганиш масалалари // Ўзбек тили ва адабиёти, 1987, 3-сон.- 41-44-бетлар.

        74.Ҳакимов М. Ёзувчи ва халқ тили, Тошкент, Фан,1971.– 176 б.

                                       M U N D A R I J A

       

        So’zboshi…………………………………………………  3

        Ixtisoslik fanining mutaxassis tayyorlashdagi o’rni…         5

        Ixtisoslik fanining predmetlararo bog’lanishi va o’qitish  

                    usullari…………………………………………      6

        Fanning mazmuni. ……………………………………      8

        Badiiy asar tilini o’rganish tarixidan…………………       8

        Badiiy asar tilida so’z va obraz………………………….  10

        Badiiy asar tilida personaj nutqi va bayonninng

                     tutgan o’rni………………………………………  10

        Badiiy asar tilida an’ana va novatorlik………………        11

        Tarixiy badiiy asarlar tili va uslubini o’rganish-

                  dagi muammolar……………………………………11

        Fan soatlarining taqsimlanishi. ………………………..     14

        Ma’ruzalar mavzusi va mazmuni………………………    18

        Amaliy mashg’ulotlar mavzusi va mazmuni……………  33

        Seminar mashg’ulotlari mavzusi va mazmuni………….   45

        Laboratoriya mashg’ulotlari mavzusi va mazmuni……    50

        Nazorat o’tkazish uchun test topshiriqlari………………  56

        Umumiy adabiyotlar…………………………………….  83



[1] .Qarahg: Њзбекистон Давлат стандарти. Олий таълим. 5220100 – филология ( ўзбек филологияси) йўналишига оид бакалаврнинг тайёргарлик даражаси ва ўзлаштирадиган билимлари мазмунига зарурий талаблар. Расмий нашр. Тошкент, 2002, 4-5-бетлар.

[2] . Умумий адабиётлар бњлимида келтирилган адабиётлар љайси тил ва ёзувда бњлса, шундай берилди. Услубий љњлланма ичида мавзулар бњйича  барча адабиётларни лотин ёзувида беришни лозим топдик.