SUNUŞ

 

     Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu Çalışma Grubunun yaptığı çalışmalarla Yazım Kılavuzu yirmi yedinci baskısına ulaşmış bulunuyor.

     Hemen belirtelim; yazım kurallarını kalıcı hâle getirmek, kökleştirmek, böylece yazımda birliği sağlamak amacıyla bu baskıda da yerleşmiş kurallarla ilgili olarak herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir. Türk Dil Kurumunun 1996 yılında yayımladığı kılavuzda yazımı gelenekleşmiş biçimleri esas alma, yazımdaki tartışmalara son verme amacıyla yazımda orta yolun tutturulması ilkesi bu baskıda da gözetilmiştir. Yazım Kılavuzu’nun bu baskısı Türkçe Sözlük’ün son baskısıyla eş güdüm içerisinde hazırlanmış, dilde yaşanan gelişmeler sonucunda ortaya çıkan yazımla ilgili yeni sorunlar bir kurala bağlanmış, önceki baskılarda değinilemeyen konular yazım kuralı hâline getirilmiştir.

     Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu Çalışma Grubu, her kuralla ilgili yüzlerce örneği gözden geçirirken yazımın bir alışkanlık ve gelenek olduğu ilkesiyle kullanım sıklıklarını göz önünde bulundurmuştur. Seksen yılı aşkın bir süredir kullanmakta olduğumuz Latin kaynaklı Türk yazısıyla kimi sorunlara karşın artık yazımın gelenekleştiğini söyleyebiliriz. Bunda hiç kuşkusuz, Türk Dil Kurumunun seksen yıla ulaşan çalışmaları önemli bir rol oynamaktadır.

     Ülkemizde yazım kılavuzu hazırlamak, yazmak ve yayımlamak görevi, Anayasa’nın 134. maddesine dayalı olarak çıkarılan 664 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 10. maddesinin ç fıkrasıyla Türk Dil Kurumuna verilmiştir. Türk Dil Kurumu, kuruluşundan bu yana yazım kurallarının belirlenmesinde ve yazım kılavuzlarının yayımlanmasında kendisine düşen görevi yerine getirmeye çalışmaktadır.

     Türk Dil Kurumunun kuruluşundan önce Dil Encümeni tarafından hazırlanan İmlâ Lûgati dışında geçen yaklaşık seksen yıllık süre içerisinde İmlâ Kılavuzu, Yeni İmlâ Kılavuzu, Yeni Yazım (İmlâ) Kılavuzu, Yeni Yazım Kılavuzu gibi değişik adlarla üç ayrı dizide kılavuzun yirmi altı kez basımı yapılmıştır.

     Kurum, ilk baskı İmlâ Lûgati’ni de kendi yayını gibi değerlendirmiş, 1941 ve 1948 yıllarında yayımlanan kılavuzların Dil Encümeninin 1928 yılında hazırladığı İmlâ Lûgati’nin ikinci ve üçüncü baskıları olduğunu özellikle belirtmiştir.

      Bu ilk dizide kılavuzun yedi baskısı yapılmıştır. 1965 yılında yayımlanan Yeni İmlâ Kılavuzu’nda baskı sayısı belirtilmemişse de bir yıl sonra yayımlanan kılavuzun ikinci baskı olduğu kaydedilmiştir. En son 1981 yılında 11. baskısı yapılan Yeni Yazım Kılavuzu’ndan sonra Türk Dil Kurumunun Anayasa kurumu hâlini almasıyla birlikte 1985 yılında baskı sayısı belirtilmeden İmlâ Kılavuzu yayımlanmıştır.

     Daha sonraki kılavuzlar da baskı sayısı verilmeden basılmıştır. Türk Dil Kurumunun yazım kılavuzu yayımlama geleneğinin bir bütün hâlinde gözler önüne serilebilmesi amacıyla 2005 yılında yayımladığımız kılavuzun yirmi dördüncü baskı olduğu özellikle belirtilmiştir. Söz konusu kılavuzun tükenmesi üzerine iki kez tıpkıbasım yoluyla baskıları yenilenmiştir.

     Türkçenin Arap kaynaklı alfabe ile yazılışında yaşanan sorunların Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren açıkça dile getirilmeye başlanmasından sonra kılavuz yayımlanması çalışmaları Türkiye Cumhuriyeti’nde 1928 yılında Latin kaynaklı yazının kabulüyle yeni bir görünüm kazanır. Yeni harflerin belirlenmesi çalışmalarını yürüten Alfabe Encümeni, 1928 yılında İbrahim Grantay’ın hazırladığı Alfabe Raporu’nu yayımlar. Yazımda birliği sağlamak amacıyla bu rapora dayalı olarak 1928’de “Dil Encümeni”nce bir İmlâ Lûgati çıkarılır.

     Eserin başında, Türkçe sözlerin yanı sıra yabancı kökenli sözlerin yazılışı, büyük harflerin kullanılışı gibi birtakım yazım kurallarının yer aldığı giriş yazısı bulunmaktadır. Birleşik sözlerin yazılışı ile ilgili bilgiler de içeren giriş bölümünde Latin harflerinin Türkçeye getirdiği yararlardan birinin de birleşik sözlerin yazımında görüldüğü belirtilmektedir. Türkçenin her döneminde kullanıldığına değinilen birleşik sözlerin tek bir gövde hâlinde gösterilmesi için vaktiyle harcanan çabanın başarıya ulaşamadığına dikkat çekilerek yine Dil Encümeni tarafından hazırlanan Muhtasar Türkçe Gramer’e göre bitişik yazılması gereken sözlere örnekler verilmiştir. Örnekler arasında başvekil, demiryolu, önayak, uluorta, yalınkat, yeraltı, yerkatı, yüzükara,yüzüstü bulunmaktadır. Düzeltme işaretinin kullanıldığı yerler ile ilgili bilgiler de içeren giriş bölümünde Arapça kökenli sözlerde görülen kesmeli hecelerin yazımında da kesme işaretinin kullanılacağı yerler anlatılmıştır.

     Altında “Dil Encümeni” üyelerinin adlarının bulunduğu bu giriş yazısından sonra, sözlerin Arap kökenli alfabeye göre yazılmış ve alfabetik olarak sıralanmış biçimlerinin karşısında yeni Türk alfabesine göre yazılış biçimlerini gösteren dizin bölümü bulunmaktadır. Dizin; Kamus-ı Türkî ve Yeni Türkçe Lûgat’te bulunan sözler esas alınarak ancak dönemin yazı dilinde kullanılmayan ve halk tarafından da benimsenmediği gözlenen sözler çıkarılarak oluşturulmuştur. Formalar hâlinde hazırlanan İmlâ Lûgati’nin ilk birkaç formasında, dizinin oluşturuluşunda farklı ilkeler göz önüne alınırken çalışmanın ilerlemesiyle daha sonraki formalarda bu ilkeler değiştirilmiş ve başlangıçta dizine alınması gereksiz görülenler ile unutulan kelimeler eserin sonunda “ilave edilen kelimeler” başlığı altında sıralanmıştır. Son bölümde ise ek alması durumunda bazı sözlerin nasıl yazılması gerektiğini gösteren bir liste ile vilayet ve kaza adlarının yazılış biçimleri yer almıştır.

     Yeni bir alfabeye ve yazı düzenine geçiş süreci içerisinde ve sonrasında yazımla ilgili birtakım sorunların çözümüne yardımcı olan İmlâ Lûgati tam on üç yıl boyunca kullanılmıştır. Ancak yabancı sözlerden bazılarının yazımının gösterilmemesi, yazım kurallarının çok açık bir biçimde verilmemesi kararsızlıklara ve karışıklıklara yol açmıştı. Bu sorunun çözümünün yanı sıra yazı ve konuşma dili arasındaki farklılıkların giderilerek dilde birliği sağlamak, Türkçenin geliştirilmesi, zenginleştirilmesi ve özleştirilmesi çalışmalarını yürütmek ve Türk dili üzerine araştırmalar yapmak üzere bir kurum kurulması gereği ortaya çıkmıştı.  

     Atatürk’ün isteği üzerine 12 Temmuz 1932 günü “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” kurulur, 26 Eylül 1932’de de Birinci Türk Dili Kurultayı toplanır. “Cemiyet”in yapması gereken çalışmaların başında sözlük hazırlamanın yanı sıra yazım kurallarını belirlemek ve kılavuz hazırlamak işi gelmekteydi. Oluşturulan Kültür Kurulu, yazımla ilgili sorunları ve çözümlerini içeren ve raportörlüğünü İbrahim Necmi Dilmen’in yaptığı bir rapor hazırlayarak “Maarif Vekilliği”ne sunmuştur. Kurulda yapılan görüşmeler sonucunda İstanbul ve Ankara Üniversitelerinin ve diğer yükseköğretim okullarının ilgili uzmanlarından raporlar istenmiş; gazete, dergi ve kitaplarda ileri sürülen düşünceler gözden geçirilmiştir. Ortaya çıkan görüşler doğrultusunda İmlâ Kılavuzu Üzerine Bir Öntasar adlı kitapçık basılarak görüşlerini bildirmeleri için ilgili kişilere gönderilmiştir. Gelen görüşler değerlendirilerek Tasar adıyla “Genel Merkez Kurulu”na sunulmuştur. Bu çalışmalar sonucunda “Genel Merkez Kurulu”nda son şekli verilerek İmlâ Lûgati’nin ikinci baskısı sayılan İmlâ Kılavuzu 1941 yılında yayımlanmıştır.

