KÖK
 Bir kelimenin, anlamlı en küçük yapı birimine kök denir. Kök, kelimenin eksiz, duru biçimidir. kelimenin aldığı ekler, kökün anlamı doğrultusunda yeni kelimeler oluştururlar. Bu değişim esnasında kökün anlamı tamamen değişmez.

Türkçe kelimelerin kökü genellikle tek hecelidir. Kökler yapı ve kullanım özellikleri bakımından iki farklı türde oluşmuştur:

a. Ad Kökleri:
 Tabiatta gördüğümüz, tanıdığımız, varlığından haberdar olduğumuz maddi ve manevi bütün varlıklar birer kelime ile adlandırılmıştır. Bir varlığı belirten tüm kelimelere ad, bu adların köklerine de “ad kökü” demekteyiz. fiil kökü dışındaki tüm kelime kökleri ad kökü olarak kabul edilir.

Ev, kitap, hayal, ağaç, iş, yağmur, ateş, insan, sabır, kalem, duvar, rüya, kötü, eski, sarı, güm, pat…

b. Fiil Kökleri:
İş, oluş, kılış ya da hareket bildiren kelimelerin (fiillerin) ek almamış biçimine fiil kökü denir. fiiller, kök itibariyle hareket belirten sözlerdir. fiil kökleri yazıda gösterilirken kök sonuna “-mek” mastarını temsil eden “ ─” işareti konulur

Bak- (bakmak), sus- (susmak), tat- (tatmak), düş- (düşmek), söyle- (söylemek), gez- (gezmek)…
EK
 kelimenin yapısına sonradan katılan, tek başına anlamı olmayan, kelimeye eklendiğinde ona çeşitli anlamlar ve görevler kazandıran unsurlara “ek” denir. Eklerin başlıca özellikleri ve görevleri şunlardır:

• Kelimenin görevli parçacıklarıdır,
• Tek başına kullanılmaz ve bir anlam taşımazlar.
• Çoğu tek hecelidir (Bazıları iki ek birleşerek oluşmuştur),
• Köke uyan unsurlar olduğundan, kökteki ünlünün düzlük, yuvarlaklık, incelik ve kalınlığına göre farklı biçimlere gi-rerler. “Etli, tatlı, süslü, toplu” örneklerindeki “-li” eki gibi.
• Gördükleri vazife itibariyle yapım ve çekim eki olmak üzere iki gruba ayrılırlar.

YAPIM EKLERİ
Yapım ekleri, kelime kök ve gövdelerine gelerek dilin anlam alanını genişleten, onu zenginleştiren, yeni kelimelerin türetilmesine yarayan eklerdir. Türetme, dilin kanunlarına göre gerçekleştirilir.

Yapım eklerinin türetme dışında kelimeye kattığı bazı anlam incelikleri olduğu için her ek, aynı türden bütün kelimelere getirilemez. Türetme göreviyle kullanılan yapım eklerinin hepsi aynı derecede işlek değildir.

a. Addan ad türeten ekler
b. Addan fiil türeten ekler
c. fiilden ad türeten ekler
d. fiilden fiil türeten ekler

a. Addan Ad Türeten Ekler
 Ad görevinde kullanılan bir kelimeye eklenerek farklı an-lamlar taşıyan yeni adları türetmeye yarayan eklerdir

b. Addan fiil Türeten Ekler
 Ad kök ve gövdelerine eklenerek onlardan iş veya hareket adı yapan eklerdir. Bu eklerin başka fonksiyonları bulun-maz. Hepsinin ortak yanı ad soylu kelimelerden fiil türetmektir. Bu ekleri alan kelimeler çekime hazır fiil haline gelir.

c. fiilden fiil Türeten Ekler
 fiil kök veya gövdelerine eklenerek yeni fiiller türetmeye yarayan eklerdir.

d. fiilden Ad Türeten Ekler
 fiil kök veya gövdelerine eklenerek yeni adlar meydana getiren eklerdir. Türkçedeki birçok ad soylu kelime bu şekilde oluşmuştur.

