İran'ın elindeki Güney Azerbaycan'da çok sayıda Azerbaycan Türkü İran güvenlik güçleri tarafından tutuklandı. Tutuklananlar Ana Dil Günü kutlamaları için toplanan Güney Azerbaycan Milli Hareketi üyeleri olduğu bildiriliyor.

     Tutuklamalar, Fars dili konuşmayanların haklarını vereceğini söyleyen Hasan Ruhani’nin Cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra geldi. Daha önce de islam Cumhuriyeti olduğunu iddia eden İran Türkçe eğitime izin vermediği gibi yayın kuruluşları da ağır baskılara maruz kalmıştı.
     İran’da yaşayan otuz milyondan fazla Azerbaycan Türkünün ana dillerinde eğitim hakkına sahip olmadığı gibi, Güney Azerbaycan'ın ekonomik değerleri Fars yönetimi tarafından sömürülüyor.
     Gelişmeler, seçim kampanyaları sırasında ana dilde eğitim hakkı vereceklerini söyleyen Ruhani’nin ne kadar dürüst (!) bir lide olduğunu açık açık gösteriyor.
     Yetmiş beş milyon nüfuslu İran'da halkın kırk milyonu Türk. Her yıl okullar açıldığında ve dünya dil günü etkinliklerinde bir araya gelen Güney Azerbaycan Türklerine yönelik tutuklamalar yapılıyor. Ancak bu yıl daha fazla tutuklama yapıldığı gelen haberler arasında.


     Güney Azerbaycan, Azerbaycan Türkleri’nin büyük çoğunluğunun yaşadığı 107.000 km² ‘lik bir bölgedir. Tebriz, Erdebil, Hoy, Urmiye, Selmasmakü, Meraga, Astara, Culfa, Merend, Halhal, Soğukbulak gibi şehir ve kasabalar Azerbaycan Türkleri’nin yaşadığı yerlerdir.I. ve II. Dünya Savaşı yıllarında Güney Azerbaycan Türkleri iki defa bağımsızlıklarını ilan ederek milli ordu kurma, toprak reformu, kültür işlerinin Türkleştirilmesi yolunda büyük çabalar harcamışlar, ancak İngiliz, Rus ve İran etkileri sebebiyle sonuç alamamışlardır.1978-1979′da yaşanan rejim değişikliği de Azerbaycan Türkleri’nin çaba ve mücadeleleri ile gerçekleşmiş, fakat devrim öncesinde Türklere vaat edilenler daha sonra büyük ölçüde unutulmuştur. 1979 Anayasası’nın açıklanmasıyla birlikte Türklere fazla bir hak verilmediği ortaya çıkmış, bunun üzerine Türk nüfusunun %80′i anayasa oylamasına katılmamış, ardından Tebriz’de resmi daireler işgal edilmiştir. İran yetkilileri isyanı Türk önderlerinin telkin ve desteği ile ancak bastırabilmiş, duruma hakim olunca da Mehdi Bazargan ve Ayetul1ah Şeriat Medari gibi Türk asıllı devlet adamlarını devre dışı bırakmışlardır.Şahlık döneminde Türkçe yayın ve eğitim yasaklanmıştı. Bu dönemde Güney Azerbaycan’da iki defa Türkçe’nin eğitim dili olması için teşebbüse geçilmiştir: Birincisinde Aralık 1920 yılında Şeyh Muhammed Hayabani’nin Güney Azerbaycan’da kurduğu Azadistan Cumhuriyeti’nde resmi dilin Türkçe olduğu ilan edilmiş ve Türkçe eğitime başlanmıştır. Ancak 1 Eylü1 1921'de, daha bir yıl dolmadan Güney Azerbaycan’daki Türk cumhuriyetine son veri1miştir. İkincisinde 1945 yılında yine Güney Azerbaycan’da Pişevari tarafından bir hükümet kuru1muş, ancak bu milli hükümette 1946′da kanla bastırılarak Türkçe eğitim ve yayına son verilmiştir. Son olarak Şahlığın ilga edildiği 1978 ihtilalinde eğitim dili yine Farsça olarak devam etmekle beraber Türkçe yayın yasağı kaldırılmıştır. Yasağın kalkmasının ardından Türkçe yayınların sayısı birden artmıştır. Son dönemde Güney Azerbaycan’da en fazla tanınan yayımlardan biri olan “Varlık” mecmuası yayımlanmaktadır.

http://qafqazinfo.az