      Kılavuzun nasıl hazırlandığını açıklayan “Önsöz”den sonra “İmlâ Kuralları” adı altında bir bölüm eklenmiştir. Yazım ile ilgili pek çok kuralın sıralandığı bu bölümde noktalama işaretleriyle sözlerin ve eklerin yazımıyla ilgili kurallar, sesler ve ses olayları ile ilgili bilgiler yer almaktadır. “Dizin” bölümüne ise birçok yeni söz ve terim eklenmiş, bazı sözlerin İmlâ Lûgati’ndeki yazılışları düzeltilmiştir. Bir önceki baskıya göre kurallar bölümü daha ayrıntılı bir biçimde yazıldığından bu baskıda kelimelerin Arap alfabesiyle yazılı biçimlerine yer verilmemiştir. Bununla birlikte yazımlarında benzerlik olan sözlerin yanlarına ayraç içinde anlamları verilmiştir. Mevcudunun tükenmesi üzerine 1948 yılında üçüncü, 1956 yılında dördüncü, 1957 yılında beşinci, 1960 yılında altıncı ve 1962 yılında yedinci baskısı yapılan bu kılavuz, yirmi dört yıl boyunca kullanılmıştır. Ancak bu süre içerisinde kılavuzda yazılı olan bazı kuralların kullanışa uygun olmaması (gözüyle söylenişinin göziyle yazımının doğru kabul edilmesi), bazı kuralların sözlerin gövdesini bozması (söyle- gövdesinin söyliyen biçiminde kullanılması), büyük harfin kullanıldığı yerlerdeki çelişkiler (Türkçenin imlâsı derken dil adının büyük, türkçe şarkılar derken de küçük harfle yazılması), bazı alıntı sözlerin ikili yazım biçimlerine yer verilmesi (linyit, prens, tren, triko yazımlarının yanı sıra liğnit, pirens, tiren, tiriko) gibi çeşitli uygulamalar, yazımda yeni sorunlar ortaya çıkarmaya başlamıştı. Bununla birlikte, kılavuzda yazımla ilgili bazı sorunlara hiç değinilmemiş, bunlarla ilgili herhangi bir kural getirilmemişti. Birden fazla addan oluşan kişi adlarının yer adı olarak kullanılması durumunda ve sayı adlarının yazıyla ifade edilmesi sırasında bitişik mi, ayrı mı yazılacaklarının; kişi ve yer adlarıyla tarihlerin nasıl yazılması gerektiğinin belirtilmemesi, kısaltmalar dizininin bulunmaması gibi eksikliklerin de giderilmesi amacıyla yeni bir kılavuz çıkarılması yoluna gidilir.    

     “Gramer” Kolu Başkanı Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu yazım kuralları ve birleşik sözler üzerine bir çalışma yapar. Kurumun ilgili kurullarınca incelenen bu çalışma 1965 yılında Yeni İmlâ Kılavuzu adıyla yayımlanır. Ancak bu kılavuzdaki düzenlemeler, yerleşmiş pek çok kuralın sarsılmasına ve yazımla ilgili yeni tartışmaların başlamasına yol açmıştır. Adına “yeni” sözü eklenen ve 1928’de yayımlanan İmlâ Lûgati ile onu izleyen altı baskıyı bir kenara bırakan 1965 kılavuzu, Türkçenin biçim bilgisi yapısını zorlayan kurallar içeriyordu. Bu kılavuzla birlikte birleşik sözlerin yazımı için getirilen kurallar sonucunda, belirtisiz ad tamlaması yapısındaki neredeyse bütün sözlerin bitişik yazılmasına doğru bir gidiş başladı. İzleyen baskılarda da bu tutumun sürdürülmesi, eklemeli bir dil olan Türkçenin biçim yapısını olumsuz etkiliyordu. Yazımda yeni tartışmalar başlatan Yeni İmlâ Kılavuzu’nun ikinci baskısı 1966’da, üçüncü baskısı 1967’de, dördüncü baskısı 1969’da tıpkıbasım olarak yapılmıştır. 1970 yılında yapılan beşinci baskıda eserin adı Yeni Yazım (İmlâ) Kılavuzu olarak değiştirilmiş, daha sonra bu kılavuzun tıpkıbasımı altıncı baskı olarak yayımlanmıştır. Yedinci baskı ise 1973’te Yeni Yazım Kılavuzu adıyla yayımlanmış, bu baskıda kurallar ve dizin kısmında değişiklik yapılmadan yalnızca dizgi ve düzenleme yanlışlarının düzeltilmesiyle yetinilmiştir. Kılavuzun tıpkıbasım olan sekizinci baskısı 1975 yılında yapılmıştır.

     Prof. Dr. Doğan Aksan’ın yönetiminde hazırlanan dokuzuncu baskı, Yeni Yazım Kılavuzu adıyla 1977 yılında yayımlanmıştır. Kılavuzun kurallar bölümü bir kurul tarafından gözden geçirilmiş, yeni sözlerle kavramlar dizine eklenmiştir. Önceki kılavuzlarda bazı sözlerin ikili kullanımlarına izin veren durumlardan kaçınıldığı belirtilen bu kılavuzda birleşik sözlerin yazımı ile ilgili uygulamalar sürdürülmüştür.  

     1980 yılında yapılan onuncu baskıda yalnızca bir iki kurala örnek ve dipnot eklenmiş, bazı sözlerin çekimini belirlemek ve birkaç zorunlu düzeltme yapmakla yetinilmiştir. Kılavuzun on birinci baskısı ise 1981 yılında yapılmıştır.

     Anayasa’nın 134. maddesine göre çıkarılan 2876 sayılı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Kanunu ile Türk Dil Kurumunda yeni bir yapılanmaya gidilmesinden hemen sonra yeni bir kılavuz hazırlığına girişilir. Prof. Dr. Hasan Eren’in hazırladığı kılavuz, beş kişilik bir komisyon tarafından gözden geçirildikten sonra Türk Dil Kurumu Yürütme Kurulunda yeni katkılarla geliştirilir. Başlangıçta Yazım Kılavuzu olarak belirlenen kılavuzun adı, Türk Dil Kurumu Bilim Kurulunda oy çokluğuyla değiştirilerek İmlâ Kılavuzu’na dönüştürülmüş ve 1985 yılında yayımlanmıştır. Yeni İmlâ Kılavuzu’nun (1965) ve onu izleyen baskıların yazımda yol açtığı olumsuzlukları gidermek üzere yazım sorunlarına çözümler sunma, öneriler getirme amacıyla hazırlanan 1985 baskılı İmlâ Kılavuzu, olumsuzlukları gideremediği gibi yazımda yeni tartışmalara da yol açmıştır.  

     Bu kılavuzla ilgili eleştiri, uyarı ve öneriler göz önüne alınarak 1988 yılında İmlâ Kılavuzu’nun“genişletilmiş yeni baskı”sı yapılmıştır. Tartışmalı yazım kurallarına açıklık getirilirken yeni örnekler eklenmiştir. Buna karşılık yanlış türetilip de yaygınlaşmamış sözler ile sadece ağızlarda kullanılan bazı sözler kılavuzdan çıkarılmıştır. Düzeltme işaretinin kullanılmaması sonucunda ortaya çıkan karışıklıkları gidermek üzere bu işaretin kullanılmasının zorunlu olduğu durumlar kurallar bölümünde ayrıntılı bir biçimde belirtildiği gibi bu sözler dizin bölümünde de düzeltme işaretiyle gösterilmiştir. Yine kurallar bölümünde sözlerin ayrı ve bitişik yazılmasında belirtilen ilkeler dikkate alınarak bu konuda ortaya çıkacak tereddütleri gidermek amacıyla dizinde ayrı yazılması gerekli görülen sözlere de yer verilmiştir.

     İmlâ Kılavuzu’nun gözden geçirilmiş yeni bir baskısı 1993 yılında yapılmıştır. Ancak yazım sorunları üzerine tartışmalar bir türlü kesilmediği gibi büyük bir bölümü ticari kaygılarla Kurum dışında yayımlanan farklı kılavuzlar gerek eğitim ve öğretimde gerek basın, yayın ve iletişim dünyasında yazım karmaşası yaşanmasına yol açmıştı. İşte böyle bir ortamda kılavuzun yeni baskısının hazırlığına girişilir. “İmlâ Komisyonu”nun hazırladığı kılavuza 1995 yılında yeni seçilen asli üyelerden oluşan Bilim Kurulunun dört gün süren oturumlarında tartışılarak son biçimi verilir. Önceki baskılarda yaşanan deneyimlerden yola çıkılarak hazırlanan bu kılavuzda yazımı gelenekleşmiş biçimler esas alınmış ve tartışmalara son verilmesi amacıyla yazımda orta yolun tutturulması hedeflenmişti. “Genişletilmiş ve gözden geçirilmiş yeni baskı” İmlâ Kılavuzu 1996 yılında yayımlanmıştır. Bu baskıda hiçbir konunun açıkta kalmamasına, sorun oluşturan her uygulama ve sözcüğün kılavuzda yer almasına özen gösterilmiştir. Kurallarla ilgili bölümde dikkat çekilmesi gereken noktalar “uyarı” notuyla ve çeşitli örneklerle açıklanmıştır.

     Yeni üyelerin de katılımıyla 1999 yılında oluşturulan “İmlâ Komisyonu”nda kılavuz baştan sona okunarak gözden geçirilmiş, gerekli düzenlemeler ve eklemeler yapılarak “genişletilmiş ve gözden geçirilmiş yeni baskı” İmlâ Kılavuzu 2000 yılında yayımlanmıştır. Kılavuzun bu baskısında dizin bölümü de denetlenerek kurallar bölümüyle dizin arasında tutarlılık sağlanmıştır.

     Bu baskının da mevcudunun tükenip yeni baskısının yapılması gereği ortaya çıktığında, yazım kurallarını gözden geçirmek, dilde yaşanan gelişmelerden hangilerinin kılavuza yansıtılması gerektiği konusunu ele almak ve yazımla ilgili diğer sorunları görüşmek üzere 13-14 Mart 2003 günlerinde Türk Dil Kurumunda “İmlâ Sorunları” toplantısı düzenlenmiştir. Konuyla ilgili pek çok kişi ve kurumun görüşlerini almak üzere olabildiğince geniş katılım sağlanmasının amaçlandığı bu toplantıya Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulundan üyeler ve temsilciler, üniversitelerin ilgili bölümlerinden öğretim üyelerinin yanı sıra basın kuruluşlarından, TRT’den, Anadolu Ajansından, Türkçe ile ilgilenen sivil toplum kuruluşlarından temsilciler ve bilgisayarlardaki yazım denetimi yazılımının hazırlayıcıları da çağrılmıştır.

      Toplantıda yazımla ilgili genel konular tartışıldığı gibi nispet i (î)’si için kullanılan düzeltme işareti, yabancı sözlerin yazılışı gibi özel yazım sorunları da ele alındı. Öncelikle ilköğretim düzeyindeki öğrenciler için daha basit anlatımlı bir kılavuz hazırlanması gereği ortaya çıkınca “İmlâ Kılavuzu Çalışma Grubu” Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yönetim Kurulunun 25 Temmuz 2003 tarih ve 460/4 sayılı kararı ile üniversitelerimizin ilgili bölümlerinden bilim adamlarının yanı sıra MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının temsilcilerinden oluşan yeni üyelerinin katılımıyla çalışmalarını sürdürdü. Kılavuzun ilköğretim öğrencilerinin düzeyinde hazırlanması ve dizin kısmının ilköğretim müfredatına göre gözden geçirilmesi sırasında yazımla ilgili çeşitli sorunlar da gündeme getirilmişti. Satışta bulunan 2000 baskısı İmlâ Kılavuzu’na aykırı olmayan düzenlemeler yapılmasına, diğer yazım sorunlarının çözümünün ise kılavuzun yeni baskısına bırakılmasına karar verilerek kılavuzun yeni baskısını hazırlamak üzere Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yönetim Kurulunun 4 Kasım 2003 tarih ve 465/4 sayılı kararı ile bilim adamlarından, MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığından, Anadolu Ajansından temsilcilerin katılımıyla “İmlâ Kılavuzu Çalışma Grubu” oluşturulmuştur.

