░    Orta Asya'nın (Türkistan'ın) en önemli ilim ve sanat merkezlerinden olan, bugünkü Afganistan'ın batısında bulunan Herat kentindeki tarihi ve kültürel mekanlar, tüm savaş ve işgallere rağmen ayakta durmaya çalışıyor. Orta Asya'nın en önemli ilim merkezlerinden Afganistan’ın batısındaki Herat kentinde çok sayıda tarihi ve kültürel miras bulunuyor.
     Sekiz yüzyıllık geçmişiyle görenleri kendine hayran bırakan, duvarlarına ayetlerin çiniyle işlendiği tarihi Herat Cuma Camii ya da diğer adıyla Herat Ulu Camii, bütün ihtişamıyla dimdik ayakta duruyor. Yapımına 1201 yılında Gurlu Sultanı Gıyaseddin Muhammed tarafından başlanan ve ardından oğlu Gıyaseddin Mahmut Han zamanında tamamlanan cami, tadilatlar ve genişletme çalışmaları geçirerek günümüze kadar ulaştı. Cami, sadece Herat'ın değil aynı zamanda Horasan bölgesi ve bütün Orta Asya'nın büyük ve önemli dini merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Afganistan’ın İran ve Türkmenistan sınırında bulunan Herat, Orta Asya'daki stratejik konumu sebebiyle tarih boyunca defalarca işgal ve savaşlara maruz kaldı. Bundan dolayı da kentte çok sayıda kültür ve uygarlığın izleri halen görülebiliyor. Bilim, sanat, siyaset ve din gibi alanlarda da dünya mirasına önemli katkılar sağlayan Herat'ta, Türk kültürünü yansıtan izlere sıkça rastlanır. Horasan’da yetişen ünlü isimlerden Hüseyin Baykara, Ali Şir Nevai, Molla Cami, Fahreddin Razi, Abdullah Ensari, Mirveys Sadık ve Kraliçe Cevher Şad türbesi de Herat’ta bulunuyor.
     Afganistan tarihinde çok önemli bir yere sahip olan ve adı Horasan bölgesinde yaptırdığı İslam sanat eserleriyle anılan Timur İmparatorluğu’nun en önemli hükümdarlarından Şahruh Mirza’nın eşi Gevher Şad Begüm’ün Herat’ta yaptırdığı Musalla Medresesi’nden geriye sadece beş minare kaldı. Asırlara meydan okuyarak her türlü savaş ve doğal afete karşı ayakta kalan son beş minare de her an yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı (UNESCO), Afganistan'ın ve dünyanın en önemli mimari eserleri arasında gösterilen medrese yıkılmış olsa da geride kalan minareleri koruma altına almak için çaba harcıyor.


atev.az