19-22 Kasım 2013 tarihlerinde Özbekistan’dan Londra’ya giden bir heyet İngiltere’de iki ülke arasındaki eğitim ve kültür sahalarındaki ilişkileri görüştü. Görüşmeler esnasında İngiliz Kütüphanesi’ni (The British Libriary) de ziyaret eden heyet 15-16. Yüzyıllara ait şark eserlerinden nadir elyazmaları, Baburname ve Zafername'nin el yazmaları ile tanıştı.

     Kütüphane yönetimi Özbekistan Milli Kütüphanesine Garaib’üs Sığar’ın elektronik nüshasını ve bu esere ait bazı resimli ve nakışlı varakları hediye etti. Ali Şir Nevai’nin dört Türkçe divanının ilki olan bu eser 16. Yüzyıl minyatür ve hat sanatının örnek eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
     Türk dünyasının büyük şair, düşünür ve devlet adamlarından Ali Şir Nevai’nin Türkçe divanlarının toplandığı “Hazain’ül Maani” adlı eseri 1492-1498 yıllarında düzenlenmiş olup şairin Türkçe şiirlerinin tamamını ihtiva etmektedir.
     Nevai, onları mevsimlere atfen dörde bölmüş ve her divanına uygun birer ad vermiştir: 7-20 yaşlarını ömrünün baharı diye nitelendirip o yaşlardaki şiirlerini “Garaib’üs Sığar” , 20-30 yaşlarını ömrünün yazı kabul etmiş ve bu yaşlardaki şiirleri “Nevadir’üş Şebab”, 35-45 yaşlar arasını ömrünün son baharı diye nitelendirerek “Bedayi’ül Vasat”, 45-60 yaşlar arasını ise kışa benzeterek “Fevaid-ül-Kiber” diye adlandırmıştır.
     Eserin Londra nüshasının tanıtımı maksadıyla Taşkent’teki Özbekistan Milli Kütüphanesinde bir program düzenlendi. Programa üniversitelerin öğretim üyeleri, öğrenciler, müze ve kütüphane yöneticileri katıldılar. Programda Ali Şir Nevai’nin eserleri üzerine konuşmalar yapıldı. Bestelenen eserleri icra edildi.
     Ali Şir Nevai’nin dördü Türkçe, biri Farsça olmak üzere beş divanı vardır. Türkçe divanlarının genel adı Hazain-ül-Maani’dir. Türkçe divanlar, sırasıyla; 1) Garaib-üs-Sıgar: Çocukluğunda yazmış olduğu şiirlerden meydana gelmiştir. 2) Nevadir-üş-Şebab: Gençliğinde yazdığı şiirleri ihtiva etmektedir. 3) Bedayi-ül-Vasat: Olgunluk devresine ait şiirleri bu eserde toplamıştır. 4) Fevaid-ül-Kiber: Yaşlılığında söylemiş olduğu şiirlere ayrılmıştır.
     Ali Şir Nevai’nin diğer eserleri şunlardır: 1) Hayret-ül-Ebrar: İslam ahlakı, tasavvuf, iman, adalet, doğruluk, ilim, cehalet, yiğitlik, edeb gibi konular üzerine yazılmış, manzum makale ve hikayelerden müteşekkil bir mesnevidir. 2) Ferhad ve Şirin. 3) Leyla ve Mecnun: Nevai’nin üçüncü mesnevisidir. Bu mesnevi, Nizami’nin ve Hüsrev-i Dehlevi’nin izinde yazılmış olmakla beraber, olayların psikolojisi, tasviri ve sosyal hayat içinde işleyişi bakımından tamamiyle orijinal, milli ve mahalli bir eser görünüşündedir. Hikayede şahısların ve olayların tasviri, kelimelerle yapılan bir tablo halinde, adeta Orta Asya hayatını ortaya sermektedir. 4) Seb’a-i Seyyare: Bu mesnevi, meşhur Sasani Hükümdarı Behram-ı Gur’un hikayesidir. Daha çocukken babası tarafından Medain’den çıkarılan ve babasının ölümünden sonra çıkan taht kavgaları arasında, bir ordu ile Medain’e gelerek hükümdar olan Behram-ı Gur’un yaptığı savaşlar, av maceraları bu mesnevinin mevzuunu teşkil etmektedir. 5) Sedd-i İskenderi: Bu mesnevi, Zülkarneyn aleyhisselamın hayatını, fetihlerini, kahramanlıklarını ve adaletini anlatan bir İskendernamedir. Beş mesnevisinden meydana gelen Hamse’si ile Türk edebiyatında ilk hamse yazan da Ali Şir Nevai’dir. 6) Lisan-üt-Tayr: Büyük alim Feridüddin-i Attar’ın Mantık-ut-Tayr’ına nazire olarak yazılmış, 3500 beytten meydana gelen tasavvufi bir eserdir. 7) Muhakemet-ül-Lügateyn, 8) Mecalis-ün-Nefais: Bu eser, Türk edebiyatında ilk defa Ali Şir Nevai tarafından yazılan bir şairler tezkeresidir ve pek çok şair tarafından örnek alınmıştır. 9) Mizan-ül-Evzan: Türkçe olup, bu eserde, Orta Asya Türk nazım şekilleri hakkında bilgiler ve örnekler verilmektedir. 10) Nesaim-ül-Mehabbe: Orta Asya’da yaşayan velilerin hayat ve menkıbelerini anlatan bir Tezkiret-ül-Evliya’dır. Tasavvufun Türkler arasında nasıl karşılandığı, büyük velilerin Türklerden nasıl saygı ve sevgi gördüğü, Türk tasavvufu hakkında bilgiler veren bu eserde, özellikle halk psikolojisi bakımından önemli çizgiler vardır. 11) Nazm-ül-Cevahir (Türkçe), 12) Hamset-ül-Mütehayyirin, 13) Tuhfet-ül-Müluk (Farisi), 14) Münşeat (Türkçe), 15) Sirac-ül-Müslimin, 16) Tarih-ül-Enbiya (Türkçe), 17) Mahbub-ül-Kulub fil-Ahlak, 18) Seyf-ül-Hadi ve Rekabet-ül-Münadi.


Haber: http://news.uzreport.uz/news_9_u_114800.html

Ali Şir Nevai'nin türbesi