     Çalışma Grubu, yazımla ilgili kuralları belirlerken yazımı tartışmalı ve çok şekilli olan sözlerden hangisinin esas alınması gerektiğini edebî eserleri, gazeteleri, dergileri tarayarak; ağ ortamındaki arama motorlarından da yararlanarak belirlemiştir. Önceki kılavuzlarda tartışma konusu olan yazım kuralları yeniden gözden geçirilip yaygınlık kazanarak gelenekleşmiş biçimlerin esas alınması kararlaştırılmıştır. Önceki kılavuzda olduğu gibi 2005 baskısında da sorunlu her noktanın ve sözün kurallar ve dizin bölümlerinde yer almasına dikkat edilmiş, örnekler çoğaltılarak kurallar açık ve anlaşılır bir anlatımla yazılmış, böylece yazımla ilgili hiçbir konuyu açıkta bırakmayan ayrıntılı bir kılavuz ortaya konulmaya çalışılmıştır.

     Bilgisayar yazılımlarının da yardımıyla kılavuz ve sözlük çalışmaları eş güdüm içerisinde yürütülürken kılavuzda belirlenen kurallar ve sözlerin yazılış biçimleri Türkçe Sözlük’te de esas alınmıştır.

     Kılavuzun kurallar bölümünün ve dizininin gözden geçirilmesi ve ağ ortamındaki kullanıcıların görüş, öneri ve eleştirilerinin değerlendirilmesinden sonra özel adların kullanımıyla ilgili kuralların anlaşılır bir duruma getirilmesi, ayrı veya bitişik olarak yazılan birleşik sözlerin yaygın kullanımlarının kabul edilmesi; sayıların, noktalama işaretlerinin ve kısaltmaların kullanımı ile ilgili ayrıntılı kuralların belirlenmesi ve örneklerle desteklenmesi, düzeltme işaretinin kullanıldığı yerlerin yeniden gözden geçirilmesi; yazımı yaygınlaşmış bazı sözlerin bu biçimleriyle dizine alınarak kurallar bölümüyle dizin arasında ve kurallar içerisinde uyumun sağlanması için kılavuz baştan sona denetlenmiştir.

     Çalışma Grubunda gündeme gelen kılavuzun adı konusunda üyelerin çoğunluğu Yazım Kılavuzu adından yana görüş bildirmişti. O dönem Kurum yasasındaki eksik maddeler yüzünden yeni dönem üyelerinin seçilememiş olması dolayısıyla son dönem bilim kurulu üyelerinin ve hâlen görev yapmakta olan diğer çalışma grubu üyelerinin yazılı görüşlerine başvurulmuş, bu görüşler doğrultusunda büyük bir çoğunluğun Yazım Kılavuzu adını benimsediği görülmüştür. Konu, en yetkili kurul olan AKDTYK Yönetim Kuruluna sunulmuş, 10 Ağustos 2005 tarihli ve 502/32 sayılı karar ile kılavuzun adı Yazım Kılavuzu olarak değiştirilmiştir.

     Kısa süre içerisinde tükenmesi üzerine yirmi dördüncü baskının 2008 ve 2009 yıllarında tıpkıbasımları yapılmış, kurallarda hiçbir değişiklik ve ekleme olmamasına karşın bunlara da yirmi beş ve yirmi altı biçiminde baskı sayısı verilmiştir. Tıpkıbasımların da mevcudu tükenince, Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu Çalışma Grubunun çalışmalarını tamamlamasının ve Türkçe Sözlük’ün on birinci baskısının hazırlanmasının ardından Yazım Kılavuzu’nun yeni baskısı gündeme gelmiştir. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yönetim Kurulunun 26 Ocak 2012 tarihli ve 652/14 sayılı kararı ile Yazım Kılavuzu’nun yirmi yedinci baskısı için işlem başlatılmıştır.

     Yazım Kılavuzu’nun bu baskısı da Türkçe Sözlük ile eş güdüm içerisinde hazırlanmıştır. Önceki baskılara göre yazım kuralları ile ilgili bölümde ünlü düşmesi, sayıların ve simgelerin yazılışı; virgül, noktalı virgül, ünlem ve kesme işaretinin kullanıldığı yerler gibi bazı konulara açıklık getirilmiş, yeni örneklerden yola çıkılarak bu kurallarla ilgili maddelere eklemeler yapılmıştır. Kısaltmalar Dizini geliştirilmiş ve genişletilmiştir. Dizin bölümü de Türkçe Sözlük’teki madde başı söz varlığı göz önünde bulundurularak yeniden değerlendirilmiş ve eklemelerle zenginleştirilmiştir. Kısacası, dilde yaşanan gelişmelerle birlikte ortaya çıkan yeni kullanım biçimleri göz önüne alınarak Yazım Kılavuzu geliştirilmiş ve genişletilmiştir.

     Yazımda sağlanacak birliğin, dil birliğinin korunması açısından ne denli önemli olduğunun bilinciyle hareket eden Türk Dil Kurumu, bu kılavuzda da birleştiriciliği göz önünde bulundurmuştur. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu Çalışma Grubu, yazımda yaşanan tartışmaları sona erdirmek ve herkesin benimseyeceği, kullanacağı yazım kurallarını ve yazım biçimlerini yaygınlaştırmak ilkesiyle her kuralın, her yazılışın üzerinde titizlikle durmuştur.

     Bu tutuma ve titizliğe karşın Yazım Kılavuzu’nun bu baskısında da eleştirilecek noktalar bulunabilir. Türk Dil Kurumu, geçmişte olduğu gibi bugün de yapıcı her türlü eleştiriye açıktır. Eleştiriler, yürütülen çalışmalara yön verecek, farklı bakış açıları kazandıracaktır.

     Yazım Kılavuzu’nun bu baskısıyla yazımda birliğin sağlanması yolunda önemli bir mesafenin daha alındığı düşüncesindeyiz. Her baskısında daha da geliştirilen, genişletilen, kuralları açık ve anlaşılır hâle getirilip örneklerle pekiştirilen Yazım Kılavuzu’nun “her baskısında değişiklik yapılıyor” gibi genellemelerle gölgelenmemesi gerekir. Yazımda tartışmaların sona ermesi, Türkçenin kısır tartışmalarla yıpratılmaması; geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve zenginleştirilmesi için uzun soluklu ve titiz bir çalışma sonucunda hazırlanan Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu’nun birleştirici ve bütünleştirici bir kaynak olacağına inanıyoruz.

                                                                    Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN

                                            Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu

                                                                          Çalışma Grubu Başkanı

Simgeler

 

1. Elementlerin simgeleri, uluslararası biçimleriyle kullanılır: C (karbon), Ca (kalsiyum), Fe (demir) vb.

2. Ekler elementlerin simgelerine değil adlarına getirilir: Au’ya değil altına, Fe’ye değil demire vb.

Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

 

1. Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yar­dımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır: alt etmek, arz etmek, azat etmek, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan etmek, kabul etmek, kul etmek, kul olmak, not etmek, oyun etmek, söz etmek, terk etmek, var ol­mak, yok etmek, yok olmak vb.

2. Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğ­ramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.

a. Hayvan türlerinden birinin adıyla kurulanlar:

ada balığı, ateş balığı, dil balığı, fulya balığı, kedi balığı, kılıç balığı, köpek balığı, ton balığı, yılan balığı; acı balık, bıyıklı balık, dikenli balık vb.

ardıç kuşu, arı kuşu, çalı kuşu, deve kuşu, muhabbet kuşu, saka kuşu, tarla kuşu, yağmur kuşu; alıcı kuş, boğmaklı kuş, makaralı kuş vb.

ağustos böceği, ateş böceği, cırcır böceği, hamam böceği, ipek böceği, uçuç böceği, uğur böceği; ağılı bö­cek, çalgıcı böcek, sümüklü böcek vb.

at sineği, et sineği, meyve sineği, sığır sineği, su sineği, uyuz sineği vb.

deniz yılanı, ok yılanı, su yılanı; Ankara keçisi, dağ keçisi, yaban keçisi; fındık faresi, tarla faresi; dağ sıçanı, tarla sıçanı; Beç tavuğu, dağ tavuğu; ada tavşanı, yaban tav­şanı; kaya örümceği, şeytan örümceği; bal arısı, yaprak arısı; Pekin ördeği, deniz ördeği; Ankara kedisi, bozkır kedisi; Afrika domuzu, yer domuzu vb.

b. Bitki türlerinden birinin adıyla kurulanlar:

ayrık otu, beşparmak otu, çörek otu, eğrelti otu, güzelavrat otu, kelebek otu, ökse otu, pisipisi otu, taşkıran otu, yüksük otu; acı ot, sütlü ot vb.

ateş çiçeği, çuha çiçeği, güzelhatun çiçeği, ipek çiçeği, küpe çiçeği, lavanta çiçeği, mum çiçeği, yayla çiçeği, yıldız çiçeği; ölmez çiçek vb.

avize ağacı, ban ağacı, dantel ağacı, kâğıt ağacı, mantar ağacı, öd ağacı, pelesenk ağacı, tespih ağacı vb.

altın kökü, eğir kökü, helvacı kökü, meyan kökü; ek kök, saçak kök, yumru kök vb.

dağ elması, yer elması; çalı dikeni, deve dikeni; köpek üzümü, kuş üzümü; çakal armudu, dağ armudu; at kestanesi, kuzu kestanesi; can eriği, gövem eriği; kuzu mantarı, yer mantarı; su ka­mışı, şeker kamışı; dağ nanesi, taş nanesi; ayı gülü, Japon gülü; Antep fıstığı, çam fıstığı; sırık fasulyesi, soya fasulyesi; Amerikan bademi, taş bademi; Afrika menek­şesi, deniz menekşesi; Japon sarma­şığı, kuzu sarmaşığı; Hint inciri, kavak inciri; armut kurusu, kayısı ku­rusu; kaya sarımsağı, köpek sarımsağı; şeker pancarı, yaban pancarı vb.

kuru fasulye, kuru incir, kuru soğan, kuru üzüm vb.