ÇEKİM EKLERİ
kelimelerin anlamında değişiklik yapmayan, sadece onları kullanılış sahasına çıkaran ve diğer kelimelerle ilişkilerini kuran eklerdir. Çekim ekleri kelimelere işlerlik kazandırır; kelime veya kelime gruplarını birbirine bağlayarak onların cümle haline gelmesinde temel rol oynar.

Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğu için çekim ekleri olmadan cümle kurulamaz. Bu özelliklerinden dolayı çekim eklerine işletme ekleri de denir. Çekim eklerinin kullanılış alanı, yapım eklerine göre daha geniştir. Nitekim aynı çekim eki, kendi kategorisinde sayısız kelimelere getirilebilmektedir. Çekim eklerinin yeri, kelimenin sonudur. Bu demektir ki çekim ekleri, yapım eklerinden sonra kullanılır. Türkçede çekim ekleri ad çekim ekleri ve fiil çekim ekleri olmak üzere iki gruba ayrılır:

1. Ad Çekim Ekleri
 Ad soylu kelimelere eklenerek onlara işleklik kazandıran eklerdir.

a. Çokluk Eki
 Çokluk eki kelimeler arasında bir ilgi kurmaktan çok, adın karşıladığı nesnenin ya da kavramın sayısının birden fazla olduğunu gösterir. Bu ekin kullanım alanlarını aşağıdaki örneklerde görebiliriz.

Çocuklar, sorular, sokaklar, düşünceler (sayısal çokluk)
 Türkler, Ruslar, Konyalılar (mensubiyet)
 Betüller, Yiğitler; annemler, dayımlar (ev, aile)
 Fatihler, Mustafa Kemaller, Mimar Sinanlar (benzerlik)

b. İyelik Ekleri:
 Adın karşıladığı nesnenin bir şahsa veya başka bir nesneye ait olduğunu ifade eden eklerdir. İyelik eklerinin kişilere göre çeşitleri şöyledir:

c. Aitlik Eki
 Ad soylu kelimelere gelerek onlara iyelik, aitlik anlamını kazandırır. Türkçede aitlik eki olarak “-ki” eki kullanılır.

akşamki, bugünkü, deminki, önceki, öteki, şimdiki, yukarıki; benimki, onunki, seninki, şunlarınki; bahçedeki, ondaki

d. Ad Durum Ekleri
 Adların cümle içinde diğer söz veya söz gruplarıyla ilgiler kurması, çeşitli durumları belirtmesi için aldıkları eklerdir. Ad durum eklerini eklendikleri kelimelerin kazandığı ilgilere göre farklı biçimlerde görmek mümkündür.

2. fiil Çekim Ekleri
 fiil çekim ekleri fiilleri belli bir şekle, duruma sokan, hareketin kime ait olduğunu, ne zaman meydana geldiğini ifade eden eklerdir. fiil çekiminde kullanılan ekler kip ve kişi ekleridir. Bir çekimli fiilde yapı unsurlarının diziliş sırası şöyledir.

a. Kişi Ekleri
 fiilin bildirdiği iş ya da hareketin hangi şahıs tarafından yapıldığını gösteren eklerdir. Türkçede kişi ekleri üçü tekil, üçü çoğul olmak üzere altı farklı çekimde görülür. Kişi ekleri fiil çekiminde kip eklerinden sonra gelir ve kendilerinden önce gelen kip eklerinin türüne göre farklılaşabilir. Bu nedenle kişi eklerini de kip ekleriyle birlikte görmemiz daha uygun olacaktır.

b. Kip Ekleri
 Türkçede fiiller kullanılış sahasına çıkmak ve şahıslara bağlanmak için iki kalıba girer. Bunlardan biri bildirme (haber), diğeri tasarlama (dilek) kalıbıdır.

• Haber (Bildirme) Kipleri
 Bu kalıplara dil bilgisinde “kip” adı verilmiştir. Haber kipleri beş farklı zamanı ifade eder.