UYARI: Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği (renk), narçi­çeği (renk), suçiçeği (hastalık); ot dışında anlamlar taşıyan ağızotu (barut), sıçanotu (arsenik); ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve yazımı gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik yazılır.

c. Nesne, eşya ve alet adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler:

alçı taşı, bileği taşı, çakmak taşı, Hacıbektaş taşı, ki­reç taşı, lüle taşı, Oltu taşı, sünger taşı, yılan taşı; buzul taş, damla taş, dikili taş, kayağan taş, yaprak taş vb.

arap sabunu, el sabunu; kahve değirmeni, yel değirmeni; kahve dolabı, su dolabı; müzik odası, oturma odası; duvar saati, kol saati; duvar takvimi, masa takvimi; kriz masası, yemek masası; itfaiye aracı, kurtarma aracı; masa ör­tüsü, yatak örtüsü; el kitabı, okuma kitabı; Frenk gömleği, İngiliz anahtarı, İngiliz si­cimi; alt geçit, tüp geçit, üst geçit; çekme demir, çekme kat, dolma kalem, dönme dolap, kesme kaya, toplu iğne, vurmalı çalgılar, vurmalı sazlar, yapma çiçek vb.

afyon ruhu, katran ruhu, lokman ruhu, nane ruhu, tuz ruhu vb.

ç. Yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler: Arnavut kaldırımı; çevre yolu, deniz yolu, hava yolu, kara yolu, keçi yolu; köprü yol vb.

d. Durum, olgu ve olay bildiren sözlerden biriyle kurulan birleşik ke­limeler: açık oturum, açık öğretim, ana dili, Ay tutulması, baş ağrısı (hastalık), baş belası, baş dönmesi, çıkış yolu, çözüm yolu, dil birliği, din birliği, güç birliği, iş birliği, iş bölümü, madde başı, ses uyumu, yer çekimi vb.

e. Bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik kelimeler: anlam bilimi, dil bilimi, edebiyat bilimi, gök bilimi, halk bilimi, ruh bilimi, toplum bilimi, toprak bilimi, yer bilimi; dil bilgisi, halk bilgisi, ses bil­gisi, şekil bilgisi vb.

f. Yuvar ve küre sözleriyle kurulan birleşik kelimeler: göz yuvarı, hava yuvarı, ısı yuvarı, ışık yuvarı, renk yuvarı, yer yuvarı; hava küre, ışık küre, su küre, taş küre, yarı küre, yarım küre vb.

g. Yiyecek, içecek adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler: bohça böreği, talaş böreği; ba­dem yağı, kuyruk yağı; arpa suyu, maden suyu; tulum peyniri, beyaz peynir; Adana kebabı, tas kebabı; İnegöl köftesi, İzmir köftesi; ezogelin çorbası, yoğurt çorbası; irmik helvası, koz helva; acı badem kurabiyesi; Kemalpaşa tatlısı, yoğurt tatlısı; ba­dem şekeri, kestane şekeri; balık yumurtası, lop yumurta vb.

burgu makarna, yüksük makarna; kakaolu kek, üzümlü kek; çiğ köfte, içli köfte; dolma biber, sivri biber; esmer şeker, kesme şeker; süzme yoğurt; yarma şeftali; kuru yemiş vb.

ğ. Gök cisimleri: Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup Yıldızı, kuy­ruklu yıldız; gök taşı, hava taşı, meteor taşı vb.

h. Organ veya organ yerine geçen sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler: patlak göz, süzgün göz; aşık kemiği, elmacık kemiği; serçe parmak, şehadet par­mağı, yüzük parmağı; azı dişi, köpek dişi, süt dişi; kuyruk sokumu, safra kesesi; çatma kaş, takma diş, takma kirpik, takma kol; ekşi surat, kepçe surat; gaga burun (kimse), karga burun, kepçe kulak vb.

ı. Benzetme yoluyla insanın bir niteliğini anlatmak üzere bitki, hay­van ve nesne adlarıyla kurulan birleşik kelimeler: çetin ceviz, çöpsüz üzüm; eski kurt, sarı çıyan, sağmal inek; eski toprak, eski tüfek, kara maşa, sapsız balta, ça­kır pençe, demir yumruk, kuru kemik vb.

i. Zamanla ilgili birleşik kelimeler: bağ bozumu, gece yarısı, gün or­tası, hafta başı, hafta sonu vb.

3.-r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tam­laması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır: bakar kör, çalar saat, çıkar yol, döner sermaye, güler yüz, koşar adım, yazar kasa, yeter sayı; çıkmaz sokak, geçmez akçe, görünmez kaza, ölmez çiçek, tükenmez kalem; akan yıldız, doyuran buhar, uçan daire vb.

4. Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamla­ması yapısındaki renk adları ayrı yazılır: bal rengi, duman rengi, gümüş rengi, portakal rengi, saman rengi; ateş kırmızısı, boncuk mavisi, çivit mavisi, gece mavisi, limon sa­rısı, safra yeşili, süt kırı vb.

5. Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır: açık mavi, açık yeşil, kara sarı, kirli sarı, koyu mavi, koyu yeşil vb.

6. Yer adlarında kullanılan batı, doğu, güney, kuzey, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu, aşağı, yukarı, orta, iç, yakın, uzak kelimeleri ayrı yazılır: Batı Trakya, Doğu Anadolu, Güney Kutbu, Kuzey Amerika, Güneydoğu Anadolu, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı, Orta Anadolu, Orta Asya, Orta Doğu, İç Asya, İç Anadolu, Yakın Doğu, Uzak Doğu vb.

7. Kişi adlarından oluşmuş mahalle, bulvar, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında, sondaki unvanlar hariç şahıs adları ayrı yazılır: Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı; Nene Hatun Caddesi; Fevzi Çakmak Sokağı, Cemal Nadir Sokağı; Koca Mustafapaşa; Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Sütçü İmam Üniversitesi vb.

8. Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan bir­leşik kelime ve terimler ayrı yazılır: ahlak dışı, çağ dışı, din dışı, kanun dışı, olağan dışı, yasa dışı; ceviz içi, hafta içi, yurt içi; aklı sıra, ardı sıra, peşi sıra, yanı sıra vb.

9. Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: deri altı, su altı, toprak altı, yer altı (yüzey); böbrek üstü bezi, tepe üstü (en yüksek nokta) vb.

10. Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluştu­rulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: alt kurul, alt yazı; üst kat, üst küme; ana bilim dalı, ana dili; ön söz, ön yargı; art damak, art niyet; arka plan, arka teker; yan cümle, yan etki; karşı görüş, karşı oy; iç sa­vaş, iç tüzük; dış borç, dış hat; orta kulak, orta oyunu; büyük dalga, büyük defter; küçük harf, küçük parmak; sağ açık, sağ bek; sol açık, sol bek; peşin fikir, peşin hüküm; bir gözeli, bir hücreli; iki anlamlı, iki eşeyli; tek eşli, tek hücreli; çok düzlemli, çok hücreli; çift ayaklılar, çift kanatlılar vb.

Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı

 

       Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı

Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır: apaçık, apak, büsbütün, çepeçevre, çırılçıplak, dümdüz, düpedüz, gömgök, güpegündüz, kapkara, kupkuru, masmavi, mosmor, paramparça, sapasağlam, sapsarı, sırıl­sıklam, sırsıklam, sipsivri, yemyeşil vb.

Ek Fiilinin Yazılışı

 

       Ek Fiilin Yazılışı

Ek fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabildiği gibi bitişik olarak da yazılabilir.

Ünsüzle biten kelimelere bitişik olarak yazıldığında i ünlüsü düşer, ayrıca büyük ünlü uyumuna uyar: yorgun-du (yorgun idi), güzel-miş (güzel imiş), gelir-se (gelir ise) vb.

Ünlüyle biten kelimelere bitişik olarak yazıldığında araya y ünsüzü girer ve başındaki i ünlüsü düşer, ayrıca büyük ünlü uyumuna uyar: sonuncu-y-du (sonuncu idi), yabancı-y-mış (yabancı imiş), ne-y-se (ne ise) vb.

Ek-fiilin zarf-fiil eki almış biçimi olan iken ayrı yazılabildiği gibi kelimelere eklenerek de yazılabilir.

Eklenerek yazıldığında baştaki i düşer. Eklendiği kelimenin ünlüleri kalın olsa da -ken zarf-fiil ekinin ünlüsü ince kalır: başlayacak-ken (başlayacak iken), çalışıyor-ken (çalışıyor iken), durgun-ken (durgun iken), okur-ken (okur iken), olgun-ken (olgun iken), uyur-ken (uyur iken), yazar-ken (yazar iken); geliyor-ken (geliyor iken), gülmüş-ken (gülmüş iken), öğretmen-ken (öğretmen iken) vb.

iken, ünlüyle biten kelimelere bitişik olarak yazıldığında araya y ünsüzü girer ve başındaki i ünlüsü düşer: evde-y-ken (evde iken), okulda-y-ken (okulda iken), okumakta-y-ken (okumakta iken), yolda-y-ken (yolda iken) vb.

Mastarlara Gelen Eklerin Yazılışı

 

       Mastarlara Gelen Eklerin Yazılışı

-ma / -me ile biten mastarlardan sonra -a / -e, -ı / -i eklerinden biri geldiğinde araya y koruyucu ünsüzü girer: çalışma-y-a, darılma-y-ı, kalaylama-y-a, okuma-y-a; görme-y-i, gülme-y-i, sevme-y-e, silme-y-i vb.

Fiil Çekimi ile İlgili Yazılışlar

 

      Fiil Çekimi ile İlgili Yazılışlar

-a / -e, -acak / -ecek, -ayım / -eyim, -alım / -elim, -an / -en vb. eklerden önce gelen ünlü veya ekin geniş ünlüsü söyleyişe bakılmaksızın a / e ile yazılır: başlaya, gelmeye; başlayacağım, gelmeyeceksin; başlayayım, geleyim; başlayalım, gelmeyelim; başlayan, gelmeyen vb.

Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te'nin Yazılışı

 

      Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı

Bulunma durumu eki getirildiği kelimeye bitişik yazılır: devede (deve-de) kulak, yolda (yol-da) kalmak, ayakta (ayak-ta) durmak, işte (iş-te) çalışmak vb.

Yurtta sulh, cihanda sulh. (Atatürk)

İle'nin Yazılışı

 

ile’nin Yazılışı

ile, ayrı olarak yazılabildiği gibi kelimelere eklenerek de yazılabilir.

ile, ünsüzle biten kelimelere bitişik olarak yazıldığında i ünlüsü düşer ve büyük ünlü uyumuna uyar: bulut-la (bulut ile), çiçek-le (çiçek ile), kuş-la (kuş ile) vb.

ile, ünlüyle biten kelimelere bitişik olarak yazıldığında araya y ünsüzü girer ve başındaki i ünlüsü düşer: arkadaşı-y-la (arkadaşı ile), çevre-y-le (çevre ile), sürü-y-le (sürü ile), yapı-y-la (yapı ile) vb

Bağlaç Olan ki'nin Yazılışı

 

Bağlaç Olan ki’nin Yazılışı

Bağlaç olan ki ayrı yazılır: bilmem ki, demek ki, kaldı ki vb.

Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil, şuurla işlen­sin. (Atatürk)

Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer.

Birkaç örnekte ki bağlacı kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Bu örnekler­den çünkü sözünde ek aynı zamanda küçük ünlü uyumuna uymuştur.

Şüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan ki sözü de ayrı yazılır: Ders bitti, zil çaldı mı ki? Seni öyle göreceğim geldi ki.

Bağlaç Olan da, de'nin Yazılışı

 

Bağlaç Olan da / de’ninYazılışı

Bağlaç olan da / de ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar: Kızı da geldi gelini de. Durumu oğluna da bildirdi. Sen de mi kardeşim? Güç de olsa. Konuşur da konuşur.

UYARI: Ayrı yazılan da / de hiçbir zaman ta / te biçiminde yazılmaz: Gidip de gelmemek var, gelip de görmemek var (Gidip te gelmemek var, gelip te görmemek var değil)

UYARI: Ya sözüyle birlikte kullanılan da ayrı yazılır: ya da

UYARI: Da / de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır: Ayşe de geldi (Ayşe’de geldi değil). Kitabın kapağına da dikkat et (Kitabın kapağına’da dikkat et değil).

Soru Eki mı, mi, mu, mü'nün Yazılışı

 

Soru Eki mı / mi / mu / mü’nünYazılışı

Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumla­rına uyar: Kaldı mı? Sen de mi geldin? Olur mu? İnsanlık öldü mü?

Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır: Verecek misin? Okuyor muyuz? Çocuk muyum? Gelecek miydi? Güler misin, ağlar mısın?

Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır: Güzel mi güzel! Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız.

UYARI: Birleşik fiillerde mi soru eki iki kelimenin arasına da gelebilir: Vaz mı geçtin?

Hece Yapısı ve Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi

 

Türkçede kelime içinde iki ünlü arasındaki ünsüz, kendinden sonraki ünlüyle hece kurar: a-ra-ba, bi-çi-mi-ne, in-sa-nın, ka-ra-ca vb.

Kelime içinde yan yana gelen iki ünsüzden ilki kendinden önceki ünlüyle, ikincisi kendinden sonraki ünlüyle hece kurar: al-dı, bir-lik, sev-mek vb.

Kelime içinde yan yana gelen üç ünsüz harften ilk ikisi kendinden önceki ünlüyle, üçüncüsü kendinden sonraki ünlüyle hece kurar: alt-lık, Türk-çe, kork-mak vb.

Batı kökenli kelimeler, Türkçenin hece yapısına göre hecelere ayrılır: band-rol, kont-rol, port-re, prog-ram, sant-ral, sürp-riz, tund-ra, volf-ram vb.

Türkçede satır sonunda kelimeler bölünebilir fakat heceler bölüne­mez. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna kısa çizgi (-) konur.

Burasını ilk defa görüyormuş gibi duvarlara, perdelere, möblelere, eş-

yalara bakıyor, hayret ediyordu. Bütün bu muhitte Türk hayatına, Türk ruhu-

na ait bir gölge, bir çizgi bile yoktu. Birden Bursa’daki çocukluğunun geçti-

ği babaevini hatırladı; sofada rahat ve beyaz örtülü divanlar vardı. (Ömer Seyfettin)

İlk heceden sonraki heceler ünsüzle başlar. Bitişik yazılan kelimelerde de bu kurala uyulur: ba-şöğ-ret-men, il-ko-kul, Ka-ra-os-ma-noğ-lu vb.

Ayırmada satır sonunda ve satır başında tek harf bırakılmaz:

........................................................................................................... u-

çurtma değil,

......................................................................................................uçurt-

ma;

.................................................................................................. müdafa-

a değil,

..................................................................................................... müda-

faa;

Kesme işareti satır sonuna geldiğinde yalnız kesme işareti kul­lanılır; ayrıca çizgi kullanılmaz.

................................................................................................... Edirne’

nin...

.................................................................................................. Ankara’

dan...

..................................................................................................... 1996’

da...

İkilemelerin Yazılışı

 

İkilemeler ayrı yazılır: adım adım, ağır ağır, akın akın, allak bullak, aval aval (bakmak), çeşit çeşit, derin derin, gide gide, güzel güzel, karış karış, kös kös (dinlemek), kucak kucak, şıpır şıpır, tak tak (vurmak), takım takım, tı­kır tıkır, yavaş yavaş, kırk elli (yıl), üç beş (kişi), yüz yüz elli (yıllık) vb.

      bata çıka, çoluk çocuk, düşe kalka, eciş bücüş, eğri büğrü, enine bo­yuna, eski püskü, ev bark, konu komşu, pılı pırtı, salkım saçak, sere serpe, soy sop, süklüm püklüm, yana yakıla, yarım yamalak vb.

m ile yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır: at mat, çocuk mocuk, dolap molap, kapı mapı, kitap mitap vb.

İsim durum ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır: baş başa, diz dize, el ele, göz göze, iç içe, omuz omuza, yan yana; baştan başa, daldan dala, elden ele, günden güne, içten içe, yıldan yıla; başa baş, bire bir(ölçü), dişe diş, göze göz, teke tek; ardı ardına, boşu boşuna, günü gününe, peşi peşine, ucu ucuna vb.

Noktalama ve Diğer İşaretler

 

.

Nokta

,

Virgül

;

Noktalı virgül

...

Üç nokta

?

Soru

!

Ünlem

Uzun çizgi

ˮ

Tırnak

‛ ’

Tek tırnak

"

Denden

( )

Ayraç

[ ]

Köşeli ayraç

{ }

Kaşlı ayraç

'

Kesme

^

Düzeltme (şapka) işareti

+

Toplama işareti, artı

-

Çıkarma işareti, eksi, kısa çizgi

x ve .

Çarpma işareti, çarpı

÷ ve :

Bölme işareti, bölü

/

Bölme işareti, bölü, eğik çizgi

\

Ters eğik çizgi

:

Bölme, bölü, iki nokta

Karekök

=

Eşitlik, eşit

Eşitsizlik, eşit değil

̴̳

Yaklaşık olarak eşit

±

Eksiği veya fazlası

%

Yüzde

Binde

Üs, dakika

§ ve ∫

Paragraf

./.

Yazının arkası var, çeviriniz

./ ve ·

Son sayfa, bitti

*

Kelimeden sonra dipnot; kelimeden önce varsayım

o

Derece

=>

Devam

Œ

Devam; gönderme

~

Benzerlik, yaklaşıklık, denklik

Büyüktür; dil bilgisinde çıkma

Küçüktür; dil bilgisinde gelişme

***

Bölüm sonu işareti

tl2

Türk lirası

$

Dolar

Avro

@

Kuyruklu a

Ó

Telif hakkına sahip (copyright)

®

Telif hakkı alınmış (registered)

Kısaltmalar Dizini

 

A

Alay

AA

Anadolu Ajansı

AADFI

bk. AKBB

AAET

Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu

AAFSE

bk. GAMHK(Allied Air Forces Southern Europe)

AB

1. Adalet Bakanlığı 2. Amerikan Borsası3. Avrupa Birliği

ABB

Avrupa Birliği Bankası

ABD

Ana bilim dalı

ABGS

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği

ABKF

Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu

ABÖ

Afrika Birliği Örgütü

ABS

Motorlu taşıtlarda fren sistemi (Antilock Braking System)

ACU

bk. ATB (Asian Clearing Union)

ACÜ

Acıbadem Üniversitesi

AÇSAP

Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü

ADB

bk. AKB (African Development Bank)

ADFD

bk. ADKF (Abu Dhabi Fund For Development)

ADKF

Abu Dabi Kalkınma Fonu

ADSL

Asimetrik sayısal abone hattı (Asymmetric Digital Subscriber Line)

ADÜ

Adnan Menderes Üniversitesi

ADYÜ

Adıyaman Üniversitesi

AEGM

Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü

AEİBÖ

Avrupa Ekonomik İş Birliği Örgütü

AEK

bk. BMAEK

AET

Avrupa Ekonomik Topluluğu

AEÜ

Ahi Evran Üniversitesi

AFAD

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı

AFFB

Avrupa Futbol Federasyonları Birliği

AFİF

Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu

AFP

bk. FBA (Agence France Press)

age.

Adı geçen eser

AGİK

Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı

AGİT

Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı

AGM

Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü

agm.

Adı geçen makale

agy.

Adı geçen yayın

AI

bk. UAT (Amnesty International)

AİBÖ

Avrupa İş Birliği Örgütü

AİBÜ

Abant İzzet Baysal Üniversitesi

AİÇÜ

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi

AID

bk. UKA (Agency for International Development)

AIDS

Edinilmiş bağışıklık yetersizliği belirtisi (Acquired immune deficiency syndrome)

AİHAD

Avrupa İnsan Hakları Adalet Divanı

AİHM

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHS

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

AİK

Afrika İktisat Komisyonu

AİKB

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası

AİPB

Avrupa İktisadi ve Parasal Birliği

AK

Avrupa Konseyi

AKB

Afrika Kalkınma Bankası

AKBB

Afrika Kalkınma Bankaları Birliği

AKBİL

Akıllı bilet

AKÇT

Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu

AKD

Akdeniz Üniversitesi

AKDTYK

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu

AKM

Atatürk Kültür Merkezi

AKPM

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi

AKUT

Arama Kurtarma Teşkilatı

AKÜ

Afyon Kocatepe Üniversitesi

ALADI

bk. LABB

Alb.

Albay

ALES

Akademik Personel ve Lisanüstü Eğitimi Giriş Sınavı

Alm.

Almanca

AMB

1. Amerika Merkez Bankası 2. Avrupa Merkez Bankası

AMEX

bk. AB (American Stock Exchange)

AMF

bk. APF (Arab Monetary Fund)

AMK

Amerikan Merkez Komutanlığı

ANAM

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi

anat.

Anatomi

ANAÜ

Anadolu Üniversitesi

ANT

Akaryakıt İkmal ve Nato Pol Tesisleri İşletme Başkanlığı

ant.

Antropoloji

AO

Anonim ortaklık

AOÇ

Atatürk Orman Çiftliği

AÖB

Avrupa Ödemeler Birliği

AÖF

Açıköğretim Fakültesi

AP

ABD Haber Ajansı (Associated Press)

APA

Avrupa Para Anlaşması

APB

Avrupa Para Birliği

APE

Avrupa Para Enstitüsü

APEC

bk. APİİB (Asia Pacific Economic Cooperation)

APF

Arap Para Fonu

APİİB

Asya Pasifik İktisadi İş Birliği

APÖ

Avrupa Parlamenterler Örgütü

APS

Acele Posta Servisi

Apt.

Apartman, apartmanı

Ar.