- Şimdiki Zaman Kipi (-yor, -mekte, -mede)
 geliyorum geliyorsun geliyor
 geliyoruz geliyorsunuz geliyorlar
 gelmekteyim, gelmektesiniz

- Görülen Geçmiş Zaman Kipi (-di)
 geldim, geldin, geldi
 geldik, geldiniz, geldiler

- Öğrenilen geçmiş zaman Kipi (-miş)
gelmişim, gelmişsin, gelmiş
gelmişiz, gelmişsiniz, gelmişler

- Gelecek zaman Kipi (-ecek)
 geleceğim, geleceksin, gelecek
 geleceğiz geleceksiniz, gelecekler

- Geniş Zaman Kipi (-r, -ir, -er)
 Gelirim, Gelirsin, Gelir
 Geliriz, Gelirsiniz, Gelirler

• Tasarlama (Dilek) Kipleri
 Fiil kök veya gövdesine dilek-şart, gereklilik, istek ve emir anlamı katan eklerin getirilmesiyle oluşturulur.

- Dilek-Şart Kipi (-se)
 gelsem. gelsen, gelse
 gelsek, gelseniz, gelseler

- İstek Kipi (-e)
 geleyim, gelesin, gele
 gelelim, gelesiniz, geleler

- Gereklilik Kipi (-meli)
 gelmeliyim, gelmelisin, gelmeli
 gelmeliyiz, gelmelisiniz, gelmeliler

- Emir Kipi
 gel, gelsin
 geliniz, gelsinler

c. Ek Fiilin Çekimi
 Ad soylu kelimelerin sonuna gelerek onların cümlede yüklem olmasını sağlayan, bunun dışında basit zamanlı fiillerin sonuna getirilince birleşik zamanlı çekimler yapan fiildir. Ek fiilin kökü “i(mek)”tir. Ek fiilin dört farklı çekimi vardır.

• Şimdiki (Geniş) Zamanda Çekimi
 öğrenciyim, öğrencisin, öğrenci(dir)
 öğrenciyiz, öğrencisiniz, öğrenci(dir)ler

• Görülen Geçmiş Zamanda Çekimi
 gençtim (genç idim), gençtin (genç idin), gençti (genç idi)
 gençtik (genç idik,) gençtiniz (genç idiniz), gençtiler (genç idiler)

• Öğrenilen Geçmiş Zamanda Çekimi
 çocukmuşum, çocukmuşsun, çocukmuş
çocukmuşuz, çocukmuşsunuz, çocuklarmış

• Şart Kipinde Çekimi
 güzelsem, güzelsen, güzelse
 güzelsek, güzelseniz, güzellerse
 Ek Fiilin fiillerdeki Çekimi:
 Ek fiiller daha önceden bir zaman eki alıp çekimlenmiş fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yaparlar.

KELİMELERDE YAPI
 kelimeler oluşum biçimlerine göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere çeşitli yapı özellikleri taşırlar. Bu özellik tüm kelime türleri için geçerlidir.

1. Basit kelimeler:
 Yapısında herhangi bir yapım eki bulunmayan, türetilmemiş kelimelere basit kelime denir. Basit kelimeler çekim eki alabilir.

2. Türemiş kelimeler
 Yapım eklerinden birini alarak farklı bir kelime türü göre-vinde kullanılabilen ya da aynı türde kalarak farklı bir anlam kazanan kelimelerdir. Bir kelime kökünün yapım eki almış haline gövde denir.

3. Birleşik kelimeler
 Kalıplaşma ya da ses kaynaşmaları yoluyla iki kelimenin birleşmesi sonucunda birleşik kelimeler oluşmuştur. Birle-şik kelimelerin temel ortak özelliği bitişik yazılmaları ve tek kelime olarak kabul edilmeleridir. Ancak birleşik kelimelerin bir bölümü (yardımcı fiille kurulanlar ve anlamca kalıplaşmış söz grupları) ayrı yazılmaktadır.