Arapça

AREL

İstanbul Arel Üniversitesi

AR-GE

Araştırma geliştirme

ark.

Arkeoloji

Arş. Gör.

Araştırma Görevlisi

As.

Asker, askerî, askerlik

As.İz.

Askerî İnzibat

ASAL

Asker Alma Dairesi Başkanlığı

Asb.

Astsubay

ASEAN

bk. GAUT

ASELSAN

Askerî Elektronik Sanayii

ASF

Avrupa Sosyal Fonu

ASİGM

Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü

ASK

Avrupa Standartlar Komitesi

ASKİ

Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi

ASO

Ankara Sanayi Odası

AST

Ankara Sanat Tiyatrosu

ASTB

1. Amerika Serbest Ticaret Bölgesi 2. Avrupa Serbest Ticaret Birliği

astr.

Astronomi

astrol.

Astroloji

ASÜ

Aksaray Üniversitesi

Anonim şirket

AŞTİ

Ankara Şehirler Arası Terminal İşletmesi

AT

Avrupa Topluluğu

ATAD

Avrupa Toplulukları Adalet Divanı

ATAM

Atatürk Araştırma Merkezi

ATATÜRK ÜNİ

Atatürk Üniversitesi

ATB

Asya Takas Birliği

Atğm.

Asteğmen

ATK

Adli Tıp Kurumu

atm.

Atmosfer

ATO

Ankara Ticaret Odası

ATÜ

Atılım Üniversitesi

ATYGF

Avrupa Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu

AUA

Avrupa Uzay Ajansı

1. Ankara Üniversitesi 2. Ardahan Üniversitesi

Av.

Avukat

AVM

Alışveriş merkezi

AYB

1. Avrupa Yayın Birliği 2. Avrupa Yatırım Bankası

AYİM

Askerî Yüksek İdare Mahkemesi

AYM

Anayasa Mahkemesi

B

1. Batı 2. Bay

BADET

Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu

BAE

Birleşik Arap Emirlikleri

bağ.

Bağlaç

BAĞ-KUR

Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu

BAKB

Batı Afrika Kalkınma Bankası

BASAGM

Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü

BAT

bk. TBB (The Banks Association of Turkey)

BATO

Batı Afrika Takas Odası

BAÜ

Balıkesir Üniversitesi

BAY ÜNİ

Bayburt Üniversitesi

BBC

İngiliz Radyo Televizyon Kurumu (British Broadcasting Corporation)

BCG

Verem aşısı (Bacillus Calmette Guèrin)

Bçvş.

Başçavuş

BD

Bilim dalı

BDDK

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu

BDT

Bağımsız Devletler Topluluğu

BE

Büyükelçi

BERD

bk.AİKB(European Bank for Reconstruction and Development)

BEÜ

Bitlis Eren Üniversitesi

BİB

Bayındırlık ve İskân Bakanlığı

BİK

Basın İlan Kurumu

BIS

bk. UÖB (Bank for International Settlements)

bit. b.

Bitki bilimi

biy.

Biyoloji

bk.

Bakınız

bl.

Bilişim

Bl.

Bölük

BM

Birleşmiş Milletler

BMAEK

Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu

BMÇYT

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Teşkilatı

BMEBKT

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı

BMSKÖ

Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü

BMT

Birleşmiş Milletler Teşkilatı

BMTKK

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı

BMYRİ

Birleşmiş Milletler Yardım ve Rehabilitasyon İdaresi

Bn.

Bayan

Bnb.

Binbaşı

BOAD

bk. BAKB

BOREN

Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü

bot.

bk.bit. b.

BOTAŞ

Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi

Böl.

Bölüm

BRT

Bartın Üniversitesi

bs.

Baskı, basım

BSEC

bk. KEİ (Black Sea Economic Cooperation Pact)

BSTDB

bk. KTKB

Bşk.

Başkan, başkanlık, başkanı, başkanlığı

BTF

Başbakanlık Tanıtma Fonu Kurulu

BTK

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu

BTÜ

Batman Üniversitesi

BUE

bk. ABB (Bank of Union European)

Bul.

Bulvar, bulvarı

Bulg.

Bulgarca

1. Bahçeşehir Üniversitesi 2. Başkent Üniversitesi 3. Bilecik Üniversitesi 4. Bingöl Üniversitesi 5. Boğaziçi Üniversitesi 6. Bozok Üniversitesi

BÜMKO

Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü

BVÜ

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi

BYEGM

Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü

C

Cilt

CACM

bk. OAOP (Central American Common Market)

Cad.

Cadde, caddesi

CAEC

bk. AKPM (Consultative Assembly of European Council)

CAO

bk. SHÖ (Civil Aviation Organization)

CARICOM

bk. KTOP

CBÜ

Celâl Bayar Üniversitesi

CC

Konsolosluk birimi (Corps Consulaire)

CD

1. Kordiplomatik (Corps Diplomatique)2.bk. YD (Compact Disc)

CDB

bk. KKB (Caribbean Development Bank)

CDH

bk. AİHAD (Cour Europeenne des Droits de l’Homme)

CE

bk. AK(Council of Europe)

CEAP

bk. APİİB (Asia Pacific Economic Cooperation)

CECA

bk. AKÇT (European Coal and Steel Community)

CEDH

bk. AİHM (European Court of Human Rights)

CEE

bk. AET (European Economic Community)

CEI

bk. BDT (Commonwealth of Independent States)

CEN

bk. ASK

CENTCOM

bk. AMK

CENTO

bk. MAÖ (Central Treaty Organization)

CERN

bk. ANAM (Conseil européen pour la recherche nucléaire, European Organization for Nuclear Research)

CGS

Uluslararası fizik birimleri sistemi

CIA

bk. MHAT (Central Intelligence Agency)

CIF

Maliyet-sigorta-navlun (cost, insurance, freight)

CİGM

Ceza İşleri Genel Müdürlüğü

CIJ

bk. UAD (International Court of Justice)

CIOS

bk. UBOK (Conseil International pour l’Organisation Scientifique)

CIP

1. Taşıma ve sigorta bedeli ödenmiş olarak teslim. 2. Ticaretle uğraşan önemli kişiler (Commercially Important Person)

CIS

bk. BDT (Commonwealth of Independent States)

CJCE

bk. ATAD (European Court of Justice)

cm

Santimetre

CMEA

bk. KEYK (Council for Mutual Economic Aid)

CMK

Ceza Muhakemesi Kanunu

CMUK

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

CNRS

bk. UBAM (Centre National de la Recherche Scientifique)

coğ.

Coğrafya

COMCEC

bk. İSEDAK (Standing Committee for Economic and Commercial Cooperation of the Organization of the Islamic Conference)

COMECON

bk. KEYK (Council for Mutual Economic Aid)

COMESA

bk. GDAOP (Common Market For Eastern and Southern Africa)

cos

Kosinüs

CSO

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası

CTC

bk. UŞM (Center on Transnational Corporations)

CTE

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü

Cum. Bşk.

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı

Cumhuriyet Üniversitesi

ÇAĞ ÜNİ

Çağ Üniversitesi

ÇASGEM

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi

ÇAYKUR

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü

ÇED

Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü

çev.

Çeviren

ÇGM

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü

ÇNÜ

Çankırı Karatekin Üniversitesi

ÇOMÜ

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

ÇS

Çimento Sanayisi

ÇSGB

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

ÇUKOBİRLİK

Çukurova Pamuk Tarım Satış Kooperatifleri Birliği

ÇÜ

1. Çankaya Üniversitesi. 2. Çukurova Üniversitesi

Çvş.

Çavuş

ÇYGM

1. Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü 2. Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü

D

Doğu

DAGM

Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü

DAKB

Doğu Afrika Kalkınma Bankası

dal

Dekalitre

dam

Dekametre

DAP

Doğu Anadolu Projesi

DAT

Doğu Afrika Topluluğu

DB

Dünya Bankası

db.

Dil bilgisi

DBAFİT

Dünya Bankalar Arası Finansal İletişim Topluluğu

DDB

Dernekler Dairesi Başkanlığı

DDT

Böcek öldü­rücü (Dichloro-diphenol-trichloro-ethane)

DDY

Devlet Deniz Yolları

DESİYAB

Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası

DEÜ

Dokuz Eylül Üniversitesi

DFİF

Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu

DFMHÖ

Dünya Fikrî Mülkiyet Hakları Örgütü

dg

Desigram

DGK

Dünya Gıda Konseyi

DGM

Devlet Güvenlik Mahkemesi

DGÖ

Dünya Gümrük Örgütü

DGS

Dikey Geçiş Sınavı

DHMİ

Devlet Hava Meydanları İşletmesi

DİB

Diyanet İşleri Başkanlığı

DİE

Devlet İstatistik Enstitüsü

dil b.

Dil bilimi

DİYİH

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Dış İlişkiler ve Yurt Dışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğü

dk.

Dakika

DKK

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

DKMP

Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü

dl

Desilitre

DLH

Demiryollar Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü

dm

Desimetre

DMİ

Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü

DMO

Devlet Malzeme Ofisi

DNA

Deoksirübo nükleik asit

DOBGM

Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü

Doç.

Doçent

doğ.

Doğum tarihi

DOÜ

Doğuş Üniversitesi

DÖGM

Din Öğretimi Genel Müdürlüğü

DÖSİM

Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü

DPB

Devlet Planlama Başkanlığı

DPT

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı

DPÜ

Dumlupınar Üniversitesi

Dr.

Doktor

drl.

Derleyen

DSİ

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

DSO

Devlet Sanayi Ofisi

DSÖ

Dünya Sağlık Örgütü

DT

Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü

DTCF

Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi

DTM

Dış Ticaret Müsteşarlığı

DTÖ

Dünya Ticaret Örgütü

Dicle Üniversitesi

DVD

bk. SYD (Digital Versatile Disc)

Dz. Kuv.

Deniz Kuvvetleri 

Dz. Kuv. K.

Deniz Kuvvetleri Komutanı, Komutanlığı

dzl.

Düzenleyen

E

Eczane

EAC

1.bk. AİBÖ (European Association for Cooperation)2.bk. DAT (The East African Community)

EADB

bk. DAKB (East African Development Bank)

EAEC

bk. AAET (European Atomic Energy Community)

EAGGF

bk. ATYGF (European Agricultural Guidance and Guarantee Fund)

EAT

Eski Anadolu Türkçesi

EBK

Et ve Balık Kurumu Genel Müdürlüğü

EBRD

bk. AİKB (European Bank for Reconstruction and Development

EBU

bk. AYB (European Broadcasting Union)

EBWE

bk. AİKB (European Bank for Reconstruction and Development)

EC

bk. AT (European Community)

ECB

bk. AMB (European Central Bank)

ECE

bk. BMAEK (United Nations Economic Commission for Europe)

ECHR

bk. AİHM (European Court of Human Rights)

ECJ

bk. ATAD (European Court of Justice)

ECLA

bk. LAKEK (The Economic Commission for Latin America and Caribbean)

ECOWAS

bk. BADET (Economic Community of West African States)

ECSC

bk. AKÇT (European Coal and Steel Community)

Ecz.

Eczacı

ed.

1. Edebiyat 2. Editör

e. 

Edat

EEC

bk. AET (European Economic Community)

EEG

Beyin akım grafiği (Elektroensefalogram)

EFT

Bankalar arası para aktarımı (Electronic fond transfer)

EFTA

bk. ASTB (European Free Trade Area/Association)

EGM

Emniyet Genel Müdürlüğü

EGMR

bk. AİHM (European Court of Human Rights)

EGO

Ankara Belediyesi Elektrik, Gaz, Otobüs İşletmeleri

EĞİTEK

Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü

EIB

bk. AYB (European Investment Bank)

EİBKT

Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı

EİBÖ

Ekonomik İş Birliği Örgütü

EİEİ

Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü

EKG

Kalp akım grafiği (Elektrokardiyogram)

ekon.

Ekonomi

EMG

Kas akım grafiği (Electromyographie)

EMI

bk. APE (European Monetary Institute)

EMK

Elektromotor kuvvet

EMU

bk. AİPB (European Monetary Union)

Ens.

Enstitü, enstitüsü

EPA

bk. APÖ (European Parliamentary Association)

EPDK

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu

EPU

bk. AÖB (European Payments Union)

ERDEMİR

Ereğli Demir Çelik Fabrikaları

ERDF

bk. ABKF (European Regional Development Fund)

Erm.

Ermenice

ERÜ

Erciyes Üniversitesi

ESA

bk. AUA (European Space Agency)

ESF

bk. ASF (European Social Fund)

ESGM

Esnaf ve Sanatkârlar Genel Müdürlüğü

ESHOT

İzmir Belediyesi Elektrik, Su, Hava Gazı, Otobüs, Tramvay İşletmeleri

ESOGÜ

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

ET

Eski Türkçe

ETKB

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

ETOGM

Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü

EU

bk. AB (European Union)

EuGH

bk. ATAD (European Court of Justice)

EURATOM

bk. AAET (European Atomic Energy Community)

1. Ege Üniversitesi 2. Erzincan Üniversitesi

EÜAŞ

Elektrik Üretim Anonim Şirketi

EWG

bk. AET (European Economic Community)

EXİMBANK

Türkiye İhracat ve Kredi Bankası

f.

Fiil

F

Fiyat, fiyatı

FAB

Federal Araştırma Bürosu

FAC

bk. YİBF

Fak.

Fakülte

Fak-Fuk Fon

Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu

FAO

bk. GTÖ (United Nations Food and Agricultural Organization)

Far.

Farsça

FBA

Fransız Basın Ajansı

FBI

bk. FAB(Federal Bureau of Investigation)

fel.

Felsefe

FIBA

bk. UBF (Fédération Internationale de Basketball Association)

FIDE

bk.USF (Fédération Internationale des Échecs)

FIDES

bk. İSKYF

FIFA

bk. UFF (Fédération Internationale de Football Association)

fil.

Filoloji, filolojisi

FILA

bk. UAGF (Fédération Internationale des Luttes Associées)

FIR

Uçuş hattı düzenlemesi (Flight Information Region)

FİSKOBİRLİK

Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği

fiz.

Fizik

fizy.

Fizyoloji

FKB

Fizik, kimya, biyoloji

FM

Frekans modülasyonu (Frequency Modulation)

FMVIÜ

Işık Üniversitesi

fob

Malın belirlenen limanda gemi üzerindeki teslim fiyatı (free on board)

Fr.

Fransızca

FRB

bk. AMB (Federal Reserve Bank)

FSMVÜ

Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi

FTAA

bk. ASTB (Free Trade Area of the Americas)

1. Fatih Üniversitesi 2. Fırat Üniversitesi

g

Gram

G

Güney

GAMHK

Güney Avrupa Müttefik Hava Kuvvetleri

GAP

Güneydoğu Anadolu Projesi

GAPBKİ

GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı

GATA

Gülhane Askerî Tıp Akademisi

GAUT

Güneydoğu Asya Uluslar Topluluğu

GAZÜ

Gaziantep Üniversitesi

GB

1. Bilgisayarda bellek birimi (Gigabyte)2. Güneybatı 3. Gümrük Birliği

GBT

Genel Bilgi Taraması

GD

Güneydoğu

GDAOP

Güney ve Doğu Afrika Ortak Pazarı

GDZÜ

Gediz Üniversitesi

Gen.

General

geom.

Geometri

GİB

Gelir İdaresi Başkanlığı

GİGM

Başbakanlık Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü

gn.

Genel

Gnkur.

Genelkurmay

GOÜ

Gaziosmanpaşa Üniversitesi

Gön.

Gönderen

gr.

Gramer

Grt

Groston

GSGM

1.Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü 2. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü

GSM

Mobil cep telefonu (Global System for Mobile Communications)

GSMH

Gayrisafi millî hasıla

GSÜ

Galatasaray Üniversitesi

GSYH

Gayrisafi yurt içi hasıla

GTÖ

Gıda ve Tarım Örgütü

GUS

bk. BDT (Commonwealth of Independent States)

1. Gazi Üniversitesi 2. Giresun Üniversitesi 3. Gümüşhane Üniversitesi

GYD

Görüntülü yoğun disk

GYTE

Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü

GZK

Gazikent Üniversitesi

H

1. Hicri 2. Hastane, hastanesi

HA

Harp Akademisi

HABITAT

Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Konferansı (Centre for Human Settlements)

HACCP

Kritik kontrol noktalarında tehlike analizi

HAVAŞ

Hava Alanları ve Yer Hizmetleri Genel Müdürlüğü

hay. b.

Hayvan bilimi

haz.

Hazırlayan

HDD

Ana bellek sürücüsü (Hard Disk Drive)

hek.

Hekimlik, hekim, hekimi

HGK

Harita Genel Komutanlığı

HGM

Haberleşme Genel Müdürlüğü

HIV

AIDS hastalığına neden olan virüs (Human Immunodeficiency Virus)

HİTÜ

Hitit Üniversitesi

HKK

Hava Kuvvetleri Komutanlığı

hl

Hektolitre

hlk.

Halk ağzı

HM

Hazine Müsteşarlığı

hm

Hektometre

HMUK

Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu

HO

Harp Okulu

HRÜ

Harran Üniversitesi

Hs. Uzm.

Hesap Uzmanı

HSSGM

Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü

HUK

Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları Kurulu Başkanlığı

huk.

Hukuk

Hacettepe Üniversitesi

Hv. Kuv.

Hava Kuvvetleri

Hv. Kuv. K.

Hava Kuvvetleri Komutanı, Komutanlığı

Hz. öz.

Hizmete özel

Hz.

1. Hazret, Hazreti 2. Hizmet, hizmette

IĞDÜ

Iğdır Üniversitesi

IAAF

bk. UAAF (International Amateur Athletic Federation)

IAEA

bk. UAEA (International Atomic Energy Agency)

IATA

bk. UHTB (International Air Transport Association)

İAÜ

İstanbul Aydın Üniversitesi

IBEC

bk. UEİBB (International Bank for Economic Corporation)

İbr.

İbranice

IBRD

bk. UİKB (International Bank for Reconstruction and Development)

İBÜ

İstanbul Bilim Üniversitesi

İBÜN

İstanbul Bilgi Üniversitesi

ICAO

bk. USHÖ (International Civil Aviation Organization)

ICC

bk. UTO (International Chambers of Commerce)

ICIC

bk. UHİK (Islamic Committee of the International Crescent)

ICJ

bk. UAD (International Court of Justice)

ICRC

bk. UKK (International Committee of the Red Cross)

ICSID

bk. UYAÇM (International Center of the Settlement of Investment Disputes)

IDA

bk. UKA (International Development Agency)

IDB

bk. İKB (Islamic Development Bank)

İDBÜ

İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi

İDT

İktisadi Devlet Teşekkülleri

IEA

bk. UEA (International Energy Agency)

İEGM

İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü

İETT

İstanbul Elektrik, Tünel, Tramvay İşletmesi

İEÜ

İzmir Ekonomi Üniversitesi

IFAD

bk. UTKF (International Fund for Agricultural Development)

IFC

bk. UFK (International Finance Corporation)

IFOAM

bk. UETHF (International Federation of Organic Agriculture Movements)

İGB

Başbakanlık İdareyi Geliştirme Başkanlığı

İGEME

İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

IGH

bk. UAD (International Court of Justice)

İGM

İlköğretim Genel Müdürlüğü

İHB

İnsan Hakları Başkanlığı

İKB

İslam Kalkınma Bankası

İKBÜ

İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi

İKÖ

İslam Konferansı Örgütü

İKÜ

İstanbul Kültür Üniversitesi

İKV

İktisadi Kalkınma Vakfı

İLBANK

İller Bankası Genel Müdürlüğü

ILO

bk. UÇÖ (International Labor Organization)

IMF

bk. UPF (International Monetary Fund)

İMKB

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası

IMO

bk. UDÖ (International Maritime Organization)

İng.

İngilizce

INTERPOL

Uluslararası Cinayet Polisi Komisyonu (International Criminal Police Commission)

İO

İlköğretim okulu

IOC

bk. UOK (International Olympic Committee)

IPI

bk. UBE (International Press Institute)

IRO

bk. UMT (International Refugee Organization)

is.

İsim

ISBN

Uluslararası standart kitap numarası (International Standard Book Number)

İSDEMİR

İskenderun Demir Çelik Fabrikaları

İSEDAK

İslam Konferansı Örgütü Ekonomik ve Ticari İş Birliği Daimî Komitesi

İSG

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

İSKİ

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi

İSKYF

İktisadi ve Sosyal Kalkınma Yatırım Fonları

ISMN

Uluslararası standart müzik numarası (International Standard Music Number)

ISO

bk. USÖ(International Organization for Standardization)

İSO

İstanbul Sanayi Odası

İsp.

İspanyolca

ISSN

Uluslararası standart dizi numarası (International Standard Serial Number)

İŞKUR

Türkiye İş Kurumu

işl.

İşleyen

İŞOT

İstanbul Şehirler Arası Otobüs Terminali

İt.

İtalyanca

İTB

İstanbul Ticaret Borsası

ITC

bk. UTM (International Trade Center)

İTG

İç Ticaret Genel Müdürlüğü

İTİCÜ

İstanbul Ticaret Üniversitesi

ITO

Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Birliği (International Trade Organization)

İTO

İstanbul Ticaret Odası

İTÜ

İstanbul Teknik Üniversitesi

İÜ

1. İnönü Üniversitesi 2. İstanbul Üniversitesi

IWF

bk. UPF (International Monetary Fund)

İYTE

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü

İZTB

İzmir Ticaret Borsası

İZTO

İzmir Ticaret Odası

İZÜ

İzmir Üniversitesi

J

Jandarma

JAL

bk. JHY (Japan Airlines)

Jap.

Japonca

jeol.

Jeoloji

JGK

Jandarma Genel Komutanlığı

JHY

Japon Hava Yolları (Japan Airlines)

K

1. Kuzey 2. Komutan, komutanlığı

kal

Kalori

KARDEMİR

Karabük Demir Çelik Fabrikaları

KASTB

Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi

KAÜ

Kafkas Üniversitesi

KB

Kuzeybatı

KBB

Kulak, Burun, Boğaz

KBÜ

Karabük Üniversitesi

KD

Kuzeydoğu

KDV

Katma değer vergisi

KED

Kablosuz Erişim Düzeneği

KEGM

Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü

KEİ

Karadeniz Ekonomik İş Birliği

KEYK

Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi

kg

Kilogram

KGB

Sovyet Gizli Haber Alma Teşkilatı (Komitet Gossudarrstvennoi Bezopastnosti)

KGM

Adalet Bakanlığı Kanunlar Genel Müdürlüğü

KHK

Kanun hükmünde kararname

KHÜ

Kadir Has Üniversitesi

KHz

Kilohertz

KİBİB

Kalkınma İçin Bölgesel İş Birliği

KİK

1. Kamu İhale Kurumu 2. Kamu İktisadi Kuruluşları

kim.

Kimya

KİT

Kamu İktisadi Teşekkülü

KİYÜ

Kilis 7 Aralık Üniversitesi

KKB

Karayip Kalkınma Bankası

KKGM

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü

KKK

Kara Kuvvetleri Komutanlığı

KKTC

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

KLÜ

Kırklareli Üniversitesi

km

Kilometre

KMS

Kurumlar İçi Merkezî Eleme Sınavı

KMÜ

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi

KOBİ

Küçük ve Orta Boy (Ölçekli) İşletme

KOİ

Kamu Ortaklığı İdaresi

koor.

Koordinasyon

Kor.

Kolordu

Kora.

Koramiral

Korg.

Korgeneral

KOSGEB

Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı

KOÜ

Kocaeli Üniversitesi

KPDS

Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı

KPSS

Kamu Personel Seçme Sınavı

kr.

Kuruş

krş.

Karşılaştırınız

KSDB

Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı

KSGM

Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü

KSÜ

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi

KTKB

Karadeniz Ticaret ve Kalkınma Bankası

KTO-KÜ

KTO Karatay Üniversitesi

KTOP

Karayip Topluluğu ve Ortak Pazarı

KTÖGM

Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü

KTÜ

Karadeniz Teknik Üniversitesi

KUGM

Kara Ulaştırma Genel Müdürlüğü

Kur.

Kurmay 

Kur. Bşk.

Kurmay Başkanı, Başkanlığı

1. Kastamonu Üniversitesi 2. Kırıkkale Üniversitesi 3. Koç Üniversitesi

KVMGM

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü

KYGM

Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü

l

Litre

LABB

Latin Amerika Bütünleşme Birliği

LAFTA

bk. LASTB (Latin America Free Trade Area)

LAIA

bk. LABB (Latin American Integration Association)

LAKEK

Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu

LASTB

Latin Amerika Serbest Ticaret Bölgesi

Lat.

Latince

LCV

Lütfen cevap veriniz

LES

Lisansüstü Eğitim Giriş Sınavı

LP

Uzunçalar (long play)

LPG

Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (Liquified Petroleum Gas)

Ltd.

Limitet

LYS

Lisans Yerleştirme Sınavı

m

Metre

M

Miladi

Mac.

Macarca

Mah.

1. Mahalle, mahallesi 2. Mahkeme, mahkemesi

MAKÜ

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi

man.

Mantık

MAÖ

Merkezî Antlaşma Örgütü

MASAK

Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı

mat.

Matematik

MAÜ

1. Mardin Artuklu Üniversitesi 2. Muş Alparslan Üniversitesi

MB

1. Maliye Bakanlığı 2. Bilgisayarda bellek birimi (megabyte)

Md.

Müdür, müdürlük, müdürlüğü

MEB

Millî Eğitim Bakanlığı

mec.

Mecaz

MEÜ

Mersin Üniversitesi

MGK

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği

MGM

1. İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü 2. Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü

MĞÜ

Muğla Üniversitesi

MHAT

Merkezî Haber Alma Teşkilatı

MHz

Megahertz

MİGEM

Maden İşleri Genel Müdürlüğü

MİLE

Millî Emlak Genel Müdürlüğü

mim.

Mimarlık

min.

Mineraloji

MİT

Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı

MK

Medeni Kanun

MKB

Millî Kütüphane Başkanlığı

MKE

Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu

MKS

Metre-Kilogram-Saat

MKÜ

Mustafa Kemal Üniversitesi

MKYK

Merkez Karar Yönetim Kurulu

mm

Milimetre

MOBESE

Bölgesel güvenlik sistemi (Mobil Elekronik Sistem Entegrasyonu)

MOSSAD

İsrail Gizli Haber Alma Örgütü

Milattan önce

MPİ

Millî Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü

MPM

Millî Prodüktivite Merkezi

MR

Manyetik rezonans görüntüleme

MS

Milattan sonra

MSB

Millî Savunma Bakanlığı

MSGSÜ

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

MTA

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü

1. Maltepe Üniversitesi 2. Marmara Üniversitesi 3. Melikşah Üniversitesi

Müh.

Mühendis, mühendisi, mühendislik

Mür.

Müracaat

müz.

Müzik

MYK

1. Mesleki Yeterlilik Kurumu 2. Mülteciler Yüksek Komiserliği

NAFTA

bk. KASTB (North American Free Trade Area)

NASA

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Araştırmaları Merkezi (National Aeronautics and Space Administration)

NATO

Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilatı (North Atlantic Treaty Organization)

NEÜ

Nevşehir Üniversitesi

NĞÜ

Niğde Üniversitesi

NKÜ

Namık Kemal Üniversitesi

No.

Numara

NOTAM

Havacılar ve denizciler için uyarı bildirimi (Notice to Airmen)

.

Nöbetçi

Nö. Sb.

Nöbetçi subayı

NVİGM

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü

OACI

bk. USHÖ (International Civil Aviation Organization)

OAE

bk. ABÖ (Organization of African Unity)

OAİB

Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği

OAOP

Orta Amerika Ortak Pazarı

OAPEC

bk. PİEAÜÖ (Organization of Arab Petroleum Exporting Countries)

OAU

bk. ABÖ (Organization of African Unity)

OBESİD

Okul İçi Beden Eğitimi Spor ve İzcilik Dairesi Başkanlığı

OCDE

bk. EİBKT (Organization for Economic Cooperation and Development)

OCI

bk. İKÖ (Organization of the Islamic Conference)

ODTÜ

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

ODÜ

Ordu Üniversitesi

OECD

bk. EİBKT (Organization for Economic Cooperation and Development)

OEEC

bk. AEİBÖ (Organization for European Economic Cooperation)

OGM

1. Orman Genel Müdürlüğü 2. Ortaöğretim Genel Müdürlüğü

OIC

bk. İKÖ (Organization of the Islamic Conference)

OIEC

bk. UİİBÖ(Organization for International Economic Cooperation)

OKAN

Okan Üniversitesi

OKÖNEGM

Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü

Okt.

Okutman

OKÜ

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi

OMC

bk. DTÖ (World Trade Organization)

OMI

bk. UDÖ (International Maritime Organization)

OMÜ

Ondokuz Mayıs Üniversitesi

Onb.

Onbaşı

OPEC

bk. PİEÜT (Organization of Petroleum Exporting Countries)

OPEP

bk. PİEÜT (Organization of Petroleum Exporting Countries)

Opr.

Operatör

Or.

Ordu

Ora.

Oramiral

Ord.

Ordinaryüs

Org.

Orgeneral

ORKÖY

Orman-Köy İlişkileri Genel Müdürlüğü

Ort.

Ortaklık, ortakları, ortaklığı

OSB

Organize Sanayi Bölgesi

Osm. T.

Osmanlı Türkçesi

OSZE

bk. AGİT (Organisation für Sicherheit und Zusammenarbeit in Europa)

OUA

bk. ABÖ (Organization of African Unity)

OYAK

Ordu Yardımlaşma Kurumu

OYEGM

Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü

ÖÇKKB

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı

ÖİB

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

öl.

Ölüm tarihi

ÖÖKGM

Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü

ör.

Örnek

ÖRGM

Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü

ÖSGM

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ölçüler ve Standartlar Genel Müdürlüğü

ÖSS

Öğrenci Seçme Sınavı

ÖSYM

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

ÖTV

Özel tüketim vergisi

ÖYK

Özelleştirme Yüksek Kurulu

ÖYS

Öğrenci Yerleştirme Sınavı

öz.

Özel

ÖZİ

Özürlüler İdaresi Başkanlığı

ÖZÜ

Özyeğin Üniversitesi

PAÜ

Pamukkale Üniversitesi

ped.

Pedagoji

PEN

bk. UYB (International Association of Poets, Playwrights, Editors, Essayists and Novelists)

PETKİM

Petrokimya Endüstrisi Genel Müdürlüğü

PİEAÜÖ

Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü

PİEÜT

Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı

PİGM

Petrol İşleri Genel Müdürlüğü

PK

Posta kutusu

PO

Petrol Ofisi

POAŞ

Petrol Ofisi Anonim Şirketi

Port.

Portekizce

Prof.

Profesör

psikol.

Psikoloji

PTT

Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü

RAM

Bilgisayarda okunabilir ve yazılabilir bellek (Random Access Memory)

RC

Kızılhaç (Red Cross)

RCD

bk. KİBİB (Regional Cooperation for Development)

RK

Rekabet Kurumu

RNA

Ribo nükleik asit

ROM

Bilgisayarda yalnızca okunabilir bellek (Read-Only Memory)

Ro-Ro

Gemiye taşıt indirme bindirme (Rolon-roloff)

RSHM

Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı

RTÜK

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

Rum.

Rumca

Rus.

Rusça

Rize Üniversitesi

S

Sayı

s.

Sayfa

sa.

Saat

SAS

Su Altı Savunma (Komandoları)

SAT

Su Altı Taarruz (Komandoları)

SATEM

Savunma Sanayii ve Teknoloji Eğitim Merkezi

SAÜ